دردسرهای استفاده از وی پی ان و پیامد سیاست فیلترینگ

از سوی دیگر کارشناسان امنیت سایبری همواره هشدار می‌دهند که فیلترشکن‌ها موجب مشکلات سایبری می‌شوند و استفاده از وی‌پی‌ان‌های نامعتبر، امنیت دیجیتال افراد و جامعه را به شدت به خطر می‌اندازد. فیلترشکن‌ها علاوه بر اختلالات فنی که در زیرساخت شبکه ایجاد می‌کنند، یکی از بزرگترین کانون‌های تهدید و مشکلات سایبری برای کاربران و سازمان‌ها به شمار می‌روند زیرا می‌توانند موجب سرقت اطلاعات و حریم خصوصی افراد شوند، مخصوصا فیلترشکن‌های رایگان که برای کسب درآمد، ترافیک عبوری کاربران نظیر رمزهای عبور، اطلاعات حساب‌های بانکی و پیام‌ها را رصد کرده و به شرکت‌های تبلیغاتی یا اشخاص ثالث می‌فروشند.

فایل‌های نصبی فیلترشکن‌های ناشناخته هم دردسر دیگری است زیرا عمدتا حاوی بدافزارهای پنهان، کی‌لاگرها یا ابزارهای جاسوسی هستند که به محض نصب، کنترل دستگاه را به دست می‌گیرند. برخی اپلیکیشن‌های فیلترشکن، گوشی یا رایانه را بدون اطلاع‌ فرد کاربر هک می‌کنند، در واقع افراد دیگری از طریق آی‌پی‌ دستگاه به فعالیت‌های غیرقانونی، هک و کلاهبرداری دست می‌زنند و مشکلات و عواقب قانونی به وجود می آورند.

در روزهای اخیر سیدستار هاشمی ـ‌ وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در نشست مشترک با رؤسای مجامع نمایندگان مجلس، از وضعیت بازار فروش فیلترشکن به شدت انتقاد کرد و خواستار اتخاذ نگاهی جدید در این حوزه شد و تصریح کرد بازار فروش فیلترشکن، شبکه ارتباطی را «آلوده» کرده و بخش عمده مشکلات سایبری از داخل کشور، ناشی از استفاده از فیلترشکن‌هاست.

وزیر ارتباطات پیشتر به اثرات فرهنگی استفاده از فیلترشکن‌ها اشاره کرده و گفته بود: زمانی استفاده از فیلترشکن ضدارزش بود اما بعد از محدودسازی‌های سال‌های گذشته تبدیل به ارزش شده و افراد با افتخار اعلام می‌کنند که از این ابزار استفاده می‌کنند.

پیش از این بهزاد اکبری ـ معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت ، هم به طور رسمی اعلام کرد که حدود ۸۰ درصد از کاربران ایرانی از فیلترشکن (VPN) استفاده می‌کنند و نزدیک به ۷۰ درصد از کل ترافیک شبکه کشور نیز در بستر همین فیلترشکن‌ها رد و بدل می‌شود.

وی این وضعیت را عامل برهم خوردن مهندسی ترافیک شبکه، کاهش کیفیت خدمات، تهدیدات امنیت سایبری و اختلال در توزیع متوازن بار شبکه عنوان کرد و با یادآوری اثرات منفی VPN بر شبکه و کیفیت خدمات،‌ گفت: در حالت عادی، ترافیک بر اساس موقعیت کاربر به نزدیک‌ترین مرکز محتوا هدایت می‌شود اما با استفاده از VPN، ترافیک بیشتر از شمال کشور به سمت اروپا می‌رود که آسیب‌پذیری شبکه را افزایش می‌دهد.

این آمار رسمی که از سوی خود متولیان شبکه ارتباط کشور مطرح شده، مهر تاییدی بر بحران‌ها و چالش‌های زیرساخت است زیرا وقتی اکثریت مطلق مردم برای دسترسی به خدمات عادی اینترنت ناچار به استفاده از فیلترشکن می‌شوند، حجم عظیمی از ترافیک کشور وارد تونل‌های رمزگذاری شده می‌شود. این تونل‌ها یا در اصطلاح شبکه‌های کامپیوتری به یک مسیر ارتباطی امن، اختصاصی و غیرقابل نفوذ گفته می‌شود که از دل اینترنت عمومی عبور می‌کند.

عبور این حجم عظیم از داده از سرورهای واسطه و پروتکل‌های رمزگذاری‌شده‌ سنگین، فرسودگی تجهیزات شبکه، افت شدید سرعت و افزایش تأخیر را به دنبال دارد که در نهایت دود آن به چشم همه‌ کاربران می‌رود. وقتی حدود ۸۰ درصد ترافیک کشور در بستر این تونل‌هاست از آنجا که ترافیک درون این تونل‌ها رمزگذاری شده سیستم‌های مدیریت شبکه دیگر نمی‌توانند تشخیص دهند که کاربران چه محتوایی اعم از بازی یا بدافزار را منتقل می‌کنند. همچنین اپراتورها نمی‌توانند ترافیک داخلی را از بین‌الملل تفکیک کنند یا کیفیت پهنای باند را به درستی مدیریت کنند زیرا همه چیز به شکل یک توده رمزگذاری شده مبهم درآمده که فقط ترافیک را حجیم و سنگین می‌کند. با این اوصاف باید گفت که فیلترشکن‌ها دیگر یک ابزار حاشیه‌ای نیستند، بلکه به بخش عمده‌ای از الگوی مصرف اینترنت در کشور تبدیل شده‌اند که پیامدهای فنی و امنیتی سنگینی به همراه دارند.

استفاده مداوم و گسترده از فیلترشکن‌ها علاوه بر کلان‌چالش‌هایی که برای زیرساخت شبکه کشور ایجاد می‌کند، در سطح فردی و روزمره نیز دردسرهای فراوانی برای کاربران به همراه دارد. یکی از این دردسرها کاهش شدید سرعت است و از آنجا که داده‌ها مسیر طولانی‌تری را طی می‌کنند و رمزگذاری می‌شوند، سرعت بارگذاری صفحات افت می‌کند و تأخیر در بازی‌ها یا تماس‌های تصویری به شدت بالا می‌رود.

از دیگر مشکلات استفاده مداوم از فیلترشکن، قطع و وصل‌های مکرر است. بسیاری از فیلترشکن‌ها پایداری لازم را ندارند و پی در پی قطع می‌شوند که کار با برنامه‌ها، ارسال پیام‌ها یا انجام کارهای اداری را مختل می‌کند. اما استفاده مداوم از فیلترشکن‌ها موجب مصرف بیش از حد باتری و اینترنت هم می‌شود و خطرات امنیتی و سرقت داده‌ها را به دنبال دارد که یکی از آنها مسدود شدن حساب‌هاست زیرا بسیاری از برنامه‌های بانکی، صرافی‌ها یا سامانه‌های داخلی، به محض روشن بودن فیلترشکن به دلیل تغییر IP به خارج از کشور، دسترسی را مسدود یا خطا ایجاد می‌کنند.

علاوه بر این حریم خصوصی افراد نیز به خطر می‌افتد زیرا بسیاری از ابزارهای رایگان، ترافیک شما را رصد کرده و اطلاعات شخصی، رمزهای عبور و تاریخچه جست و جوی شما را برای کسب درآمد به دیگران می‌فروشند. درنهایت، استفاده از فیلترشکن به یک چرخه معیوب تبدیل شده است؛ ابزاری که قرار است دسترسی را آسان کند اما خود به منبعی از ناامنی و دردسرهای روزمره برای کاربران تبدیل می‌شود.

اگرچه در سال‌های اخیر بخش قابل‌ توجهی از تلاش‌های وزارت ارتباطات به موضوع کیفیت و سرعت اینترنت معطوف شده است اما حقیقت آن است که به گفته کارشناسان، فیلترینگ و محدودسازی فنی، تنها ابزاری کوتاه‌مدت برای مدیریت فضای مجازی است و تجربه جهانی نشان داده با ابزار فنی نمی‌توان فضای مجازی را مدیریت کرد. بی‌تردید وضع محدودیت گسترده زمینه شکل‌گیری بازاری پر سود برای فیلترشکن ‌ها را فراهم کرده است و تداوم این شرایط نه تنها به اهداف فرهنگی مورد انتظار کمک نکرده بلکه موجب گسترش استفاده علنی از فیلترشکن‌ها و شکل‌گیری اختلالات پایدار در ارتباطات شده است.