چرا در جنگ 40 روزه دارو کم نشد؟
در جریان جنگ تحمیلی سوم، یکی از نگرانیهای جدی وضعیت تأمین دارو و تابآوری صنعت دارویی کشور بود. اما تولید داخلی حدود ۹۷درصد داروها و برنامهریزی تأمین ذخایر استراتژیک پس از جنگ 12روزه باعث شد حتی با وجود آسیب به بیش از ۲۵واحد تولید و توزیع دارو، بیماران با کمبودهای بحرانی مواجه نشوند.
این امر نتیجه سالها تلاش متولیان نظام سلامت است که سیاست تقویت صنعت داروسازی کشور را با وجود تحریمهای ظالمانه پایهریزی کردهاند تا در مواجهه با بحرانها تابآوری زنجیره تولید و تأمین دارو مختل نشود؛ موضوعی که حالا متولیان این حوزه با جزئیات بیشتری به آن میپردازند.
خودکفایی به کار آمد
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو میگوید: «در جریان جنگ تحمیلی اخیر، بیش از ۲۵شرکت دارویی، تجهیزات پزشکی و تولیدکنندگان فرآوردههای سلامتمحور دچار آسیبهای کلی و جزئی ناشی از حملات شدند. با این حال، بهدلیل برنامهریزیهای قبلی و استفاده از تجربه جنگ ۱۲روزه، ذخایر استراتژیک دارو و تجهیزات پزشکی از قبل پیشبینی شده بود.» بهگفته او، همین مسئله باعث شد که در حال حاضر بسیاری از داروهای حیاتی و اساسی در انبارها موجود باشد و بازار با کمبود جدی مواجه نشود. هاشمی به برخی محدودیتها در تأمین مواد اولیه دارویی هم اشاره میکند و میگوید: «بسته بودن مرزهای هوایی و اختلال در مسیرهای حملونقل تأمین برخی اقلام را دشوارتر کرد، اما بهدلیل اتکای ۹۷درصدی به تولید داخل و نزدیک شدن به مرز خودکفایی، این مشکلات به بحران تبدیل نشد. حتی در حوزههایی مانند شیرخشک و ملزومات پزشکی نیز با وجود افزایش تقاضا، بهویژه در استانهای شمالی، پایش روزانه انجام میشد و مشکل جدی گزارش نشد.» سخنگوی سازمان غذا و دارو همچنین با اشاره به واکنش جالب کارکنان صنعت دارو در زمان حملات به شرکتهای دارویی عنوان میکند: «در مواردی که کارخانهها مورد اصابت قرار گرفتند کارکنان بلافاصله در محل حاضر شدند و برای بازسازی و ازسرگیری تولید اعلام آمادگی کردند. حتی یکی از شرکتها 4مرتبه دچار آسیب شد، اما هر بار در کوتاهترین زمان ممکن فعالیت خود را از سر گرفت.»
داروخانهها، ستون پنهان بحران
هادی احمدی، دبیر انجمن داروسازان معتقد است که سالها تحریم و تجربه جنگ، صنعت دارویی کشور را به سطحی از تابآوری رسانده تا بتواند در شرایط سخت نیز پاسخگوی نیازها باشد. او در توضیح بیشتر به همشهری میگوید: «تا امروز هیچ کمبود گسترده دارویی گزارش نشده و اگر هم کمبودهای مقطعی وجود دارد، موضوع تازهای نیست و در شرایط عادی هم رخ میدهد.» بهگفته احمدی، شبکه گسترده داروخانهها نقش مهمی در این پایداری ایفا کردهاند: «حدود ۱۸هزار داروخانه در سراسر کشور بهصورت مویرگی فعالیت میکنند و هر یک نوعی ذخیره استراتژیک کوچک محسوب میشوند. این داروخانهها به شکل ۲۴ساعته در حال خدمترسانی هستند و حتی درصورت آسیب به برخی واحدها روند ارائه خدمات متوقف نمیشود.»
پاستور؛ ادامه حیات علمی در دل ویرانی
در کنار این تابآوری صنعت دارو اما آسیب به برخی مراکز کلیدی علمی – تحقیقاتی هم رخ داد. ازجمله انستیتو پاستور ایران که خیلیها آن را یکی از واکسنسازهای معتبر جهان میشناسند. این مرکز چندین بار هدف قرار گرفت و در آخرین اصابت هم بخشهای وسیعی از آن تخریب شد. احسانمصطفوی، رئیس این مجموعه به همشهری میگوید: «حدود ۲۳هزار مترمربع از فضای آزمایشگاهی آسیب دیده که شامل آزمایشگاههای مرجع کشوری، مراکز همکار سازمان بهداشت جهانی، بانکهای زیستی و واحدهای تحقیقاتی و واکسیناسیون بوده است. بخش قابل توجهی از تجهیزات پیشرفته و نمونههای نگهداریشده نیز در این حملات آسیب دیدهاند.» با این حال، او تأکید میکند که خدمات اصلی این مجموعه متوقف نشده است: «فعالیتهای تشخیصی، تولیدی، آموزشی و تحقیقاتی در سایر شعب ادامه دارد و زنجیره خدماترسانی، ازجمله تولید واکسن همچنان برقرار است.» بهگفته مصطفوی، بازسازی این مجموعه نیازمند منابع مالی گسترده و همکاریهای بینالمللی برای واردات دوباره تجهیزات است، اما اراده برای ادامه مسیر علمی کشور، حتی در سختترین شرایط همچنان پابرجاست.
چرته محضه، خیلی داروها میزانش کم شده،نمیدونم دلیلش جنگه یا مسائل دیگه بهرحال نیست...
حتی چیزای روتین مث کدئین، فاموتیدین، مفنامیک اسید، آتروواستاتین و...