کاهش ناگهانی تولید نفت و زلزله های کویت؛ تصادف یا رابطه زمین شناختی؟
زلزله ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ در نزدیکی بندر احمدی کویت پس از زمینلرزه ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ در همین منطقه با کاهش تولید نفت در کویت مربوط است. صادرات نفت از ماه آوریل از کویت متوقف شده است.
مهدی زارع، استاد دانشگاه نوشت: بین مارس و آوریل ۲۰۲۶، سقوط عمیق و بیسابقهای در تولید و صادرات نفت کویت رخ داده است. این موضوع مستقیماً با وقوع تجاوز نظامی آمریکا-اسراییل به ایران از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ مربوط است . طی ژانویه - فوریه ۲۰۲۶، تولید پایدار و عادی، پس از سهمیهبندی اوپک پلاس، حدود ۲.۵ تا ۲.۶ میلیون بشکه در روز ادامه داشت. تولید پالایشگاه کویت در ژانویه به بالاترین حد خود یعنی ۴۲.۲۵ میلیون بشکه رسید. زلزله ۱۵ مارس ۲۰۲۶ با بزرگای ۴.۳ همزمان با کاهش تولید به میزان ۵۳٪ - حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز رسید که به دلیل جنگ ۱.۳۷ میلیون بشکه در روز نسبت به فوریه ۲۰۲۶ کاهش یافته است. در آوریل ۲۰۲۶ با توقف کامل صادرات، زلزله ۵ مه ۲۰۲۶ با بزرگای ۴.۲ همراه شد. کویت در ۱۷ آوریل ۲۰۲۶ وضعیت اضطراری اعلام کرد و صادرات را به حالت تعلیق درآورد. این اولین بار از سال ۱۹۹۱ بود که صادرات صفر بود، اگرچه تولید داخلی با نرخ کاهش یافته ادامه یافت. اوایل مه ۲۰۲۶، تولید پایین ادامه یافت. تولید تا اوایل مه ۲۰۲۶ در حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز باقی مانده است.
منطقه کویت در منتهی الیه شمال غرب خلیج فارس لرزه خیزی کمتری نسبت به رشته کوههای زاگرس دارد. رویدادهای خاص که صرفاً به لرزه خیزی کویت به استخراج نفت مربوط است و کدام یک مستقیما به لرزه خیزی طبیعی مربوط است البته کار دشواری است. آخرین رکوردهای دستگاهی، شبکه ملی لرزهنگاری کویت (KNSN) از زمان تأسیس خود در سال ۱۹۹۷ هزاران ریزلرزه را ثبت کرده است، رویدادهای لرزهای در کویت عموماً با بزرگیهای ضعیف و ژرفای کانونی کم مشخص میشوند.
آخرین رخداد شاخص ۵ مه ۲۰۲۶ با بزرگای ۴.۲ نزدیک الاحمدی رخداده است. رخداد های شاخص قبل تر به ۱۵ مارس ۲۰۲۵ با بزرگای ۴.۳ و ۲۴ آوریل ۲۰۱۰ با بزرگای ۴.۷ و ۲۰ ژانویه ۲۰۱۰ با بزرگای ۳.۹ بوده اند. وقوع زلزله همزمان با استخراج نفت ممکن است نشاندهنده «لرزهخیزی تحریکشده یا القایی» باشد. علت فعالیت لرزه خیزی احتمالاً با تولید نفت منطقهای یا محیط زمینساختی در جنوب دشت خوزستان و میانرودان مرتبط است.
از نظر آماری، کویت بر اساس دادههای ۵۶ سال گذشته، به طور متوسط هر دو سال یک بار یک زمیلرزه با بزرگای بیش از ۴ در کویت تجربه شده است .ولی آهنگ رخداد زمینلرزه ها طی شانزده ساله گذشته - ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ – با این میانگین منطبق نیست البته نسبت دادن یک نرخ خاص به رویدادهای القایی به طور خاص بدون تجزیه و تحلیل دقیقتر شکل موج برای تشخیص علت دقیق هر زلزله، دشوار است . زلزله ۲ ژوئن ۱۹۹۳، با بزرگای ۴.۷ در نزدیکی میدانهای نفتی میناگیش در جنوب غربی کویت، یکی از پربارترین مناطق تولید نفت این کشور، بود. زلزله در منطقهای وسیع حدود ۲۵۰۰ کیلومتر مربع احساس شد و باعث وحشت ساکنان و خسارات جزئی به زیرساختها، حتی در شهر کویت در فاصله ۱۵۰ کیلومتری شد.
دو روز بعد از زلزله اصلی، یک پسلرزه قابل توجه به بزرگای ۳.۲ و مجموعهای از رویدادهای کوچکتر رخ داد. زلزله ۱۹۹۳ به طور گسترده به عنوان نمونهای بالقوه از لرزهخیزی القایی ذکر شد. کانون زلزله مستقیماً در زیر یک میدان نفتی بزرگ و فعال در حال تولید بود که شواهد مکانی قوی ارائه میدهد. رویداد سال ۱۹۹۳ میتواند یک زلزله کوچک درون ورقی باشد. این زلزله تنها ۲۵ ماه پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ رخ داد که در طی آن ۵۳۹ چاه نفت در منطقه آتش گرفتند یا فوران کردند. این افت فشار عظیم، ناگهانی و کنترل نشده مخازن ممکن است باعث این رویداد شده باشد.
بین سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۷، پنج زلزله در همان منطقه رخ داد فعالیت طبیعی لرزهای پایین منطقه را نشان می داد. این پدیده را میتوان با اصل کاهش فشار منفذی توضیح داد. استخراج سریع نفت و گاز یا آزادسازی کنترل نشده آنها فشار سیال "درون شکستگی ها و گسلهای زمینشناختی » کاهش میدهد. این تغییر در تنش میتواند باعث انقباض و لغزش سنگهای اطراف و ایجاد زلزله شود.
چنین زلزلههایی میتوانند سازوکار "مختلط" داشته باشند - نه کاملاً طبیعی و نه کاملاً القایی، بلکه ترکیبی که در آن فعالیت انسانی یک گسل از پیش موجود و تحت تنش زمینساختی را دوباره فعال میکند.
رویداد سال ۱۹۹۳، به همراه زلزلهای با بزرگای ۴.۳ در همان منطقه در سال ۱۹۹۷، اساساً نحوه ارزیابی خطر لرزهای در کویت را تغییر داد. این رویداد نشان داد که عملیات نفت و گاز این کشور میتواند منبع قابل توجهی از لرزهخیزی محلی باشد.
به دلیل این رویداد، محققان به شدت بر ایجاد یک شبکه لرزهنگاری محلی دائمی اصرار کردند که در نهایت منجر به تأسیس شبکه ملی لرزهنگاری کویت (KNSN) برای نظارت دقیق و تمایز بین رویدادهای طبیعی و القایی شد. فعالیت انسانی از هیچ چیز زمینلرزه ایجاد نمیکند. ولی به عنوان محرکی برای شبکههای گسلی از پیش موجود و تحت فشار طبیعی عمل میکند. سازوکار علمی تثبیتشده این است که استخراج نفت (تخلیه) یا تزریق (حفظ فشار) فشار روی این گسلها را تغییر میدهد و باعث لغزش آنها میشود.
محرک اصلی حجم تولید است، نه چاههای اکتشافی. متغیر کلیدی که گسلها را تحت فشار قرار میدهد، حجم سیال خارج شده یا تزریق شده در طول زمان است. سطح تولید کویت را از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا پایان آوریل به طور مستقیم با رویدادهای لرزهخیزی قابل بررسی است.
به نظر می رسد که سازو کار «تخلیه سریع مخزن» به دلیل کاهش چشمگیر تولید با حذف سریع فشار سیال از سازند زمینشناختی - سازگار است. این تخلیه، فشار بر شبکههای گسل مجاور را تغییر میدهد. هنگامی که چاهها بسته میشوند یا نرخها به شدت کاهش مییابند، افت ناگهانی فشار گاهی اوقات میتواند محرک نهایی لغزش گسل باشد و باعث زلزله شود. در رخداد های اخیر کاهش تولید -به جای افزایش- توانسته در لرزهخیزی نقش داشته باشد، واضح است که این زلزلهها در دورهای از اختلال و فروپاشی عملیاتی بیسابقه رخ دادهاند، نه در افزایش اکتشاف یا برداشت.
