پزشکیان در نیویورک؛ تریبون دیپلماسی یا میدان یک رویارویی تازه؟ | از تهدید ترامپ تا فرصت مذاکره | یک تریبون و چند خط قرمز

به گزارش خبرفوری، رئیس‌جمهور ایران کشوری رفت که چند ماه پیش در جنگ علیه ایران مشارکت داشت؛ جنگی که همچنان آثار سیاسی، اقتصادی و امنیتی آن ادامه دارد.

همین شرایط، سفر نیویورک را از یک مأموریت معمول دیپلماتیک فراتر برده است. در داخل ایران نیز درباره ضرورت این سفر اختلاف نظر وجود دارد؛ از تأکید بر استفاده از فرصت سازمان ملل برای گفت‌وگو و طرح مواضع ایران تا نگرانی درباره امنیت رئیس‌جمهور و احتمال بهره‌برداری سیاسی واشینگتن از حضور او.

اختلاف بر سر «رفتن» نیست؛ بر سر «کارکرد سفر» است

در روزهای گذشته، حتی برخی چهره‌های نزدیک به جریان‌های حامی دیپلماسی نیز درباره سطح و زمان سفر پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند. محمدجواد آذری‌جهرمی معتقد است گاهی عدم حضور رئیس‌جمهور در یک مجمع بین‌المللی می‌تواند بیش از حضور او دستاورد داشته باشد.

در مقابل، محمود واعظی بر استفاده از ظرفیت دیپلماسی تأکید دارد و معتقد است فرصت‌هایی مانند سازمان ملل را نباید نادیده گرفت. در سوی دیگر، حسین کنعانی‌مقدم با وجود پذیرش اهمیت تریبون سازمان ملل، در شرایط کنونی نسبت به سفر پزشکیان ملاحظات امنیتی و سیاسی جدی دارد.

بنابراین اختلاف موجود را نمی‌توان صرفا به دوگانه «موافق مذاکره» و «مخالف مذاکره» تقلیل داد. پرسش اصلی این است که حضور رئیس‌جمهور در نیویورک چه دستاورد مشخصی می‌تواند ایجاد کند.

ترامپ؛ هم‌زمان تهدید و پیشنهاد دیدار

سفر پزشکیان در شرایطی انجام می‌شود که دونالد ترامپ نیز در نیویورک حضور خواهد داشت. رئیس‌جمهور آمریکا در روزهای اخیر از احتمال دیدار با پزشکیان سخن گفته، اما هم‌زمان گزینه ادامه فشار و حتی حملات نظامی را نیز کنار نگذاشته است.

بیشتر بخوانید:

جنگ نزدیک‌تر از همیشه | منطقه در آستانه یک رویارویی تازه | آیا نیویورک آخرین فرصت دیپلماسی است؟

طرح محرمانه مسکو برای صنعت هواپیمایی ایران | ماجرای سند ۴۴ صفحه‌ای روسیه

سلاح مرموز آمریکا در مدار زمین قرار گرفت | چرا آمریکا اکنون این خبر را اعلام کرد؟

چرا نفت ۲۰۰ دلاری نشد؟ آیا تنگه هرمز اهمیتش را از دست داده است؟

این مواضع متناقض، فضای سفر را پیچیده‌تر کرده است. اعلام آمادگی برای ملاقات، به معنای برنامه‌ریزی قطعی یک دیدار نیست و تا زمانی که دستورکار مشخصی برای مذاکره اعلام نشود، نمی‌توان آن را آغاز یک مسیر جدید دانست.

در عین حال، گزارش‌های رویترز نشان می‌دهد جنگ همچنان پیامدهای منطقه‌ای گسترده‌ای دارد و موضوعاتی مانند امنیت کشتیرانی، تنگه هرمز و بازار انرژی به پرونده ایران گره خورده‌اند. 

تهران شروط خود را پیشاپیش اعلام کرده است

در تهران نیز مسیر ارتباط با واشینگتن کاملا متوقف نشده است. شروط ایران برای پایان جنگ از طریق میانجی‌هایی مانند قطر منتقل شده و اکنون مسئله اصلی، پاسخ طرف آمریکایی است.

در چنین شرایطی، نیویورک می‌تواند محلی برای سنجش امکان یک مسیر سیاسی باشد؛ اما میان انتقال پیام، ملاقات سیاسی و مذاکره رسمی تفاوت وجود دارد. اگر دیداری میان پزشکیان و ترامپ شکل بگیرد، اهمیت آن بیش از عکس مشترک، به محتوای گفت‌وگو و ارتباط آن با موضوعاتی مانند پایان جنگ، رفع محاصره و آزادسازی دارایی‌های ایران بستگی خواهد داشت.

تجربه سال گذشته؛ دیپلماسی بدون نتیجه نهایی

پزشکیان سال گذشته نیز به نیویورک رفت؛ سفری که در سایه پرونده هسته‌ای و خطر بازگشت تحریم‌های سازمان ملل انجام شد. دیدارهای متعددی صورت گرفت، اما در نهایت تلاش‌ها برای جلوگیری از بازگشت تحریم‌ها به نتیجه مطلوب تهران نرسید.

اکنون دستورکار گسترده‌تر شده است. جنگ، تحریم‌ها، پرونده هسته‌ای، امنیت منطقه، تنگه هرمز و آینده روابط تهران و واشینگتن همگی در پس‌زمینه سفر قرار دارند. از همین رو، سخنرانی پزشکیان فقط یک نطق دیپلماتیک نیست؛ فرصتی برای ارائه روایت ایران از جنگ و تعیین خطوط قرمز کشور نیز محسوب می‌شود.

پرونده میناب؛ یک سند بین‌المللی روی میز ایران

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که می‌تواند در سخنرانی پزشکیان مطرح شود، حمله به مدرسه شجره طیبه میناب است. هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل اعلام کرده دلایل معقولی وجود دارد که نشان می‌دهد نیروهای آمریکایی مسئول این حمله بوده‌اند و آن را مصداق جنایت جنگی دانسته است. طبق گزارش رویترز، بیش از ۱۵۰ نفر، از جمله حدود ۱۲۰ کودک، در این حمله کشته شدند. 

البته این هیئت یک نهاد قضائی نیست و گزارش آن به معنای صدور حکم نهایی دادگاه محسوب نمی‌شود؛ اما یافته‌های آن می‌تواند در عرصه حقوقی و دیپلماتیک مورد استناد قرار گیرد.

در نتیجه، پزشکیان حتی بدون دیدار با ترامپ نیز موضوعات مهمی برای طرح در نیویورک دارد؛ از شرایط جنگ و حملات به غیرنظامیان تا مواضع ایران درباره مذاکره.

بازار هم منتظر نتیجه نیویورک است

واکنش بازار نفت نیز نشان می‌دهد احتمال دیپلماسی تهران و واشینگتن صرفا یک موضوع سیاسی نیست. رویترز گزارش داده بود که امید به پیشرفت احتمالی مذاکرات بر بازار نفت اثر گذاشته است؛ هرچند قیمت‌ها همچنان به‌شدت تحت تأثیر تحولات جنگ و عرضه انرژی قرار دارند. در معاملات سه‌شنبه نیز برنت حدود ۱۰۱ دلار معامله شد و تحلیلگران تأکید کردند که نوسان بازار تا روشن‌شدن تحولات دیپلماتیک ادامه خواهد داشت. 

در نهایت، اهمیت سفر پزشکیان نه در رفتن یا نرفتن، بلکه در استفاده‌ای است که از این حضور خواهد شد. نیویورک می‌تواند صرفاً محل یک سخنرانی دیگر باشد یا به نقطه‌ای برای انتقال مستقیم‌تر پیام‌های تهران، آزمودن امکان گفت‌وگو و طرح ابعاد حقوقی جنگ تبدیل شود. نتیجه، بیش از هر چیز به محتوای پیام ایران و واکنش واشینگتن بستگی خواهد داشت.