نه جنگ، نه توافق؛ خرید زمان تا انتخابات | بنبست تهران و واشنگتن چگونه باز میشود؟
مذاکرات ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد، اما فاصله میان باز ماندن کانال دیپلماتیک و رسیدن به یک توافق عملیاتی همچنان قابلتوجه است.
به گزارش خبرفوری، در شرایطی که واشنگتن همزمان سیاست فشار را حفظ کرده، دو طرف هنوز نتوانستهاند بر سر فرمولی مشترک برای عبور از بنبست به توافق برسند. اظهارات مقامهای قطری درباره ادامه تلاشها برای نزدیک کردن دیدگاههای تهران و واشنگتن و همچنین اعلام عباس عراقچی مبنی بر انتظار ایران برای دریافت پاسخ آمریکا، نشان میدهد تماسها و انتقال پیامها متوقف نشده است.
کانال مذاکره باز است
مساله اصلی در مرحله کنونی، صرف ادامه مذاکرات نیست؛ بلکه اختلاف بر سر این است که هر طرف چه امتیازی بدهد و در مقابل چه چیزی دریافت کند. تهران خواهان کاهش فشار اقتصادی، رفع محدودیتهای نفتی و پایان یا کاهش محاصره است. در مقابل، واشنگتن بر محدودیتهای قابل راستیآزمایی در برنامه هستهای ایران و دریافت تضمینهایی درباره اجرای تعهدات تاکید دارد.
بیشتر بخوانید:
پیشنهاد حمله پیشدستانه ایران به آمریکا | پنجره گفتوگو چقدر باز میماند؟
پشت درهای بسته کمیته ۶ نفره | چه کسانی درباره سیاست خارجی تصمیم میگیرند؟
معمای رد پیشنهاد ۷ روزه؛ آمریکا چه میخواهد؟ | مسیر بعدی ترامپ چیست؟
آمریکا به ایران اورانیوم میفروشد؟ | جزئیات یک پیشنهاد جنجالی
همین وضعیت باعث شده هیچیک از طرفین تمایلی نداشته باشد نخستین اهرم مهم خود را بدون دریافت امتیاز متقابل واگذار کند. بنابراین، مذاکرات در وضعیتی ادامه دارد که کانال ارتباطی فعال است، اما هنوز فرمولی برای تبدیل گفتوگوها به توافق نهایی شکل نگرفته است.
فشار در کنار مذاکره
یکی از فرضیههای مطرح درباره محاسبات دولت ترامپ این است که واشنگتن ممکن است همچنان افزایش فشار را راهی برای گرفتن امتیازات بیشتر در آینده بداند. بر اساس این برداشت، تحریمها، فشار اقتصادی، محدودیتهای دریایی و اقدامات نظامی میتواند هزینه ادامه وضعیت موجود برای تهران را افزایش دهد و در نهایت ایران را به پذیرش توافقی با امتیازات بیشتر برای آمریکا سوق دهد.
گزارشهایی درباره کاهش بخشی از اثرگذاری اهرم هرمز و بازگشت مسیرهای جایگزین صادرات انرژی نیز در همین چارچوب مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، افزایش فشار لزوما به معنای نزدیک شدن به توافق نیست و ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و روند مذاکرات را طولانیتر کند.
هرمز؛ نقطه اتصال فشار و دیپلماسی
همزمان با ادامه فشار، گزارشهایی درباره بررسی توافقهای مرحلهای برای بازگشایی یا کاهش تنش در تنگه هرمز منتشر شده است. چنین توافقهایی، در صورت تحقق، میتواند به دو طرف اجازه دهد بدون عبور فوری از خطوط قرمز اصلی، بخشی از هزینههای اقتصادی و امنیتی بحران را کاهش دهند.
این رویکرد نشان میدهد که فشار و مذاکره لزوما دو مسیر کاملا متضاد نیستند. ممکن است واشنگتن از یک سو اهرمهای فشار خود را حفظ کند و از سوی دیگر، کانال دیپلماتیک را برای جلوگیری از تشدید کنترلناپذیر بحران باز نگه دارد.
خرید زمان تا انتخابات؟
دننیای اقتصاد در این باره مینویسد؛ در این میان، انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا نیز بهعنوان یک متغیر زمانی در محاسبات واشنگتن مطرح است. یکی از فرضیهها این است که دولت ترامپ ممکن است در مقطع کنونی به دنبال توافق فوری نباشد و ترجیح دهد با حفظ فشار و همزمان نگه داشتن کانال مذاکره، زمان بیشتری برای ارزیابی نتایج سیاست خود در اختیار داشته باشد.
در چنین شرایطی، مذاکره لزوما به معنای حرکت سریع به سمت توافق نهایی نیست؛ بلکه میتواند ابزاری برای مدیریت بحران و جلوگیری از تبدیل اختلافات به یک جنگ گستردهتر نیز باشد.
گره اصلی کجاست؟
در نهایت، گره مذاکرات به محاسبه هزینه و فایده دو طرف بازمیگردد. تهران باید درباره هزینه ادامه فشار و امکان مصالحه تصمیم بگیرد و واشنگتن نیز باید ارزیابی کند که ادامه فشار تا چه اندازه میتواند امتیاز جدیدی ایجاد کند.
تا زمانی که محاسبات یکی از طرفین تغییر نکند، احتمال دارد ترکیبی از فشار اقتصادی و نظامی، میانجیگری و مذاکرات محدود ادامه پیدا کند. در این وضعیت، مذاکره باز میماند، اما توافق همچنان دور از دسترس خواهد بود؛ وضعیتی که میتواند دستکم برای مدتی، بحران را در محدوده «نه جنگ، نه توافق» نگه دارد.
فقط با شکست کامل یکی از طرفین جنگ بن بست باز می شود