چه عواملی ضامن نقدینگی را کشیدند

در واقع نقدینگی دارایی‌های نقد است که در جامعه به طرق مختلف ایجاد شده است، می‌تواند از طریق دلارهای خانگی باشد یا سودهای موهومی که از طریق سپرده‌گذاری به این پول‌ها پرداخت شده است، در نهایت همه این‌ها در کنار هم جمع شده و رقم بسیار بزرگی را ایجاد می‌کند.

کمیل طیبی عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد
اما در پاسخ به این پرسش که حال چطور می‌توان این میزان از نقدینگی را مدیریت کرد واقعیت آن است که دولت و سیاست‌هایی که دولت در این باره اتخاذ می‌کند تأثیرگذارترین عامل برای مدیریت نقدینگی هاست و البته در شرایط تورمی فعلی که رکود و تورم با هم جمع شده است باید به سمت اعمال سیاست‌های انقباضی برویم تا نقدینگی‌های موجود به نقدینگی مولد تبدیل شود. منظور از نقدینگی مولد این است که نقدینگی موجود در جامعه بخش سرمایه‌گذاری در تولید و خدمات را تأمین مالی کند چون در حالت رکود و تورم، نقدینگی رها می‌شود و عملاً بخش‌های تولیدی را در شرایط رکود قرار می‌دهد در حالی که نیاز بخش‌های تولیدی به منابع ریالی بیشتر است.

اما در ادامه ممکن است این پرسش به میان آید که اگر راه تبدیل نقدینگی موجود به نقدینگی مولد اعمال انضباط مالی است منبع و منشأ این انضباط مالی کجاست؟ مسلماً استقلال بانک مرکزی برای اعمال سیاست‌های پولی نقش تعیین‌کننده‌ای در این باره دارد و دولتی که مسئولانه به مدیریت نقدینگی در شرایط فعلی نگاه می‌کند باید وظایف خود را در این باره به بانک مرکزی محول کند چون دستگاه‌ها، زیرمجموعه‌ها و وزارتخانه‌های متعددی در دولت هستند که انتظارات متنوع و بعضاً متضادی با هم دارند و دولت نمی‌تواند در این باره آن سیاست لازم را اعمال کند اما اگر دولت اختیارات خود را به بانک مرکزی تفویض کند و استقلال لازم به بانک مرکزی ارائه شود چرخش نقدینگی موجود به نقدینگی مولد محال نخواهد بود. همچنان که وقتی به دو سه ماه اخیر نگاه می‌کنیم می‌بینیم وقتی استقلال و اختیارات لازم به بانک مرکزی برای کنترل و نظارت بازار ارائه شد اوضاع به ثبات نسبی رسید و بازار سکه و ارز در کنترل و نظارت بانک مرکزی قرار گرفت اما وقتی بانک مرکزی مستقل نیست عملاً این کنترل و نظارت، رنگ و بوی دخالت به خود می‌گیرد و دخالت در بازار نه تنها اوضاع را بهتر نمی‌کند بلکه به آشفتگی بیشتر بازار منجر می‌شود، تجربه‌ای که ما از آغاز امسال شاهد آن بودیم.

اما نکته دیگر درباره ضرورت هدایت نقدینگی است. ممکن است برخی این سخن را طرح کنند که آیا اساساً خطری از ناحیه رها کردن نقدینگی متوجه جامعه و ساختار‌های اقتصادی و اجتماعی وجود دارد؟ واقعیت آن است که این خطر بالقوه همواره وجود دارد و اینکه برخی حتی از واژه بمب ساعتی برای نقدینگی فعلی در جامعه استفاده می‌کنند تعبیر بیراهی نخواهد بود چون این بمب ساعتی یک واقعیت است و اگر قیمت‌ها سرکوب شود، اگر شاخص‌های اصلی بازار و نظام قیمتی نادیده انگاشته شود در حکم کشیدن ضامن این بمب ساعتی خواهد بود چون تثبیت و سرکوب قیمت‌ها هم انتظارات را تقویت می‌کند و هم از سویی رانت و فساد بیشتری ایجاد می‌کند اما اگر این نقدینگی با تدبیر و مراعات قواعد و نه سرکوب پیش برود در آن صورت امکان اینکه نقدینگی به سمت حوزه‌های مولد حرکت کند بالا خواهد بود. در هر حال سرکوب در اقتصاد از هر جنسی که باشد و از هر جایی که بیرون آید چه سرکوب سود بانکی باشد یا سرکوب نرخ ارز در نهایت به نفع اقتصاد و جامعه ما نخواهد بود و تحول و انضباط لازم را هم پدید نخواهد آورد. اگر ما به جد دنبال این هستیم که نقدینگی جامعه ما به سمت بازارهای ارز، سکه و نظایر آن سوق نیابد نمی‌توانیم سازمان تولید را به حال خود رها کنیم. اگر کسانی در این جامعه از هدایت نقدینگی سخن می‌گویند باید به اقتضائات آن هم باور داشته و عمل کنند. اگر ما از هدایت نقدینگی سخن بگوییم اما تولیدکنندگان را به حال خود رها کنیم و در تولید ظرفیت‌سازی انجام ندهیم اقتصاد ما به سمت تعادل و رشد حرکت نخواهد کرد بنابراین باید دید که ابزارها و اهرم‌های ظرفیت‌سازی تولید کجاست اما نکته ظریف این جاست که وضعیت تولید هم زمانی درست می‌شود که بازارهای مالی، نقدینگی و تأمین مالی ما درست شده باشد. این طور نیست که مثلاً اول برویم تولید را درست کنیم و انتظار داشته باشیم که بازارهای مالی ما درست شود چون اساساً سازمان تولید به شریان‌های مالی وابسته است چون تولید برای انتقال تکنولوژی به نقدینگی و شریان مالی وابسته است پس این سخن که تولید را درست کنیم تا نقدینگی درست شود بیراه است. در حقیقت اگر استراتژی درستی برای نقدینگی تدوین شود این استراتژی صحیح تأثیر خود را بر حوزه تولید هم برجای خواهد گذاشت چون سرمایه یکی از مهم‌ترین عوامل در بخش تولید است.

منبع: ایران

728