نشست سهجانبه سران چین، روسیه و آمریکا در شنجن؛ گامی برای ثبات جهانی و منطقهای
سیوسومین نشست رهبران اقتصادی اَپک (APEC) هماکنون در حال برگزاری است و خبر دیدار رهبران چین، روسیه و ایالات متحده در حاشیه این نشست، توجه گسترده جهانی را به خود جلب کرده است. از نگاه مردم سراسر جهان، مهمترین جنبه این دیدار آن است که این سه قدرت بزرگ تصمیم گرفتهاند پای میز گفتوگو بنشینند؛ اقدامی که دریچهای تازه به سوی صلح برای جهان میگشاید.
در دهههای اخیر، یکی از تلخترین تجربههای ملتهای جنوب جهانی، کشیده شدن به گرداب تقابل قدرتهای بزرگ بوده است. رقابتهای مبتنی بر بلوکبندی، به گسست اقتصادی، بیثباتی در زنجیرههای تأمین و طولانی شدن مناقشات منطقهای منجر شده است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه ناچار شدهاند جانب یکی از طرفین را بگیرند و در نتیجه، منابع ارزشمندی را که میتوانستند برای بهبود معیشت مردم و پیشبرد صنعتیسازی به کار گرفته شوند، از دست دادهاند.
دیدار رهبران چین، روسیه و ایالات متحده تلاشی برای احیای یک باشگاه انحصاری نیست که در آن چند قدرت بزرگ بر نظم جهانی مسلط باشند؛ بلکه تلاشی برای گشودن مسیری تازه به سوی همزیستی قدرتهای بزرگ است؛ مسیری که در آن اختلافات مهار میشوند، رقابت در چارچوبی معقول ادامه مییابد و صلح همچنان چشماندازی دستیافتنی باقی میماند.
شاید برخی ناظران بینالمللی بپرسند محتملترین نتیجه گردهمایی این سه قدرت بزرگ چیست؟ پاسخ روشن است: دستیابی به حداقلی از توافق برای حفظ کانالهای ارتباطی در سطوح عالی، مدیریت خطرهای ناشی از رقابت میان قدرتهای بزرگ و جلوگیری از لغزیدن به سوی درگیری نظامی مستقیم. برای اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان، همین مسئله بهخودیخود تحولی بسیار مثبت به شمار میرود.
به این نکته توجه کنید: اگر تنش و درگیری میان سه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل تشدید شود، هیچ کشوری در جنوب جهانی از پیامدهای آن در امان نخواهد ماند. افزایش سرسامآور قیمت نفت، نوسانات شدید بهای مواد غذایی، اختلال در زنجیرههای تأمین و کاهش اعتماد سرمایهگذاران، همگی هزینههایی دارند که در نهایت مردم عادی آنها را پرداخت خواهند کرد. در واقع، توافق بر سر رقابت بدون فروپاشی، همچون سوپاپ اطمینانی برای حفظ ثبات در بستر توسعه جهانی عمل میکند.
مهمتر آنکه، با توجه به برگزاری این دیدار در حاشیه نشست رهبران اقتصادی اپک، هدف اصلی این تعامل ایجاد تفرقه نیست، بلکه فراهم کردن پایههای امنیتی برای منطقه آسیا و اقیانوسیه است. در جهان امروز، امنیت و روابط اقتصادی و تجاری پیوندی ناگسستنی دارند؛ بدون وجود فضایی باثبات در منطقه، دستیابی به زنجیرههای صنعتی و تأمین کالای تابآور امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، بدون پیوندهای اقتصادی و تجاری متقابل، تنشهای امنیتی بهراحتی حائلهای ضروری خود را از دست میدهند.
برخی رسانههای غربی از این دیدار با عنوانهایی مانند توطئه جدید یالتا یا یالتا ۲.۰ یاد کردهاند. این توصیفها نهتنها با واقعیت همخوانی ندارند، بلکه اهمیت تاریخی این رویداد را نیز بهشدت نادیده میگیرند.
این تعامل میان قدرتهای بزرگ بههیچوجه به معنای بازگشت به نظام یالتا در سال ۱۹۴۵ نیست. اساس نظام یالتا که بیش از ۸۰ سال پیش تحت سلطه ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و بریتانیا شکل گرفت، بر تقسیم محرمانه حوزههای نفوذ میان چند قدرت بزرگ استوار بود؛ نظامی که در آن، کشورهای کوچکتر و ضعیفتر صرفاً ابزاری برای چانهزنی محسوب میشدند. در واقع، چشمانداز جهانی و ویژگیهای بنیادین دوران کنونی تفاوتهای ماهوی و عمیقی با شرایط دوران جنگ جهانی دوم دارند.
چین، روسیه و ایالات متحده در گذشته دوشادوش یکدیگر علیه فاشیسم جنگیدند تا در یک جنگ جهانی پیروز شوند و صلح را برای جهان به ارمغان آورند. امروز نیز در شرایطی که جهان با تحولاتی عمیق و بیسابقه در یک قرن اخیر روبهروست، دیدار رهبران این سه کشور در شهر شنجن، شهری که دروازه اصلاحات و گشایش چین و کانون نوآوریهای فناورانه این کشور به شمار میرود، از اهمیتی فوقالعاده برخوردار است.