اوکراین جبهه قطب شمال را گشود؛ تأسیسات گازی روسیه در تیررس پهپادها

حملات پهپادی اوکراین به شمال دوردست روسیه و منطقه قطبی این کشور کشیده شده است؛ جایی که برخی از مهم‌ترین تأسیسات نفت و گاز روسیه قرار دارند. کی‌یف هفته گذشته در یکی از دوربردترین عملیات‌های پهپادی خود، تأسیسات انرژی در منطقه خودمختار یامال-ننتس را هدف قرار داد.

بر اساس گزارش بنیاد «جیمزتاون»، اوکراین ۱۰ پهپاد تهاجمی دوربرد از نوع FP-1 را از منطقه خارکیف به پرواز درآورد که پس از پیمودن نزدیک به ۳۲۰۰ کیلومتر، یک تأسیسات تولید انرژی در شهر نووی اورنگوی را هدف گرفتند.

گسترش دامنه حملات به یامال-ننتس برای مسکو اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا شبه‌جزیره‌های گیدان، یامال و تایمیر در این منطقه، مجموعه‌ای از بزرگ‌ترین پروژه‌های نفت و گاز روسیه را در خود جای داده‌اند و به یکی از محورهای اصلی صادرات انرژی این کشور تبدیل شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها، مجتمع «یامال LNG» متعلق به شرکت «نوواتک» است که سالانه حدود ۱۷.۴ میلیون تن گاز طبیعی مایع تولید می‌کند و نزدیک به دوسوم صادرات LNG روسیه را به خود اختصاص می‌دهد. پروژه «آرکتیک LNG-2» نیز با وجود تحریم‌ها به افزایش تولید ادامه داده و میزان تولید آن در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳.۱ میلیون تن رسیده است.

در شرق این منطقه نیز پروژه بزرگ «وستوک اویل» متعلق به شرکت «روس‌نفت» در شبه‌جزیره تایمیر قرار دارد؛ مجموعه‌ای که از طرح‌های مهم روسیه برای توسعه ظرفیت نفت و گاز در قطب شمال به شمار می‌رود.

اهمیت این تأسیسات برای مسکو در شرایطی بیشتر شده که حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه افزایش یافته است. بنادر مهم صادرات انرژی در دریای بالتیک و دریای سیاه، از جمله اوست-لوگا و نووروسیسک، نیز در ماه‌های اخیر هدف حملات قرار گرفته‌اند.

همزمان، «مسیر دریای شمال» به‌تدریج جایگاه مهم‌تری در تجارت انرژی روسیه پیدا کرده است و پیش‌بینی می‌شود حجم حمل‌ونقل در این مسیر در سال ۲۰۲۶ به رکورد جدیدی برسد؛ روندی که افزایش صادرات گاز طبیعی مایع روسیه به چین نیز به آن کمک کرده است.

قطب شمال؛ منطقه‌ای با پدافند محدود

با وجود اهمیت راهبردی این تأسیسات، زیرساخت‌های انرژی روسیه در قطب شمال همچنان از پوشش پدافندی محدودی برخوردارند. بخش عمده سامانه‌های پدافندی روسیه در این منطقه در فاصله صدها کیلومتری غرب و در نزدیکی ناوگان شمالی این کشور در دریای بارنتز مستقر است. بخشی از این ظرفیت نیز برای پشتیبانی از نیروهای روسیه در جنگ اوکراین جابه‌جا شده است.

در صورت ادامه توسعه توان حملات دوربرد اوکراین، تأسیسات نفت و گاز در گیدان، یامال و تایمیر ممکن است بیش از گذشته در معرض حملات قرار گیرند. دورافتادگی این مناطق نیز می‌تواند عملیات تعمیر و بازسازی خسارت‌ها را دشوار، پرهزینه و زمان‌بر کند.

از سوی دیگر، گسترش حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه می‌تواند طرح‌های مسکو برای توسعه «مسیر دریای شمال» را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسیری که روسیه امیدوار است با اتصال بنادر این کشور به چین، به یکی از کریدورهای اصلی انتقال انرژی و تجارت تبدیل شود.

پیامدهای چنین حملاتی تنها به اقتصاد روسیه محدود نمی‌شود و می‌تواند بازار جهانی انرژی و کشورهای اروپایی همچنان وابسته به واردات گاز روسیه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

در کنار پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی، نگرانی‌های زیست‌محیطی نیز مطرح است. محدودیت امکانات امدادی و زیرساختی در مناطق دورافتاده قطب شمال، در صورت آسیب دیدن تأسیسات نفت و گاز، خطر نشت گسترده مواد نفتی و دشواری مهار آن را افزایش می‌دهد.

به این ترتیب، در صورت تبدیل شدن تأسیسات انرژی قطب شمال به هدفی مستمر برای پهپادهای اوکراینی، دامنه پیامدهای جنگ می‌تواند از میدان نبرد فراتر رفته و به مسیرهای تجارت انرژی، بازار جهانی نفت و گاز و معادلات ژئوپلیتیکی نیز کشیده شود.