بحران بی‌سابقه در جابه‌جایی انرژی؛ نفت هست، اما هزینه حمل‌ونقل ۱۲ برابر شد!

تحولات اخیر بازار انرژی در ماه اکتبر، تناقضی آشکار را در سیر صادرات نفت خلیج فارس به نمایش گذاشته است؛ در حالی که صادرات نفت کشورهای منطقه با وجود تداوم ناامنی‌ها دوباره روند صعودی به خود گرفته، یک بحران پنهان و پرهزینه تحت عنوان «جهش بی‌سابقه هزینه حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها» بر این بازار سایه افکنده است.

گزارش‌های حوزه حمل‌ونقل دریایی نشان می‌دهد نرخ اجاره روزانه برخی نفتکش‌های غول‌پیکر (VLCC) در مسیر خلیج فارس به شرق آسیا از مرز ۱٫۴ میلیون دلار عبور کرده و هزینه حمل محموله‌ها را در مقایسه با سطح مبنا، تا ۱۲ برابر افزایش داده است.

دلایل گران شدن حمل‌ونقل دریایی

بررسی‌ها نشان می‌دهد چند عامل کلیدی در بروز این بن‌بست تسلیحاتی و لوجستیکی نقش داشته‌اند:

• جهش نرخ بیمه: تشدید ریسک‌های امنیتی و حملات به کشتی‌ها، هزینه بیمه جنگی را به شدت بالا برده است.

• طولانی شدن مسیرها: الزام به استفاده از مسیرهای جایگزین جهت گذر از مناطق پرخطر، زمان پیمایش نفتکش‌ها را افزایش داده است.

• کاهش ناوگان آزاد: درگیر شدن بخشی از نفتکش‌های غول‌پیکر در عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی (Ship-to-Ship) یا جابه‌جایی‌های کوتاه منطقه‌ای، ظرفیت ناوگان آزاد را محدود کرده است.

تغییر معادله سود صادرکنندگان و خریداران

این بحران لوجستیکی مستقیم بر اقتصاد تجارت نفت اثر گذاشته است؛ پالایشگاه‌های آسیایی به استفاده از نفتکش‌های کوچک‌تر، قراردادهای بلندمدت و خریدهای تحویل در مقصد روی آورده‌اند. از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز مجبور شده‌اند برای حفظ مشتریان، بخشی از هزینه‌های سرسام‌آور حمل را متحمل شوند یا تخفیف‌های بیشتری اعمال کنند.

در نتیجه این روند، افزایش حجم صادرات الزاماً به معنای افزایش درآمد صادرکنندگان نیست، چرا که بخش قابل‌توجهی از درآمدهای نفتی صرف جبران هزینه‌های بیمه، حمل و ریسک‌های معامله می‌شود.

این تحولات اثبات می‌کند که در تجارت بین‌الملل انرژی، تنها داشتن منابع زیرزمینی کافی نیست؛ بلکه امنیت خطوط مواصلاتی، ناوگان ملی، پوشش‌های بیمه‌ای و زیرساخت‌های لوجستیکی، زنجیره نهایی مزیت رقابتی کشورها را تعیین می‌کنند.