مغز پیر هم میتواند یاد بگیرد/ مغز تا ۹۰ سالگی میتواند به بهبود خود ادامه دهد
به رغم تصور رایج درباره توقف یادگیری در پیری، بسیاری از پژوهشهای جدید نشان میدهند که یادگیری با پیری متوقف نمیشود و این روند در مغز پیر نیز همچنان ادامه دارد.
یادگیری برای جوانانی که باید مهارتهای جدید زیادی را با هدف بقا و پیشرفت در جهان بیاموزند، از اولویت بالایی برخوردار است؛ اما یادگیری در میانسالی و پیری نیز برای گذر موفقیتآمیز از تغییرات در زمینههایی مانند وضعیت سلامت، مسکن و فناوری اهمیت دارد. شواهد بسیاری نشان میدهند بزرگسالان مسنی که در فعالیتهای شناختی پیچیده مانند یادگیری نحوه استفاده از یک برنامه جدید یا صحبت کردن به یک زبان خارجی شرکت میکنند، میتوانند خطر زوال عقل خود را کاهش دهند و توانایی خود را برای عملکرد مستقل طولانیتر تقویت کنند.
به نقل از وبسایت رسمی انجمن روانشناسی آمریکا، فرصت شرکت کردن در فعالیتهای شناختی پیچیده برای بزرگسالان مسن همیشه به راحتی در دسترس نیست. افراد میانسال و مسن اغلب باید ابتکار عمل را برای یافتن راههای جدید در به حداکثر رساندن پتانسیل شناختی خود در پیش بگیرند، اما دانشمندان امیدوارند که جوامع، دسترسی به روشهای مقرونبهصرفه را برای یادگیری این گروه از جمعیت - خواه آنلاین و خواه حضوری - افزایش دهند.
دکتر «ریچل وو»(Rachel Wu)، دانشیار روانشناسی «دانشگاه کالیفرنیا ریورساید»(UC Riverside) گفت: به نظر میرسد یک انتظار اجتماعی وجود دارد که قرار نیست بزرگسالان به اندازه کودکان یاد بگیرند.
بزرگسالان مسنتر که در یک محیط یادگیری حمایتی قرار میگیرند، میتوانند تواناییهای شناختی و اعتماد به نفس خود را در یادگیری به طور قابل توجهی افزایش دهند.وو در حال بررسی چگونگی مقابله با این خطر است و یافتههای اخیر او نشان میدهند بزرگسالان مسنتر که در یک محیط یادگیری حمایتی قرار میگیرند، میتوانند تواناییهای شناختی و اعتماد به نفس خود را در یادگیری به طور قابل توجهی افزایش دهند.
دکتر «آن استفن»(Ann Steffen)، استاد گروه علوم روانشناسی «دانشگاه میزوری سنت لوئیس»(UMSL) گفت: پژوهشها نشان میدهند افراد مسنی که پیامهای منفی را درباره پیری باور میکنند، زندگی خود را براساس آن پیامها شکل میدهند.
روانشناسان در حال بررسی روشهای گوناگونی از جمله مداخلات ارائهشده به صورت حضوری از طریق تبلت و رایانه یا از طریق واقعیت مجازی برای مشارکت دادن بزرگسالان در یادگیری هستند. یافتههای آنها نشان میدهند که استفاده از انعطافپذیری عصبی در هر سنی میتواند اعتماد به نفس، انگیزه و تمایل به مقابله با چالشهای جدید را افزایش دهد؛ یعنی عواملی که در نهایت به افراد کمک میکنند تا با تغییرات سازگار شوند و برای مدت طولانیتری مستقل بمانند.
دکتر «آلن گو»(Alan Gow)، استاد روانشناسی «دانشگاه هریوت وات»(Heriot-Watt University) گفت: مردم باید درک کنند که تا حدودی میتوانند بر سلامت مغز خود تأثیر بگذارند. اعمال تغییراتی در سبک زندگی و در همه مراحل زندگی میتواند بر توانایی شناختی در مراحل بعدی زندگی تأثیر بگذارد.
به نقل از ساینسدیلی، پژوهش سهساله پژوهشگران آمریکایی نشان میدهد که سلامت مغز میتواند در هر سنی بهبود یابد و باور رایج را مبنی بر این که تیزبینی ذهنی با افزایش سن کاهش مییابد، به چالش میکشد.
پژوهشگران مرکز سلامت مغز «دانشگاه تگزاس در دالاس»(UT Dallas) طی پژوهش سهساله خود دریافتند که افزایش سن به طور خودکار به معنای از دست دادن تیزبینی ذهنی نیست. یافتههای این پژوهش نشان دادهاند که سلامت مغز و تواناییهای شناختی میتوانند در طول زندگی به بهبود خود ادامه دهند.
این پژوهش بر اساس دادههای «پروژه سلامت مغز» انجام شده است که توسط مرکز سلامت مغز در سال ۲۰۲۰ برای درک بهتر چگونگی تقویت و بهبود سلامت مغز در طول عمر آغاز شد.
پژوهشگران ۳۹۶۶ بزرگسال در محدوده سنی ۱۹ تا ۹۴ سال را بررسی کردند. این گروه تقریباً یک پنجم کل شرکتکنندگان پروژه سلامت مغز را تشکیل میدادند. شرکتکنندگان در طول سه سال، فعالیتهای آموزشی کوتاهی را انجام دادند که فقط پنج تا ۱۵ دقیقه در روز زمان میبردند.
این گروه پژوهشی برای ارزیابی تغییرات رخداده در سلامت و عملکرد مغز، از «شاخص سلامت مغز»(BHI) استفاده کردند که یک ارزیابی توسعهیافته توسط پژوهشگران مرکز سلامت مغز دانشگاه تگزاس در دالاس است و برای اولین بار در یک پژوهش آزمایشی در سال ۲۰۲۱ معرفی شد. شاخص سلامت مغز برای تشخیص بهبود و کاهش سلامت مغز طراحی شده است. این شاخص، سه حوزه اصلی را بررسی میکند که عبارتند از وضوح، تعادل عاطفی و ارتباط با مردم و هدف.
هر مغزی مانند اثر انگشت منحصربهفرد است و پتانسیل رشد دارد و سلامت مغز را میتوان در هر سنی به طور فعال پرورش داد.«لوری کوک»(Lori Cook) از پژوهشگران این پروژه گفت: هر مغزی مانند اثر انگشت منحصربهفرد است و پتانسیل رشد دارد. این پژوهش، روایت غالب را درباره زوال شناختی اجتنابناپذیر به چالش میکشد و در عوض نشان میدهد که سلامت مغز را میتوان در هر سنی به طور فعال پرورش داد.
به گفته پژوهشگران، تغییرات مثبت حتی در میان شرکتکنندگانی دیده شد که در دهه ۸۰ زندگی خود بودند. این نشان میدهد که تلاش برای بهبود سلامت مغز میتواند مدتها پیش از بروز علائم یا بیماری سودمند باشد و در مراحل بعدی زندگی نیز مؤثر باقی بماند.
دکتر «ساندرا باند چپمن»(Sandra Bond Chapman)، پژوهشگر ارشد این پروژه گفت: ما مدت زیادی را با این تصور منسوخ سپری کردهایم که باید منتظر بمانیم اتفاق بدی برای مغزمان بیفتد تا بتوانیم کاری برای آن انجام دهیم. این پژوهش به ما یادآوری میکند که مغز ما با سن تعریف نمیشود؛ بلکه با احتمالات تعریف میشود.
یکی از قابل توجهترین یافتههای این پژوهش مربوط به شرکتکنندگانی بود که در آغاز، کمترین امتیاز شاخص سلامت مغز را داشتند. این گروه با گذشت زمان بیشترین پیشرفت را تجربه کردند. کوک گفت: به نظر میرسد کسانی که از پایینترین سطح شروع میکنند، بیشترین فرصت را برای رشد دارند. آنها ممکن است با نگرانیهای بیشتری وارد شوند و به همین دلیل، انگیزه بیشتری را برای سرمایهگذاری زمان لازم با هدف دیدن پتانسیل رشد بیشتر داشته باشند. نکته قابل توجه این است که ما حتی در افراد با عملکرد بالا نیز رشد قابل اندازهگیری را مشاهده کردیم.
پژوهشگران دریافتند که مشارکت، قویترین پیشبینیکننده بهبود است. عواملی مانند سن، جنسیت و سطح تحصیلات تعیین نکردند که آیا شرکتکنندگان تغییر مثبتی را تجربه کردهاند یا خیر.
کوک خاطرنشان کرد که جمعیت مورد بررسی آنها به طور کامل نماینده عموم مردم نیستند. بیشتر شرکتکنندگان سفیدپوست، زن و دارای تحصیلات دانشگاهی بودند.
این پژوهش در مجله «Scientific Reports» به چاپ رسید.
