معمار سناریوی محاصره تا قحطی، نگران یک توافق احتمالی / نسخه میعاد مالکی برای ترامپ؛ فشار را برندار، ایران را در محاصره نگه دار

میعاد مالکی از چهره‌های کمتر شناخته‌شده اما مهم در طراحی سیاست تحریمی آمریکا علیه ایران است. او اکنون پژوهشگر ارشد «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» (FDD) در واشنگتن است، اما پیش از آن نزدیک به یک دهه در وزارت خزانه‌داری آمریکا فعالیت کرده و در دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارتخانه، OFAC، به سمت‌های ارشد رسیده است.

مالکی در مقام معاون مدیر «دفتر هدف‌گذاری جهانی» OFAC بر تحقیقات و تحریم‌های مالی مرتبط با بیش از ۳۵ برنامه تحریمی نظارت داشته و در طراحی و اجرای کارزارهای تحریمی وزارت خزانه‌داری علیه جمهوری اسلامی ایران و شبکه گروه‌های همسو با تهران نقش داشته است. او پیش از آن نیز مسئولیت‌هایی در حوزه تحریم‌های ایران، خاورمیانه، مقابله با تروریسم و اشاعه تسلیحات داشته است.

مالکی خود درباره آغاز فعالیتش در دولت اول دونالد ترامپ گفته است که در سال ۲۰۱۷ وارد این ساختار شد و همراه با مقام‌های وزارت خزانه‌داری روی ایجاد کارزار «فشار حداکثری» علیه ایران کار کرد؛ از شناسایی بخش‌های مهم اقتصاد ایران گرفته تا بانک‌ها و مؤسسات مالی خارجی که امکان دسترسی تهران به نظام مالی بین‌المللی را فراهم می‌کردند.

او مقاله ای در وال‌استریت ژورنال نوشته که نباید تنها به چشم یادداشت یک تحلیلگر درباره جنگ ایران آن را دید. نویسنده مقاله کسی است که سال‌ها در دستگاه تحریم آمریکا حضور داشته و اکنون نیز در معماری ادامه جنگ نقش دارد. 

بسیاری معتقدند مالکی معمار سناریوی محاصره اقتصادی ایران تا قحطی است و حالا در این یادداشت وضعیت را صورت بندی جدیدی کرده که نشان گر نگرانی این جریان ضد ایرانی برای یک توافق احتمالی میان ایران و آمریکاست.

او نوشته: دو گزارش مهم درباره جنگ ایران که در همین ماه منتشر شدند، احتمالاً این تصور را در ذهن خوانندگان ایجاد کرده‌اند که جمهوری اسلامی توانسته تلاش‌های آمریکا برای مهار خود را خنثی کند؛ هم محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز را دور بزند و هم تحریم‌های اقتصادی را.

رویترز در گزارشی در اول سپتامبر مدعی شد محاصره، با متوقف کردن صادرات نفت خام ایران، در جایی موفق شده که «سال‌ها تحریم شکست خورده بود». وال‌استریت ژورنال نیز در گزارشی در ۱۰ سپتامبر، با توجه به اینکه ایران توانسته مونتاژ موشک‌های بالستیک را از سر بگیرد، درباره موفقیت محاصره تردیدهایی مطرح کرد.

اما مالکی می گوید این برداشت ها، داستان جنگ را وارونه می‌بیند و در نتیجه یک فرصت مهم را که می‌تواند به واشنگتن امکان وارد کردن فشار تعیین‌کننده بر تهران بدهد، نادیده می‌گیرد.

او نوشته: آنچه در این جنگ اتفاق افتاده، در واقع داستان موفقیت تحریم‌ها در فراهم کردن زمینه پیروزی‌های نظامی است؛ پیروزی‌هایی که به نوبه خود به آمریکا اجازه داده‌اند فشار شدیدی بر اقتصاد ایران وارد کند.

سال‌ها انزوای اقتصادی باعث شد ایران در زمان حمله اسرائیل و آمریکا در ۲۸ فوریه، توان مقابله مؤثر در آسمان خود را نداشته باشد. در ۱۲ ساعت نخست جنگ، نزدیک به ۹۰۰ حمله آمریکا و اسرائیل اهدافی را در ایران مورد اصابت قرار دادند. اسرائیل اعلام کرد ظرف یک روز برتری هوایی به دست آورده و در مدت سه هفته حدود ۸۵ درصد پدافند هوایی ایران را منهدم کرده است.

به ادعای مالکی، چنین سرعتی در کسب برتری تنها به این دلیل امکان‌پذیر بود که تحریم‌ها پیش از آغاز جنگ، ایران را از سرمایه، فناوری و قطعاتی که یک سیستم دفاعی مدرن و کارآمد به آنها نیاز دارد، محروم کرده بودند.

موشک و پهپاد؛ جایگزینی برای آنچه ایران نمی‌توانست بخرد

عجیب ترین ادعای مالکی به این بخش یادداشت بر میگردد. او مدعی شده که اتکای تهران به موشک‌های ارزان، پهپادها و نیروهای نیابتی فاقد انسجام، تلاشی برای جبران ناتوانی آن در خرید جنگنده‌های مدرن، ایجاد پیمان‌های نظامی مؤثر، ساخت یک شبکه یکپارچه پدافند هوایی و توسعه یک پایه صنعتی قدرتمند بوده است.

«نیروی هوایی ایران در آغاز جنگ امسال تقریباً ۲۶۵ هواپیمای قابل پرواز در اختیار داشت که بیشتر آنها متعلق به طرح‌هایی بودند که حکومت شاه پیش از سال ۱۹۷۹ خریداری کرده بود. براساس اطلاعات مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، بودجه رسمی نظامی ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۴ میلیارد دلار بود و برای دومین سال متوالی از نظر واقعی کاهش یافت. اگرچه تهران ریال بیشتری هزینه کرد، تورم ۴۲ درصدی عملاً این افزایش را از بین برد.»

او نوشته: درآمدهای نفتی خارج از بودجه این رقم را افزایش می‌دهد، اما حتی برآوردهای سخاوتمندانه نیز کل بودجه نظامی ایران را حدود ۲۳ میلیارد دلار تخمین می‌زنند؛ کمتر از یک‌سوم عربستان سعودی و تقریباً نصف اسرائیل.

 واشنگتن به توافقی که از همان ابتدا امتیازات اقتصادی گسترده در اختیار ایران قرار دهد نیاز ندارد و نباید توافقی را امضا کند که هزینه بازسازی همان توانایی‌هایی را تأمین کند که چهار دهه فشار مانع شکل‌گیری آنها شده است

تحریم‌ها اجازه بازسازی پدافند ایران را ندادند

او به موثر بودن نظام تحریم ها اشاره کرده و نوشت: تحریم‌ها همچنین مانع بازسازی مناسب توان دفاعی ایران پس از حملات اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ شدند؛ حملاتی که تقریباً یک‌سوم پدافند هوایی ایران را نابود کردند و می‌توان آنها را پیش‌نمایشی از اتفاقات بعدی دانست. تهران در آن مقطع بیش از هر سال دیگری از زمان خروج آمریکا از توافق هسته‌ای دوران اوباما در سال ۲۰۱۸ نفت صادر می‌کرد و طبق برخی گزارش‌ها، سامانه‌های موشکی جدید چینی نیز دریافت کرده بود که هزینه آنها با نفت پرداخت شده بود؛ گزارشی که پکن آن را تکذیب کرد.

مالکی در ادامه مدعی شده اگرچه می‌توان سامانه‌های موشکی را نسبتاً سریع خریداری کرد، رادارها، ارتباطات داده‌ای، نیروهای آموزش‌دیده و مراکز تعمیراتی که یک شبکه دفاعی را واقعاً عملیاتی می‌کنند، به این سرعت قابل ایجاد نیستند.

او می گوید: تحریم‌ها نخستین خرید جنگنده ایران در حدود سه دهه را به تأخیر انداختند؛ ۴۸ فروند جنگنده روسی سوخو-۳۵ که براساس اسناد افشاشده روسیه قرار است بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ تحویل داده شوند. از زمان بازگشت تحریم تسلیحاتی سازمان ملل در سپتامبر گذشته، تحویل این جنگنده‌ها نقض قطعنامه شورای امنیت خواهد بود.

اقتصادی که پیش از جنگ شکننده شده بود

او می گوید: همان‌طور که تحریم‌ها توان دفاعی ایران را فرسوده کردند، اقتصاد کشور را نیز شکننده ساختند. پس از سال ۲۰۱۸، تولید اقتصادی ایران ظرف دو سال ۱۲ درصد کوچک شد و سرمایه‌گذاری ۱۷ درصد کاهش یافت.

بر اساس این یادداشت: ایران در حالی وارد این جنگ شد که نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۶۲ درصد بود. تا ماه ژوئیه این رقم به ۸۸ درصد رسید و مقام‌های ایرانی اذعان کرده‌اند که کشور با کمبود روزانه نزدیک به چهار میلیون گالن بنزین روبه‌رو است. تجارت گزارش‌شده چین با ایران نیز از زمان آغاز جنگ به‌شدت کاهش یافته و از اواسط ژوئیه تاکنون نفت خام تازه‌ای از ایران به چین نرسیده است.

میعاد مالکی حرف آخر را زده و نوشت: تحریم‌ها بیماری مزمن را ایجاد کردند و محاصره، شوک حاد را به آن افزود.

ایران موشک می‌سازد، اما از ذخایر گذشته

مالکی در یادداشت خود در وال استریت ژورنال مدعی شده اگر گزارش ۱۰ سپتامبر وال‌استریت ژورنال درباره تولید موشک ایران را از این زاویه بخوانیم، روشن می‌شود که محاصره توان تازه‌ای به تحریم‌ها برای محدود کردن قدرت نظامی ایران داده است.

او می گوید: ایران در حال مونتاژ موشک با استفاده از قطعات ذخیره‌شده است و تعداد تولید نیز کمتر از دوران پیش از جنگ است؛ زیرا محاصره مانع ورود قطعات و مواد اولیه سوختی شده که ایران قادر به تولید آنها نیست. تصاویر ماهواره‌ای سال گذشته نیز نشان می‌داد ایران همچنان فاقد میکسرهای موردنیاز برای تولید سوخت جامد است.

خطر از نظر مالکی: آمریکا زودتر از ایران کوتاه بیاید

این عضو بنیاد دفاع از دموکراسی ها نگران توافق احتمالی ایران و آمریکاست. او نوشته: خطر اصلی اکنون دیپلماتیک است: اینکه واشنگتن پیش از آنکه جمهوری اسلامی تسلیم فشار شود، راه خروجی برای تهران باز کند.

مالکی مدعی شده: قیمتی که تهران برای بازگشایی تنگه هرمز تعیین کرده ــ لغو گسترده تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان محاصره ــ در واقع درخواست دسترسی به پول و وارداتی است که ایران برای بازسازی موشک‌ها و پدافند هوایی خود به آنها نیاز دارد. چنین اقدامی بازگشت به سیاست دولت بایدن خواهد بود؛ دوره‌ای که اجرای ضعیف‌تر تحریم‌ها باعث کاهش مزیت آمریکا شد.

او نوشته: صادرات نفت ایران از ۳۴۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۰ به ۱.۴۵ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ افزایش یافت و درآمد نفتی کشور از حدود ۵ میلیارد دلار به نزدیک ۵۰ میلیارد دلار رسید؛ تقریباً تمام این نفت نیز راهی چین شد.

نسخه مالکی: حلقه اقتصادی را تنگ‌تر کنید

او یک نسخه جدید به دولت ترامپ داده و گفته: به‌جای کاهش فشار، اکنون زمان مسدود کردن آن بخش از تجارت با ایران است که هنوز باقی مانده است. باید جریان طلا و ارز خارجی را که وزارت خزانه‌داری آمریکا مدعی است از طریق ترکیه انجام می‌شود قطع کرد؛ با امارات متحده عربی برای اجرای تصمیم ماه اوت این کشور مبنی بر توقف همه معاملات با ایران همکاری کرد؛ و شبکه مالی مستقر در عراق شامل بانک‌ها و صرافی‌هایی را هدف قرار داد که آمریکا مدعی است با پوشش تجارت، دلار به تهران منتقل می‌کنند.

او همچنین توصیه کرده باید دیپلماسی محرمانه‌ای با پکن انجام شود: تفاهمی غیرعلنی که براساس آن بانک‌های چینی، تأمین‌کنندگان مواد شیمیایی و تولیدکنندگان تسلیحات از بازسازی توان ایران دور بمانند؛ از پرکلرات موردنیاز برای سوخت موشک و میکسرهای سوخت گرفته تا سامانه‌های موشکی.

«هر ماه محاصره، یک ماه تأخیر در بازسازی ایران است»

به ادعای مالکی، هواپیماهای آمریکایی و اسرائیلی تسلیحاتی را که ایران در اختیار داشت نابود کردند. تحریم‌ها نیز تضمین کردند ایران نتواند تسلیحاتی را به دست آورد که شاید می‌توانست مانع ورود آن هواپیماها شود؛ و همین تحریم‌ها دلیل کند بودن روند بازسازی ایران هستند.

او می گوید: همین کندی هدف اصلی است. هر ماهی که محاصره ادامه پیدا کند، یک ماه دیگر است که تهران نمی‌تواند با پول، توان نظامی خود را دوباره بخرد.

این چهره ضد ایرانی نوشته: واشنگتن به توافقی که از همان ابتدا امتیازات اقتصادی گسترده در اختیار ایران قرار دهد نیاز ندارد و نباید توافقی را امضا کند که هزینه بازسازی همان توانایی‌هایی را تأمین کند که چهار دهه فشار مانع شکل‌گیری آنها شده است.