ترامپ و قمار آخر؛ آیا او بلوف می زند؟

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا در آخرین تهدید خود علیه جمهوری اسلامی گفته است: «اگر ایران ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز را به طور کامل و بدون تهدید باز نکند، ایالات متحده آمریکا به نیروگاه‌های مختلف ایران حمله کرده و آنها را از بین خواهد برد.» در مقابل جمهوری اسلامی نیز اذعان کرده است: «چنانچه زیرساخت‌های سوخت و انرژی ایران مورد تجاوز قرار گیرد، کلیه زیرساخت‌های سوخت، انرژی، فن آوری اطلاعات و آب شیرین کن مورد استفاده آمریکا و رژیم در منطقه، هدف قرار خواهند گرفت.»

آیا ممکن است ترامپ این بار هم به وعده خود عمل کند و باعث شکل گیری وضعیتی آخرالزمانی در منطقه شود یا این دفعه دارد بلوف می زند و به چنین کاری دست نخواهد زد؟

در سال 2017 و زمانی که ترامپ ماه های نخست حضور در کاخ سفید را می گذراند، تنش شدیدی میان آمریکا و کره شمالی رخ داد. در آن موقع ترامپ به دلیل آزمایش‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک بین قاره‌ای کره شمالی تهدید کرد که این کشور را کاملا از بین خواهد برد. ترامپ و کیم جونگ اون به تبادل موجی از توهین ها نسبت به یکدیگر در فضای عمومی پرداختند و دنیا آماده یک جنگ هسته ای شد. اما بعد از رسیدن تنش ها به نقطه جوش، ناگهان ترامپ از موضع خود برگشت و در حالی که پیشتر کیم جونگ اون را «مرد موشکی» خطاب کرده بود، از او به نیکی یاد کرد و گفت آماده مذاکره بدون پیش شرط با وی است. مذاکره ای که انجام شد، هرچند جز چند عکس یادگاری دستاوردی نداشت.

ترامپ تاکنون بارها نشان داده به حرفی که می زند عمل می کند، اما موارد متعددی هم بوده که از حرف خود برگشته است. شخصیت ترامپ به گونه ای است که ضعف را تحقیر می کند و قدرت را ارج می نهد. به همین دلیل و از آنجا که ولادمیر پوتین را مردی قدرتمند تصور می کند، نگاه ویژه ای به او و رابطه با روسیه دارد و از آنجا که زلنسکی را در موضع ضعف می دید سخیف ترین توهین ها را نثار او کرد.

اجازه دهید به پرسش اصلی بازگردیم. اینکه آیا ترامپ در تهدید به نابودی نیروگاههای ایران صرفا در حال بلوف زدن برای عقب نشینی جمهوری اسلامی است یا واقعا اگر جمهوری اسلامی تنگه هرمز را آنطور که او خواسته باز نکند، به وعده خود عمل خواهد کرد؟ کسی پاسخ قطعی این سوال را نمی داند، هرچند می توان برای هر دو گزینه دلایلی آورد.

دلایل بلوف بودن تهدید

می توان تصور کرد حمله (محدود و کنترل شده) چند روز پیش اسرائیل به عسلویه که ترامپ مدعی شده از آن خبر نداشته، اما برخی اخبار حاکی از هماهنگی میان او و نتانیاهو دارد، به این دلیل انجام شد که عزم، اراده و توان ایران برای ضربه متقابل به زیرساخت های نفت و گاز کشورهای منطقه را امتحان کنند. اگر جمهوری اسلامی توانسته باشد از این آزمون سربلند بیرون آمده باشد، می توان احتمال بلوف بودن تهدید جدید ترامپ را بیشتر دانست. 

از سوی دیگر این تهدید، بازی با منابع ثروت متحدین امریکا در منطقه نیز به شمار می رود و بعید است این کشورها به امریکا اجازه دهند به همین راحتی بر روی منابع آنها قمار کند. ضمن آنکه پاسخ متقابل ایران به این اقدام عملا یک بازی باخت - باخت برای هر دو طرف و حتی برای اعراب، اروپا، چین، ژاپن و خیلی از کشورهای دیگر رقم خواهد زد و شاید بتوان گفت اسرائیل تنها برنده چنین اقدامی خواهد بود.

با توجه به تاثیر شدید این آتش بازی در منطقه بر روی قیمت بنزین در آمریکا و اقتصاد این کشور و در نهایت انتخابات میان دوره ای کنگره، حتی ممکن است عقلای جمهوری خواه نیز ترامپ را از چنین اقدامی برحذر دارند.

دلایل بلوف نبودن تهدید

در عین حال دلایلی نیز می توان آورد که حاکی از بلوف نبودن تهدید ترامپ باشد. اول از همه نقش و تاثیر شخصیت خودشیفته ترامپ است. طبق نظریه های روانشناسی، افراد خودشیفته سه مشخصه اصلی دارند:

1- داشتن حس خودمهم پنداری افراطی

2- تمایل بیش از حد به شنیدن تعریف و تمجید از سوی دیگران

3- عدم توانایی در ابراز همدردی با دیگران یا حتی شنیدن و درک کردن نظرات آنها.

این سه مشخصه به وضوح در رفتار و گفتار ترامپ دیده می شود و می تواند او را بدون توجه به نظرات دیگران (حتی متحدینش) به انجام تهدید مذکور رهنمون سازد. 

ترامپ که در روزهای اخیر از حل مسئله تنگه هرمز مستاصل شده به هیچ وجه نمی خواهد چهره یک بازنده را بازتاب دهد. ضمن آنکه او در دور دوم ریاست جمهوری است و دیگر دغدغه انتخاب دوباره ندارد و ممکن است برای ارضای عقده های درونی خویش به هر اقدام خارج از عرفی دست بزند.

از سوی دیگر، چنانچه در روزهای اخیر در وضعیت میدانی به خصوص در سواحل خلیج فارس تحولاتی رخ داده باشد که امکان پاسخ همسان و متقابل جمهوری اسلامی را کاهش داده باشد، قاعدتا احتمال بلوف نبودن تهدید ترامپ را افزایش خواهد داد. 

لذا مجموع این دلایل و شرایط امکان حدس و گمان درباره بلوف بودن یا نبودن تهدید ترامپ را مشکل می کند. ضمن آنکه این تهدید برای ایران آنقدر مهم و حیاتی است که نمی توان صرفا با اگر و اما یا حدس و گمان درباره نوع مواجهه با آن به تصمیم گیری اقدام کرد. با توجه به این شرایط در یادداشت بعدی به گزینه های ممکن برای مواجهه با این تهدید توسط جمهوری اسلامی پرداخته خواهد شد.