مانور بانک مرکزی برای مهار بر تورم
رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد بخش قابلتوجهی از پایه پولی و نقدینگی ناشی از تأمین مالی طرح کالابرگ در یک ماه گذشته عقیمسازی شده است؛ اقدامی که به گفته سیاستگذار پولی، مانع از اثرگذاری مستقیم این طرح بر تورم شده است.
همزمان با اجرای طرح اصلاح یارانه ارز ترجیحی و انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره، نگرانیهایی درباره اثرات پولی این سیاست بر پایه پولی و نقدینگی مطرح بود.
حالا رئیس کل بانک مرکزی تأکید کرده که این نگرانیها با ابزارهای پولی مدیریت شده است.
به گفته عبدالناصر همتی، از ابتدای اجرای طرح کالابرگ تاکنون، مجموع خرید مردم از طریق این سازوکار به ۱۲۱.۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. رقمی قابلتوجه که بدون مدیریت پولی میتوانست فشار تورمی ایجاد کند.
نگرانی اولیه درباره رشد پایه پولی
هرگونه تأمین مالی گسترده دولتی، بهویژه اگر از مسیر منابع بانکی یا خلق پول صورت گیرد، میتواند به افزایش پایه پولی منجر شود.
رشد پایه پولی نیز در نهایت از طریق ضریب فزاینده به رشد نقدینگی و فشار تورمی تبدیل میشود.
در ابتدای اجرای طرح کالابرگ، برخی تحلیلگران نسبت به اثر پولی این سیاست هشدار داده بودند.
چرا که حجم بالای تراکنشها و منابع درگیر، بالقوه میتوانست بر متغیرهای پولی اثرگذار باشد.
عقیمسازی چگونه عمل میکند؟
عقیمسازی پولی به معنای خنثیسازی اثر افزایش پایه پولی از طریق ابزارهای سیاست پولی است؛ مانند فروش اوراق، عملیات بازار باز یا افزایش سپرده قانونی بانکها.
در واقع، بانک مرکزی تلاش میکند اثر تزریق اولیه پول را از طریق جذب نقدینگی معادل آن خنثی کند.
بر اساس اظهارات همتی، در یک ماه گذشته بخش قابلتوجهی از اثر پولی تأمین مالی کالابرگ جذب و کنترل شده است.
این بدان معناست که اگرچه منابعی برای اجرای طرح تزریق شده، اما اجازه داده نشده این منابع به رشد پایدار نقدینگی تبدیل شود.
پیام تورمی اجرای کالابرگ
اگر عقیمسازی بهصورت کامل و مؤثر انجام شده باشد، اجرای کالابرگ لزوماً به معنای افزایش مستقیم تورم نخواهد بود.
در این حالت، طرح بیشتر یک جابهجایی در ترکیب هزینههای دولت محسوب میشود تا یک محرک پولی جدید.
با این حال، پایداری این وضعیت وابسته به تداوم انضباط پولی است.
هرگونه توقف در عملیات جذب نقدینگی میتواند اثرات انباشتهای بر متغیرهای پولی بگذارد.
اثر بر رشد نقدینگی
در سالهای اخیر، رشد نقدینگی یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده تورم بوده است.
اگر تأمین مالی کالابرگ بدون خنثیسازی انجام میشد، میتوانست رشد نقدینگی را در کوتاهمدت تشدید کند.
اکنون بانک مرکزی تلاش کرده با مدیریت فعال ترازنامه خود، از سرریز این منابع به شبکه بانکی و افزایش ضریب فزاینده پولی جلوگیری کند.
در صورت موفقیت این سیاست، اجرای کالابرگ میتواند بدون جهش محسوس در شاخصهای پولی ادامه یابد.
مهمترین ریسک اجرای کالابرگ
یک کارشناس اقتصادی گفت: عقیمسازی در کوتاهمدت میتواند بهطور کامل اثر طرحهای حمایتی را خنثی کند.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: اگر بانک مرکزی بهطور فعال از ابزارهای بازار باز استفاده کند. اما این کار هزینه دارد؛ زیرا جذب نقدینگی معمولاً با پرداخت سود به اوراق یا افزایش تعهدات بانکی همراه است.
وی افزود: تداوم این سیاست مهمترین ریسک آن است. اگر فشارهای مالی دولت افزایش یابد و هماهنگی مالی و پولی تضعیف شود، ممکن است عقیمسازی کامل ادامه پیدا نکند. در آن صورت اثر پولی طرح با وقفه زمانی ظاهر خواهد شد.
انضباط پولی رکن اساسی سیاستهای حمایتی
بر اساس اعلام رئیس کل بانک مرکزی، اجرای طرح کالابرگ تاکنون منجر به جهش کنترلنشده در پایه پولی نشده و بخش قابلتوجهی از اثرات پولی آن عقیمسازی شده است.
اگر این روند انضباطی ادامه یابد، میتوان اجرای سیاستهای حمایتی را بدون تشدید مستقیم تورم دنبال کرد.
با این حال، پایداری این وضعیت وابسته به استمرار مدیریت فعال نقدینگی و هماهنگی کامل سیاستهای مالی و پولی خواهد بود.
