اعتراض اخترشناسان به رأی ۲۰ سال پیش؛ پلوتو باید دوباره سیاره شود
پروفسور پل برن از دانشگاه واشینگتن میگوید که تعریف اتحادیه بینالمللی نجوم از سیاره، ناقص و سلیقهای است و پلوتو و حتی سایر سیارات کوتوله باید دوباره سیاره خوانده شوند.
وبگاه اسپِیس در گزارشی آورده است:
در اوت ۲۰۰۶ میلادی، اخترشناسان اتحادیه بینالمللی نجوم (IAU) با رأیگیری، پلوتو را به سیاره کوتوله تنزل دادند. اما ۲۰ سال بعد، با دانش و درک بیشتر ما از منظومههای سیارهای، آیا زمان بازنگری در این تصمیم جنجالی فرا رسیده است؟ آیا باید دوباره پلوتو را سیاره بنامیم؟
پلوتو؛ یک سیاره تنزلیافته
سالها پیش از رأی اتحادیه بینالمللی نجوم، بحثهایی در جامعه اخترشناسی برای کاهش تعداد سیارات منظومه شمسی از ۹ به ۸ وجود داشت. در سال ۲۰۰۰ میلادی، نیل دگراس تایسون (Neil deGrasse Tyson) حتی پلوتو را از نمایشگاه سیارات در هایدن پلانتاریوم نیویورک حذف کرد. اما بحث اصلی از دهه ۱۹۹۰ میلادی با کشف اجرام دور در کمربند کویپر (منطقهای در منظومه شمسی فراتر از نپتون که شامل اجرام یخی است) آغاز شد که مدارهایی مشابه پلوتو داشتند.
همهچیز در ژوئیه ۲۰۰۵ میلادی با کشف اریس (یک سیاره کوتوله حتی دورتر از پلوتو) به اوج رسید. آیا اریس دهمین سیاره بود؟ اگر نه، چگونه میتوانستیم پلوتو را سیاره بنامیم؟ یک سال بعد، این موضوع در نشست اتحادیه بینالمللی نجوم به بحث گذاشته شد و در نهایت، پلوتو به سیاره کوتوله تبدیل شد.
یخچالهای فعال نیتروژنی پلوتو؛ نمونهای از فرآیندهای سیارهای
تعریف اتحادیه بینالمللی نجوم از سیاره چیست؟
اتحادیه بینالمللی نجوم برای سیاره بودن سه شرط تعیین کرد:
۱. تعادل هیدرواستاتیک: جرم باید به اندازهای باشد که گرانش آن را به شکل کروی درآورد؛
۲. مدار به دور خورشید: یک قمر نمیتواند سیاره باشد، زیرا به دور سیاره میچرخد، نه به دور خورشید؛
۳. پاکسازی منطقه مداری: سیاره باید منطقه اطراف مدار خود را از اجرام دیگر پاک کرده باشد.
پلوتو در شرط سوم مردود شد؛ زیرا مدار آن با نپتون تداخل دارد و با اجرام دیگر کمربند کویپر همراه است.
نقدها بر تعریف اتحادیه بینالمللی نجوم
بسیاری از اخترشناسان، بهویژه پروفسور پل برن (Paul Byrne) از دانشگاه واشینگتن، با این تعریف مخالفند. برن معتقد است که معیار پاکسازی منطقه مداری سلیقهای و غیردقیق است؛ برای مثال، اگر نپتون به دلیل حضور پلوتو در منطقه مداریاش سیاره نیست، پس زمین هم به دلیل وجود سیارکهای نزدیک، نباید سیاره باشد!
وی اظهار کرد: طبیعت برای نام پلوتو اهمیتی قائل نیست، اما از نظر انتقال علم به مردم، این تصمیم یک شکست بزرگ بوده است. مردم به جای پرسش درباره پدیدههای شگفتانگیز علمی روی پلوتو، فقط میپرسند چرا این سیاره تنزل رتبه داده شد.
گرانش پلوتو، آن را به شکلی کروی درآورده است
پیشنهاد جایگزین؛ سیاره بر اساس فرآیندهای زمینشناختی
برن پیشنهاد میکند که سیارهبودن بر اساس فرآیندهای سیارهای تعریف شود. به گفته وی، اگر جرمی به اندازه کافی بزرگ باشد که شکل کروی پیدا کند و فعالیتهای زمینشناختی مانند آتشفشان، تشکیل جَو یا میدان مغناطیسی داشته باشد، سیاره محسوب شود. بر اساس این تعریف، نه تنها پلوتو، بلکه قمرهای بزرگی مانند تیتان و اروپا نیز سیاره خواهند بود.
برن در ادامه گفت: اگر ما یک جرم به اندازه مریخ را در کمربند کویپر پیدا کنیم، بر اساس تعریف فعلی، سیاره محسوب نمیشود. این یعنی خطای تعریف اتحادیه بینالمللی نجوم کاملاً آشکار میشود.
حرف آخر
۲۰ سال پس از رأی جنجالی، هنوز بحث بر سر پلوتو ادامه دارد. شاید راه حل این باشد که به جای اصرار بر یک تعریف قدیمی، بپذیریم که کلمات ما برای توصیف تنوع جهان کافی نیستند. چه پلوتو را سیاره بنامیم و چه سیاره کوتوله، پلوتو همیشه پلوتو خواهد ماند.
