اگر تنگه هرمز باز نشود چه میشود؟ | کابوسی که هنوز جدی نگرفته شده است
وقتی در سال ۱۹۶۷ و پس از آغاز جنگ میان مصر و اسرائیل، کانال سوئز بسته شد، ۱۵ کشتی در آن گرفتار شدند. آنها برای پایان درگیریها لنگر انداختند، اما اگرچه جنگ تنها شش روز طول کشید، کانال هشت سال بسته ماند.
به گزارش خبرفوری به نقل از بلومبرگ، زمانی که در سال ۱۹۷۵ اجازه خروج صادر شد، فقط دو کشتی هنوز قابلیت دریانوردی داشتند و بقیه آنقدر زنگ زده بودند که به «ناوگان زرد» مشهور شدند.
این تجربه تاریخی پرسشی نگرانکننده را مطرح میکند: اگر اتفاقی مشابه برای تنگه هرمز رخ دهد چه خواهد شد؟ هرچند چنین سناریویی هنوز محتملترین گزینه نیست، اما حدود سه ماه پس از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران که عملا عبور نفت و گاز از این گذرگاه را مختل کرد، بررسی این احتمال دیگر کاملا غیرمنطقی به نظر نمیرسد.
خوشبینی بازارها در برابر واقعیت
بیشتر فعالان بازار انرژی و سرمایه همچنان معتقدند تنگه هرمز بهزودی بازگشایی خواهد شد. استدلال آنها ساده است: هزینه اقتصادی بسته ماندن این آبراه برای جهان آنقدر سنگین است که هیچ طرفی نمیتواند آن را برای مدت طولانی تحمل کند.
بیشتر بخوانید:
یک میلیارد دلار شرطبندی روی زمانبندی دقیق آغاز جنگ دوباره | چه اتفاقی دارد میافتد؟
حتی در کره شمالی، کسی در جای پارک شماست | به انقلاب خودروسازی کیم جون اون خوش آمدید!
شرطبندی بزرگ چینیها در جنگ ایران نتیجه داد
اما این استدلال یک ضعف اساسی دارد. تاکنون نه آمریکا و نه ایران فشار اقتصادی کافی برای عقبنشینی را احساس نکردهاند. برای دولت ترامپ، جنگ هنوز هزینه مالی سنگینی نداشته است. بازارهای سهام آمریکا در سطوح بالایی قرار دارند، قیمت بنزین اگرچه افزایش یافته اما هنوز از رکوردهای سال ۲۰۲۲ پایینتر است و اقتصاد آمریکا همچنان رشد قابل توجهی را تجربه میکند.
در سوی دیگر، ایران نیز با وجود افزایش بیکاری، سقوط ارزش پول ملی و تورم شدید مواد غذایی، هنوز به نقطه بحرانی اقتصادی نرسیده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که جمهوری اسلامی توان بالایی در تحمل فشارهای اقتصادی دارد.
امارات برای بدترین سناریو آماده میشود
یکی از نشانههای مهم نگرانی منطقهای، تصمیم امارات متحده عربی برای تسریع ساخت دومین خط لولهای است که صادرات نفت را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز ممکن میکند. این پروژه قرار است در سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری برسد.
چنین اقدامی نشان میدهد ابوظبی احتمال میدهد اختلال در هرمز بسیار طولانیتر از آن چیزی باشد که بازارها تصور میکنند. اگر مقامهای امارات به بازگشایی سریع تنگه اطمینان داشتند، ضرورتی برای چنین سرمایهگذاری عظیمی وجود نداشت.
ذخایر جهان تا چه زمانی دوام میآورند؟
تا این لحظه بازار جهانی انرژی توانسته با حذف حدود ۲۰ میلیون بشکه نفتی که روزانه از هرمز عبور میکرد، کنار بیاید. این مسئله به چند دلیل امکانپذیر بوده است: بازار پیش از جنگ با مازاد عرضه روبهرو بود، عربستان و امارات بخشی از صادرات خود را از طریق خطوط لوله جایگزین ادامه دادهاند، کشورهای ثروتمند از ذخایر استراتژیک نفت استفاده کردهاند و افزایش قیمتها باعث کاهش مصرف در برخی نقاط جهان شده است.
اما این وضعیت نمیتواند برای همیشه ادامه یابد. هر روزی که تنگه بسته بماند، ذخایر جهانی کاهش بیشتری پیدا میکند. در نهایت یا دولتها مجبور خواهند شد مصرف انرژی را محدود کنند یا قیمتها آنقدر بالا خواهد رفت که تقاضا به شکل اجباری کاهش یابد.
نفت ۲۰۰ دلاری؛ رویا یا واقعیت؟
پیشبینیهای اولیه درباره جهش نفت به ۲۰۰ دلار تاکنون محقق نشده است. اما اگر تنگه هرمز تا اواخر ۲۰۲۶ یا حتی ۲۰۲۷ همچنان بسته بماند، حفظ قیمتهای کنونی تقریبا غیرممکن خواهد بود.
بسته ماندن بلندمدت هرمز به معنای حذف ۱۰ تا ۱۵ درصد عرضه نفت جهان است. جبران چنین کمبودی احتمالا تنها با رکود اقتصادی جهانی امکانپذیر خواهد بود؛ وضعیتی مشابه بحرانهای نفتی سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹.
البته در بلندمدت خطوط لوله جدید ساخته میشوند و تولید نفت در خارج از خاورمیانه افزایش مییابد، اما این فرایند سالها زمان میبرد. امارات تا سال ۲۰۲۷ ظرفیت صادرات جایگزین خود را افزایش خواهد داد، اما کشورهایی مانند عراق، کویت و حتی عربستان به زمان بیشتری نیاز دارند. قطر نیز عملاً راهکار جایگزین مؤثری برای صادرات گاز مایع خود ندارد.
سناریویی که هیچکس دوست ندارد درباره آن فکر کند
هزینه اقتصادی بسته ماندن طولانیمدت تنگه هرمز آنقدر سنگین است که بسیاری از تحلیلگران ترجیح میدهند اصلا درباره آن صحبت نکنند. محتملترین نتیجه همچنان دستیابی به توافقی موقت و ناقص است که امکان عبور کشتیها را فراهم کند.
با این حال، تجربه تاریخی کانال سوئز یادآوری میکند که گاهی آنچه غیرقابل تصور به نظر میرسد، میتواند سالها ادامه پیدا کند. اگر هرمز واقعا برای مدتی طولانی بسته بماند، جهان با یکی از شدیدترین شوکهای انرژی تاریخ معاصر روبهرو خواهد شد؛ سناریویی که پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی چندان خوشایند نخواهد بود.
این سناریو رو هم باید میگفتی که اگه همین جوری ادامه پیدا کنه بزودی خود چین هم در بازگشایی تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد