مردم بهترین درک را از شهر دارند
دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن با بیان اینکه مردم بهترین درک را از میراث فرهنگی شهر خود دارند؛ چراکه میراث فرهنگی در دل آن‌هاست، گفت: در این میان سازمان‌های مردم نهاد نماینده همین مردم هستند و می‌توانند خدمات قابل توجهی را به این شهر عرضه کنند.
به گزارش ایسنا، ساسان نوروزی در نشست تخصصی که در حاشیه مراسم اکران مستند سینمایی «نسیان» ،فیلمی از پژوهشکده ثامن که توسط انجمن میراث فرهنگی چهارباغ مشهد در موزه بزرگ خراسان برگزار شد، اظهار کرد: شاید عدم حضور فعال سازمان‌های مردم نهاد از چالش‌های مهمی است که بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی را تهدید می‌کند.
وی ادامه داد: این گروه‌های علاقه‌مند به میراث فرهنگی بدون هیچ هدفی جز اعتلای هویت و فرهنگ این شهر برای ارزش‌های آن تلاش می‌کنند و می‌توان گفت میراث فرهنگی این شهر حامیان بزرگی دارد.
نوروزی به جایگاه سازمان‌های مردم نهاد در این خصوص اشاره و خاطرنشان کرد: این سازمان‌ها از افرادی تشکیل می‌شوند که قصد دارند از میراث فرهنگی به بهترین شکل حفاظت کنند، در واقع سازمان‌های مردم‌نهاد مهم‌ترین حامی میراث فرهنگی شهر و کشور خود هستند و برای اینکه به بهترین شکل ممکن بتوانند از میراث فرهنگی آن محافظت کنند در ابتدا باید این میراث را به‌خوبی بشناسند.
دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده ثامن اضافه کرد: در این میان باید این سرمایه بزرگ که همان شناخت میراث فرهنگی است به نحو احسن پیگیری شود؛ چراکه اگر اشتباهی رخ دهد، باعث تخریب و آسیب زدن به بافت می‌شود و همین موضوع مهم‌ترین خطری است که سمن‌های فعال در حوزه میراث فرهنگی را تهدید می‌کند.
وی در بخشی دیگر از این نشست در خصوص نگاه اقتصادی نادرست که در بافت تاریخی پیرامون حرم مطهر رضوی حکم فرماست، عنوان کرد: این نگاه هم بسیار مؤثر است، اما در مقابل با تجربه‌هایی روبه‌رو می‌شویم که جلوی اجرای پروژه‌ای در سودآورترین نقطه‌های کشور به عنوان مثال شهر تهران گرفته می‌شود که دلیل آن، حضور مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد و مطلبه آن‌هاست.
نوروزی ادامه داد: با توجه به اینکه این پروژه توجیه بالای اقتصادی داشت، پروانه ساخت آن کنار گذاشته شد. بنابراین این نگاه اقتصادی نمی‌توانست عمل کند اگر با حضور مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد همراه نمی‌شد و اگر این اتفاق در مشهد هم شکل می‌گرفت، این جریان اقتصادی به این صراحت و شدت نمی‌توانست این نوع بحران را در حساس‌ترین و استراتژیک‌ترین نقطه کشور شکل دهد.
این کارشناس حوزه میراث فرهنگی درباره اینکه چگونه می‌توان بخش باقی مانده این بافت را نجات داد، خاطرنشان کرد: زمانی که در خصوص یک بافت شهری صحبت می‌کنیم، از لایه‌های مختلفی از ارزش‌ها سخن به میان می‌آید که نیاز به حفاظت دارد و این ارزش‌ها تنها در چارچوب میراث فرهنگی طبقه‌بندی نمی‌شود.
نوروزی با بیان اینکه باید ارزش‌های میراثی و هویت شهر خود را شناخته و بتوانیم آن‌ها را بشناسانیم و عرضه کنیم، گفت: اگر می‌خواهیم به بافت و شهری که در اطراف حرم مطهر رضوی شکل گرفته و به ارزش‌های بسیار متنوع که در لایه‌های مختلف خود دارد، نزدیک شویم تنها باید به سراغ مردم رفت.
نگاه اقتصادی به بافت تاریخی حرم رضوی کاملا شکست خورده است
در ادامه این نشست، رضا سلیمان‌نوری، پژوهشگر میراث فرهنگی و عضو هیأت مدیره انجمن چهارباغ، در خصوص مهم‌ترین دلایل تخریب بافت تاریخی پیرامون حرم مطهر رضوی اظهار کرد: اقداماتی که در اطراف حرم مطهر رضوی در حال انجام است، مبنای مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی ندارد؛ چراکه دارای تناقضاتی است. تنها مبنایی که می‌توان برای آن تعریف کرد نگاه کاملا اقتصادی به یک گنجینه که متاسفانه حتی در این نگاه نیز شکست خورده است.
وی ادامه داد: در بافت تاریخی پیرامون حرم مطهر رضوی اکوسیستم کامل زندگی به چشم می‌خورد. افرادی در دورانی که تصور می‌کردند کشور از بحران جنگ رهایی یافته و به ظن خود قصد داشتند که این شهر و به خصوص این بافت را به‌روز کنند.
سلیمان‌نوری عنوان کرد: متاسفانه افرادی برای مشهد به تصمیم‌گیری پرداختند که از ساکنین این شهر نبودند و از تهران برای این شهر تصمیم می‌گرفتند و قبله آن‌ها شهرهایی از جمله پاریس، لندن و نیویورک بود.
عضو هیأت مدیره انجمن چهارباغ تصریح کرد: در واقع با دیدن مستند نیسان به این نتیجه می‌رسیم که دیر اقدام کردیم و ما مردم مشهد تا به امروز در خواب بودیم؛ چراکه اگر در خواب نبودیم این بافت به وضع کنونی خود تبدیل نمی‌شد.
وی در خصوص نقش و دامنه تاثیر سازمان‌های مردم نهاد در این مساله اشاره و خاطرنشان کرد: سازمان‌های مردم نهاد در کشور ما مساله‌ای نوخواسته است و می‌توان گفت شاید بزرگ‌ترین حرکتی که تا به امروز از سازمان‌های مردم نهاد در سطح کشور شاهد بودیم و اگر تاثیر صددصد نداشت اما باعث بازشناسی مساله‌ای شد.
سلیمان‌نوری با اشاره به موضوع سد سیوند در نزدیکی شهر باستانی پارسه (تخت‌جمشید) افزود: این موضوع باعث شد بسیاری از مدیران متوجه شوند زمانی که سمن‌ها به نقطه‌ای اشاره می‌کنند، قطعا مواردی است که باعث جریان‌سازی می‌شود.
این پژوهشگر حوزه میراث‌فرهنگی ادامه داد: مورد مشابه این مساله مهدیه مرحوم عابدزاده است. درست است که این مساله با حواشی روبه‌رو شد، اما میراث فرهنگی دیرهنگام اقدام کرد. به صحنه آمد و حمایت کرد و ثمره آن این بود که حداقل طرف مقابل این قول را داد که مهدیه مرحوم عابدزاده عین به عین بازسازی شود.
وی گفت: در حال حاضر نیز با بحث مسجد و آب‌انبار معجردار یک اثر تاریخی صفوی روبه‌رو هستیم. این اثر تاریخی مسجد دو قبله و تنها مسجد با این ویژگی در مشهد است. همچنین حوض معجردار از معدود سازه‌های آب انبار در کل کشور است که در ساخت آن از سرب استفاده شده و فناوری کاملا ایرانی برای سرد نگه‌داشتن آب در دوران صفویه است.
سلیمان‌نوری عنوان کرد: باید همه تلاش خود را بکار بگیریم که این مسجد و انباردار در مشهد باقی بماند؛ چراکه در صورت حفظ یک اثر ثبتی، دو خانه تاریخی ثبتی دیگر به نام‌های «امیری» و «بلخاست» نیز نجات می‌یابد، اما در صورت تخریب آن قطعا این دو اثر هم تخریب می‌شود و اگر این چرخه آغاز شود، حسینیه «مددیان» که اثر ثبتی دیگر است نیز آسیب خواهد دید؛ چراکه در یک راستا قرار دارند.
این پژوهشگر میراث‌فرهنگی با تاکید بر اینکه در واقع می‌توان گفت برای ما تجارت مهم است، اما بعد از فرهنگ، گفت: این همان چیزی است که اقتصاد را در این مرحله با شکست روبه‌رو می‌کند. به عنوان مثال بافت تاریخی شهری مانند شهر یزد اگر حفظ می‌شود و باقی می‌ماند به این دلیل است که مداخله حکومتی در بافت این شهر صورت نمی‌گیرد.
وی عنوان کرد: اما در مشهد، شهرداری عملا هیچ کاره بوده و پول است که تصمیم می‌گیرد که هویت و تاریخ یک شهر از بین برود. بنابراین اگر قرار است بافت تاریخی پیرامونی اطراف حرم مطهر حفظ شود، باید همگی از جمله میراث فرهنگی، شهرداری، سمن‌ها و ساکنین بافت پای کار بیایند.
منبع: ایسنا
10
