وقتی افزایش عرضه کافی نیست
اگر صادرات نفت به سطح پیش از جنگ رسیده؛ چرا قیمت نفت بالاست؟ | هزینه جنگ روی هر بشکه نفت
نفت خلیج فارس دوباره در حال ورود به بازارهای جهانی است؛ اما با وجود افزایش قابل‌توجه صادرات، قیمت نفت برنت همچنان بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار دارد. پرسش اصلی این است که اگر ادعای عرضه نفت به سطح پیش از جنگ بازگشته، چرا قیمت‌ها آن‌طور که انتظار می‌رود کاهش پیدا نکرده‌اند؟
به گزارش خبرفوری، بر اساس داده‌های اولیه شرکت کپلر، صادرات نفت خاورمیانه در چهار روز از هفته پایانی سپتامبر از سطح پیش از جنگ عبور کرد و به حدود ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز رسید. میانگین هفت‌روزه صادرات در اول اکتبر نیز به ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی اندکی بالاتر از میانگین حدود ۱۸ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ.
در حالت عادی، افزایش عرضه باید موجب کاهش قیمت‌ها شود. کسری عرضه جهانی نفت نیز نسبت به ماه‌های نخست بحران به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته و از حدود ۴ میلیون بشکه در روز در اوج اختلالات ماه مه، به حدود ۱.۶ میلیون بشکه رسیده است.
با این حال، نفت برنت همچنان بیش از ۱۰۰ دلار معامله می‌شود و بیش از ۴۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد. یکی از دلایل اصلی، ادامه ریسک درگیری و حمله به کشتی‌ها در اطراف تنگه هرمز است؛ اما عامل مهم دیگری نیز وارد معادله شده است: هزینه انتقال نفت.
حمل نفت چند برابر گران‌تر شده است
هزینه انتقال نفت خام از خاورمیانه به آسیا با نفتکش‌های غول‌پیکر اخیرا به بیش از ۱.۲ میلیون دلار در روز رسیده است. این رقم در ژانویه حدود ۳۰ هزار دلار بود؛ یعنی هزینه حمل در مدت کوتاهی به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است.
بیشتر بخوانید:
چرخش نفتی چین | چین خرید نفت ایران را نصف کرد | عراق و قطر جای ایران را گرفتند
فقط چین می‌تواند به جنگ ایران پایان دهد | یک پیشنهاد غیرمنتظره برای پایان جنگ ایران
بازی نفتی چین؛ فشار قیمت‌ها آمریکا و ایران را دوباره به مذاکره نزدیک می‌کند؟
آمریکا ۶ میلیون بشکه نفت ایران را دزدید | گزارش تانکر ترکرز چه می‌گوید؟
پیش از بحران، حمل‌ونقل حدود ۳ درصد از هزینه نهایی هر بشکه نفت را تشکیل می‌داد، اما اکنون این سهم به حدود ۲۷ درصد رسیده است. بنابراین، حتی اگر نفت بیشتری وارد بازار شود، هزینه رساندن آن به مصرف‌کننده نیز افزایش یافته و بخش مهمی از اثر افزایش عرضه را خنثی می‌کند.
هرمز باز است، اما شرایط عادی نیست!
جریان نفت از تنگه هرمز نیز به میزان قابل‌توجهی بهبود یافته است. بر اساس داده‌های کپلر، میانگین هفت‌روزه عبور نفت از این آبراه در ۲۶ سپتامبر به حدود ۱۴.۲ میلیون بشکه در روز رسید؛ یعنی نزدیک به ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ.
با این حال، بازگشت نفتکش‌ها به هرمز به معنای بازگشت شرایط عادی نیست. برخی محموله‌ها از مسیرهای جایگزین و خطوط لوله منتقل می‌شوند و بخشی از نفت نیز با استفاده از انتقال کشتی به کشتی جابه‌جا می‌شود. این فرآیند زمان و کشتی بیشتری نیاز دارد و ظرفیت ناوگان نفتکش‌ها را در سایر مسیرها کاهش می‌دهد.
از سوی دیگر، افزایش ریسک امنیتی باعث رشد هزینه بیمه و امنیت کشتی‌ها شده است. در نتیجه، نفت ممکن است دوباره در حال حرکت باشد، اما با هزینه‌ای بسیار بالاتر.
مشکل فقط نفت خام نیست
بحران به بخش پالایش نیز سرایت کرده است. بخشی از ظرفیت پالایشگاهی در خاورمیانه و روسیه آسیب دیده و همین مسئله توان تبدیل نفت خام به فرآورده‌هایی مانند بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را کاهش داده است.
در این میان، گازوئیل بیش از سایر فرآورده‌ها تحت فشار قرار گرفته است. بنابراین، افزایش صادرات نفت خام لزوماً به معنای افزایش عرضه سوخت مورد نیاز مصرف‌کنندگان نیست. داده‌های جدید نیز نشان می‌دهد صادرات فرآورده‌های پالایشی هنوز به مراتب پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است.
ذخایر نفت هم در حال کاهش است
ذخایر اضطراری نفت نیز دیگر حاشیه امن سابق را ایجاد نمی‌کنند. به گفته امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، جهان بحران را با نزدیک به ۱۰ میلیارد بشکه ذخیره نفت آغاز کرد و از آن زمان بیش از یک میلیارد بشکه از ذخایر برای جبران اختلال در عرضه مصرف شده است.
به این ترتیب، حتی اگر صادرات نفت خام به سطح پیش از جنگ بازگردد، بازار برای بازسازی ذخایر خود به زمان نیاز دارد. ناصر هشدار داده است که بازسازی این ذخایر، همزمان با ادامه تقاضای جهانی، ممکن است تا دو سال طول بکشد.
در نتیجه، کاهش پایدار قیمت نفت تنها به افزایش صادرات وابسته نیست. امن‌تر شدن مسیرهای کشتیرانی، کاهش هزینه حمل و بیمه، بازسازی ظرفیت پالایشگاه‌ها و ترمیم ذخایر جهانی همگی ضروری‌اند.
به بیان دیگر، مسئله امروز بازار نفت فقط این نیست که چقدر نفت تولید و صادر می‌شود؛ بلکه این است که نفت با چه هزینه و چه میزان ریسک به مصرف‌کننده می‌رسد.
