بررسی ۷ جبهه فشار آمریکا علیه ایران؛ از نفت و کشتیرانی تا شبکه بانکی و هوانوردی

اقدامات آمریکا علیه ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ تنها به تحریم نفت و شبکه بانکی محدود نماند و به حوزه‌های مختلف اقتصادی، حمل‌ونقل، فناوری و دارایی‌های دیجیتال گسترش پیدا کرد. در این بازه، وزارت خزانه‌داری آمریکا علاوه بر شرکت‌ها و نهادهای ایرانی، مجموعه‌ای از شرکت‌ها و واسطه‌های فعال در چین، هنگ‌کنگ، امارات، هند، روسیه و دیگر کشورها را نیز هدف قرار داد.

نفت؛ همچنان در مرکز فشار آمریکا

صادرات نفت ایران و مسیر انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت، یکی از محورهای اصلی اقدامات آمریکا در این دوره بود.

در ۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، OFAC، شرکت پالایشگاهی چینی Hengli Petrochemical Dalian Refinery را هدف قرار داد. خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد این پالایشگاه یکی از مشتریان بزرگ نفت ایران بوده و میلیاردها دلار نفت و فرآورده‌های نفتی ایران را خریداری کرده است.

همزمان، حدود ۴۰ شرکت کشتیرانی و کشتی مرتبط با ناوگان موسوم به ناوگان سایه ایران نیز هدف اقدامات آمریکا قرار گرفتند. واشنگتن این شبکه را یکی از مسیرهای انتقال نفت ایران و ایجاد درآمد برای تهران معرفی کرد.

در ۱۱ اردیبهشت، اقدامات آمریکا به شبکه‌های تبدیل و انتقال درآمدهای نفتی رسید. خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد صرافی‌های ایرانی سالانه میلیاردها دلار تراکنش ارزی انجام می‌دهند و با توجه به تسویه بخش قابل‌توجهی از فروش نفت ایران با یوان چین، این شبکه‌ها در تبدیل درآمدهای نفتی نقش دارند.

در ۲۹ اردیبهشت نیز بیش از ۵۰ شرکت، فرد و کشتی هدف قرار گرفتند که برخی از آنها در انتقال نفت و محصولات پتروشیمی ایران نقش داشتند.

شبکه بانکی و صرافی‌ها

بخش دیگری از اقدامات آمریکا به شبکه مالی غیررسمی ایران مربوط بود. خزانه‌داری آمریکا این شبکه را یکی از مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی و تجاری به ایران می‌داند.

در ۸ اردیبهشت، حدود ۳۵ فرد و شرکت مرتبط با ساختار موسوم به بانکداری سایه ایران هدف قرار گرفتند. سه روز بعد نیز سه صرافی ایرانی و شرکت‌های پوششی مرتبط با آنها، از جمله صرافی ارز ایران، صرافی رادین و اوپال اکسچنج، در فهرست اقدامات آمریکا قرار گرفتند.

در ۱۹ تیر، علی انصاری و شبکه‌ای از صرافی‌های مرتبط با او هدف قرار گرفتند. خزانه‌داری آمریکا مدعی شد این صرافی‌ها در انتقال میلیاردها دلار از طرف بانک‌های تحریم‌شده ایران نقش داشته‌اند.

این روند در ۱۶ مرداد نیز ادامه پیدا کرد و آمریکا شبکه‌های ارزی مرتبط با ایران را هدف قرار داد.

در ۶ شهریور، خزانه‌داری آمریکا همچنین از اقدام برای محدود کردن دسترسی Banque Misr UAE به بانک‌های آمریکایی خبر داد. واشنگتن مدعی شد این بانک بین ژانویه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۱.۸ میلیارد دلار تراکنش مربوط به ۱۰۳ شرکت را پردازش کرده که احتمال ارتباط برخی از آنها با شبکه بانکداری سایه ایران وجود داشته است.

زنجیره تأمین موشکی و پهپادی

اقدامات آمریکا در این دوره تنها نهادهای نظامی ایران را هدف نگرفت و شرکت‌ها و واسطه‌های فعال در زنجیره تأمین تجهیزات و مواد اولیه برنامه موشکی و پهپادی را نیز دربر گرفت.

در ۱۸ اردیبهشت، ۱۰ فرد و شرکت در خاورمیانه، آسیا و اروپای شرقی هدف قرار گرفتند. خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد این شبکه در تأمین تسلیحات و مواد اولیه مورد استفاده در برنامه موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایران، از جمله پهپادهای سری شاهد، نقش داشته است.

در ۲۰ خرداد نیز ۹ فرد و شرکت در شبکه بین‌المللی تأمین تجهیزات نظامی ایران تحریم شدند. بخشی از این شبکه در چین و هنگ‌کنگ فعالیت داشت و خزانه‌داری آمریکا آنها را به تأمین تجهیزات برای سپاه پاسداران و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران مرتبط دانست.

اقدامات آمریکا در این دوره تنها نهادهای نظامی ایران را هدف نگرفت و شرکت‌ها و واسطه‌های فعال در زنجیره تأمین تجهیزات و مواد اولیه برنامه موشکی و پهپادی را نیز دربر گرفت

در ۲۴ تیر نیز هفت فرد و شرکت در شبکه‌ای بین‌المللی هدف قرار گرفتند که به گفته خزانه‌داری آمریکا در تأمین تجهیزات مورد استفاده در برنامه‌های تسلیحاتی ایران فعالیت داشت. بهروز نمازی، مدیرعامل شرکت Nika Jet در تهران، یکی از افراد قرارگرفته در این فهرست بود.

کشتیرانی و نفتکش‌ها

کشتیرانی در این دوره به یکی از حلقه‌های اصلی اقدامات آمریکا تبدیل شد؛ حوزه‌ای که با انتقال نفت و فرآورده‌های نفتی و همچنین جابه‌جایی برخی تجهیزات مورد نیاز ایران ارتباط دارد.

در ۲۹ تیر، آمریکا شبکه‌ای مرتبط با انتقال نفت ایران و فعالیت‌های دریایی در تنگه هرمز را هدف قرار داد. کشتی‌هایی مانند WELL SAIL، LILY و AL SALMI در میان اهداف این اقدام بودند.

در ۲ شهریور نیز دولت آمریکا عملیات موسوم به Operation Economic Outcast را آغاز کرد و کشتیرانی را در کنار چهار حوزه دیگر، از جمله فناوری، هوانوردی، طلا و دارایی‌های دیجیتال، در میان بخش‌هایی قرار داد که می‌توانند مشمول اقدامات گسترده‌تر شوند.

خزانه‌داری آمریکا در همان روز از چند کشتی مرتبط با انتقال نفت ایران نیز نام برد؛ از جمله G SILVER، QUANTUM HOPE، VOYAGE ELITE و TELA که به گفته این نهاد در سال ۲۰۲۶ محموله‌های نفتی ایران را جابه‌جا کرده بودند.

هوانوردی؛ هدف قرار گرفتن ۲۷ شرکت ایرانی

هوانوردی نیز در نیمه دوم این دوره وارد مرحله جدیدی از اقدامات آمریکا شد.در ۸ شهریور، آمریکا ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را هدف قرار داد. خزانه‌داری آمریکا این اقدام را نخستین موج اجرای تصمیم جدید مربوط به بخش هوانوردی ایران اعلام کرد.

در این فهرست نام شرکت‌هایی مانند ایران‌ایرتور، ایران‌ایر، آسمان، کیش‌ایر، قشم‌ایر، کاسپین، ماهان‌ایر، کارون‌ایر، زاگرس‌ایر، وارش‌ایر، سپهران‌ایر، تابان‌ایر و توش‌ایر دیده می‌شود.

پیش از آن نیز در ۸ مرداد، چند شرکت و فرد در چین، هند، روسیه و ایران به دلیل ارتباط با فعالیت‌های ماهان‌ایر و سپاه پاسداران هدف اقدامات آمریکا قرار گرفته بودند.

فناوری و حملات سایبری

فناوری نیز در این دوره به یکی از محورهای مستقل اقدامات آمریکا تبدیل شد.در ۲ شهریور، همزمان با آغاز Operation Economic Outcast، بخش فناوری در کنار کشتیرانی، هوانوردی، طلا و دارایی‌های دیجیتال در میان حوزه‌هایی قرار گرفت که واشنگتن اعلام کرد می‌توانند مشمول اقدامات گسترده‌تر شوند.

خزانه‌داری آمریکا هدف این اقدام را مقابله با تلاش ایران برای دستیابی به فناوری‌های پیشرفته و استفاده از آنها در برنامه‌های تسلیحاتی اعلام کرد.

همان روز، یک شبکه سایبری مرتبط با وزارت اطلاعات ایران نیز هدف قرار گرفت. آمریکا این شبکه را به حملات سایبری علیه زیرساخت‌های حیاتی آمریکا و سرقت‌های مالی مرتبط دانست.

رمزارز؛ از نوبیتکس تا شبکه بابک زنجانی

دارایی‌های دیجیتال یکی از حوزه‌های جدید در اقدامات آمریکا علیه ایران در این دوره بود.در ۱۲ خرداد، آمریکا نوبیتکس، والکس، بیت‌پین و رمزینکس را هدف قرار داد. خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد نوبیتکس در سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از ورودی‌های دارایی دیجیتال ایران را پردازش کرده و مدعی شد این پلتفرم در برخی تراکنش‌های مرتبط با سپاه و دور زدن تحریم‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

در ۲ شهریور نیز دارایی‌های دیجیتال رسماً در میان حوزه‌هایی قرار گرفت که آمریکا اعلام کرد دامنه اقدامات ثانویه خود علیه آنها را گسترش خواهد داد.

در ۲۶ شهریور، اقدام دیگری علیه یک شبکه رمزارزی مرتبط با بابک زنجانی انجام شد. آمریکا BitBank، شرکت توسعه‌دهنده آن یعنی Pishtaz Simorgh Electronic Trade Company و سه فرد به نام‌های حسینعلی ذاکرحسین، محمدمهدی ذاکرحسین و سیدعادل حیدری را هدف قرار داد.

خزانه‌داری آمریکا مدعی شد در فاصله خرداد تا تیر ۱۴۰۵، شبکه زنجانی از BitBank برای انتقال صدها میلیون دلار بیت‌کوین به سپاه استفاده کرده است. این موضوع، ادعای رسمی وزارت خزانه‌داری آمریکا درباره این شبکه است.

اقدام علیه زنجانی در ادامه مجموعه اقداماتی قرار گرفت که آمریکا پیش‌تر علیه شبکه اقتصادی مرتبط با او انجام داده بود؛ شبکه‌ای که به گفته خزانه‌داری آمریکا حوزه‌هایی از جمله خدمات مالی، طلا و سنگ‌های قیمتی، رمزارز، حمل‌ونقل و زیرساخت را دربر می‌گیرد.

گسترش دامنه فشار از داخل ایران به شبکه‌های خارجی

مجموع اقدامات آمریکا در این شش ماه نشان می‌دهد دامنه هدف‌گیری واشنگتن تنها متوجه نهادها و شرکت‌های مستقر در ایران نبوده است. شرکت‌های کشتیرانی، پالایشگاه‌ها، صرافی‌ها، شرکت‌های فناوری، واسطه‌های تجاری و شبکه‌های تأمین تجهیزات در کشورهای مختلف نیز در فهرست اقدامات آمریکا قرار گرفته‌اند.

در این میان، چین و هنگ‌کنگ در بخش‌های نفت، کشتیرانی و تأمین تجهیزات، امارات در شبکه مالی و هند و روسیه در برخی شبکه‌های تجاری و هوانوردی در میان کشورهایی قرار داشتند که نام شرکت‌ها یا افراد مرتبط با آنها در اقدامات اعلام‌شده از سوی واشنگتن دیده شد.