فرصت رصدی نادر ستارهای نزدیک که در حال انفجار است/ عکس
به گفته اخترشناسان، یک ستاره در فاصله ۴۵ میلیون سال نوری از ما در حال انفجار و در واقع تجربه ابرنواختر است که در فرصتی نادر میتوانیم آن را رصد کنیم.
ابرنواختر تازه کشفشده از نوع Ia با نام «SN 2026aaiv» در کهکشان «NGC 7331»، فرصتی کمنظیر را برای منجمان آماتور و عکاسان نجومی فراهم کرده است تا پیش از محو شدن این ستاره در حال انفجار، آن را رصد کرده و از آن تصویربرداری کنند.
این ستاره در حال انفجار در کهکشانی دوردست شناسایی شده است و عکاسان نجومی برای ثبت تصویر آن، پیش از آنکه از دیدرس خارج شود، با یکدیگر رقابت میکنند.
این ابرنواختر که «SN 2026aaiv» نام دارد، نخستین بار در تاریخ اول سپتامبر 2026 توسط پروژه نقشهبرداری ATLAS در کهکشان NGC 7331 که با نام «Caldwell 30» نیز شناخته میشود، رصد شد؛ کهکشانی مارپیچی در فاصله تقریبی ۴۵ میلیون سال نوری در صورت فلکی اسب بالدار(Pegasus) که از نیمکره شمالی و عرضهای جغرافیایی میانی نیمکره جنوبی قابل مشاهده است.
این ویژگی، ابرنواختر مذکور را به هدفی عالی برای منجمان و عکاسان نجومی آماتور در سراسر جهان تبدیل کرده است تا بتوانند تصویری از این رویداد نادر ثبت کنند.
تاکنون صدها عکاس نجومی موفق به ثبت تصویر آن شدهاند؛ از جمله اندرو مککارتی(Andrew McCarthy) که در تاریخ ۷ سپتامبر تصویری را در اینستاگرام منتشر کرد و نوشت: از قضا، درست در میانه پروژهای عظیم روی همین کهکشان بودم و توانستم این ابرنواختر را شکار کنم.
وی در قالب پروژهای ۱۰۰ ساعته، چهار ساعت داده (شامل دو ساعت پیش از وقوع ابرنواختر و دو ساعت پس از آن) جمعآوری کرد و نوشت: تصویر نهایی فوقالعاده خواهد بود!
تام مسترسون(Tom Masterson)، مدیر عملیات کوهستان در رصدخانه مونت ویلسون(Mount Wilson Observatory) نیز در تاریخ ۱۰ سپتامبر با استفاده از تلسکوپی ۶۰ اینچی تصویری از آن ثبت کرد.
ابرنواختر «SN 2026aaiv» در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ با قدر ظاهری ۱۵٫۷ نسبتاً کمنور است، اما همچنان بر روشنایی آن افزوده میشود.
بسیاری از تصاویری که بهصورت آنلاین منتشر شدهاند، با تلسکوپهای بزرگ حرفهای یا تلسکوپهای کنترل از راه دور در مناطق دارای آسمان تاریک گرفته شدهاند. با این حال شما میتوانید با تجهیزاتی نسبتاً معمولی نیز «SN 2026aaiv» را پیدا کرده و از آن عکس بگیرید.
برای مشاهده کهکشان «NGC 7331» با قدر ۱۰ به تلسکوپ یا دوربین دوچشمی بزرگ نیاز است، اما رصد بصری این ابرنواختر به مراتب چالشبرانگیزتر است. برای داشتن شانس مشاهده «SN 2026aaiv»، استفاده از تلسکوپی بزرگ توصیه میشود. رصدگران، مشاهده آن را با تلسکوپ ۱۴ اینچی «اشمیت-کاسگرین» تأیید کردهاند. همچنین میتوان از تکنیک «دید غیرمستقیم»(averted vision) استفاده کرد، بدین صورت که باید کمی به کناره هسته کهکشان نگاه کرد تا سلولهای استوانهای چشم که حساسیت بیشتری به نور دارند، بتوانند جزئیات کمنور را آشکار کنند.
سادهترین روش، استفاده از تلسکوپهای هوشمند است که میتوانند بهسرعت کهکشان میزبان، یعنی «NGC 7331» را پیدا کرده و از آن تصویربرداری کنند.
به گفته منجمان، اگر بر مختصات «SN 2026aaiv» متمرکز شوید و در نیمکره شمالی، پس از تاریک شدن هوا به سمت شرق نگاه کنید؛ چهار ستاره بزرگ و درخشان را خواهید دید که آرایشی شبیه به یک لوزی یا مربع بزرگ تشکیل دادهاند. این همان «مربع بزرگ پگاسوس» است که بخشی از صورت فلکی اسب بالدار محسوب میشود. ستاره «شِئات» (Scheat) در گوشه شمال غربی این مربع قرار دارد. درست در بالای آن و خارج از محدوده مربع، ستاره کمنورتری به نام «ماتار»(Matar) دیده میشود. کهکشان «NGC 7331» در همان نزدیکی قرار دارد.
به گفته ناسا، در آسمانهایی که آلودگی نوری دارند، تنها هسته مرکزی کهکشان قابل مشاهده است. این کهکشان که ما آن را تا حدی از لبه میبینیم، دارای بازوهای مارپیچی تماشایی است که پیرامون ناحیه مرکزی درخشان آن میچرخند.
آنچه درباره «SN 2026aaiv» میدانیم
ما تاکنون میدانیم که «SN 2026aaiv» یک ابرنواختر از نوع Ia است؛ انفجاری عظیم و ویرانگر که زمانی رخ میدهد که یک کوتوله سفید در یک منظومه ستارهای دوتایی، آنقدر مواد از ستاره همدم خود جذب کند که واکنش گرماهستهای مهارناپذیری آغاز شده و منجر به نابودی کوتوله سفید شود.
نکته قابلتوجه اینکه در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵، ابرنواختر دیگری از نوع Ia به نام «SN 2025rbs» در همین کهکشان کشف شد.
کهکشان «NGC 7331» که تلسکوپ فضایی «هابل» در سال ۲۰۱۸ تصویری از آن ثبت کرد، نخستین بار در سال ۱۷۸۴ توسط «ویلیام هرشل»، اخترشناس بریتانیایی کشف شد؛ کسی که بیش از ۲۵۰۰ جرم آسمان عمیق را فهرستبندی کرد و سیاره اورانوس و دو قمر بزرگ آن را نیز کشف نمود. کهکشان «NGC 7331» از نظر اندازه، شکل و جرم، به کهکشان راه شیری شباهت دارد.
