سفر عراقچی به پکن؛ تقویت امید برای کاهش تنش خاورمیانه

عراقچی بلافاصله بعد از پایان سفرش به پکن و دیدار و گفت وگویی مهمی که با وانگ یی وزیر امور خارجه چین انجام داد، پیامی در صفحات شخصی خود در فضای مجازی منتشر کرد که حکایت از اهمیت فوق العاده سفرش به پکن و تاثیر آن بر «توازن راهبردی منطقه» دارد. عراقچی البته همزمان با سفرش به چین و در ساعاتی که در پکن حضور داشت، دو تماس تلفنی مهم نیز با ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان(به عنوان کشور میانجیگر مذاکرات ایران و آمریکا) و هاکان فیدان وزیر امور خارجه به عنوان یکی از کشورهای بازیگر مهم تحولات منطقه انجام داد که این تماس‌ها نیز نشان از اهمیت مضاعف رایزنی‌های عراقچی در پکن دارد.

عراقچی با انتشار عکسی از دیدارش با وانگ یی در پکن، در پیامی کوتاه اما حاوی واژه‌های کلیدی و معنادار دیپلماتیک نوشت : «رایزنی‌های موفقی را در چین با «شرکای  خود» انجام دادم. ایران برای شراکت راهبردی‌ که طی سال‌ها با چین ایجاد و تقویت کرده‌ایم، اهمیت و ارزش ویژه‌ای قائل است. تصمیم‌هایی که امروز اتخاذ می‌شوند، بر توازن راهبردی آینده در منطقه تأثیرگذار خواهند بود و پیامدهای بیشمار و گسترده‌ای در پی خواهند داشت. «چهار اصل صلح که رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ مطرح کرده است، اهمیت کلیدی» دارند.»

رئیس‌جمهوری خلق چین پیش از این در دیدار با همتای مصری خود و همچنین در سخنرانی صریح خود در اجلاس سران بریکس ۲۰۲۶ در دهلی‌نو، بر ضرورت کاهش فوری تنش‌ها، پایبندی به راهکار سیاسی برای آتش‌بس جامع و ایجاد یک «معماری امنیتی جدید و درون‌زا» در خاورمیانه تأکید کرده و از آمادگی پکن برای نقش‌آفرینی در این مسیر سخن گفته بود.

شی جین‌پینگ در دیدار اخیرش با عبدالفتاح السیسی رئیس جمهوری مصر، تاکید کرد که «چین از توسعه روابط حسن همجواری با کشورهای منطقه خاورمیانه و ایجاد ساختار امنیتی نوین خاورمیانه حمایت» می‌کند و در این خصوص چهار پیشنهاد ارائه داد: نخست، برانگیختن نیروی محرکه درونی امنیت مشترک منطقه. دوم، پیشبرد حکمرانی جامع امنیت مشترک منطقه. سوم، تحکیم بنیان توسعه امنیت مشترک منطقه. چهارم، تقویت هم‌افزایی بین‌المللی امنیت مشترک منطقه.

شی همچنین در اجلاس سران بریکس 2026 در دهلی نو، با طرح چهار نکته و پیشنهاد مهم برای کاهش تنش و برقراری صلح در خاورمیانه (کاهش فوری تنش‌ها و پایان دادن به خصومت‌ها، پایبندی همه طرف‌ها به یک «راهکار سیاسی» و تلاش برای دستیابی به یک آتش‌بس دائمی و جامع، توجه به ریشه‌های اصلی مشکلات و بازسازی اعتماد متقابل میان کشورهای منطقه و تلاش برای ایجاد یک معماری امنیتی جدید در منطقه خاورمیانه) به صراحت از اعلام آمادگی چین برای کمک به حل مسائل خاورمیانه با همکاری کشورهای عضو بریکس سخن و اعلام کرد که «چین آماده است تا با اعضای گروه بریکس همکاری کند تا نقش شایسته و بایسته خود را در دستیابی به صلح، آرامش و کاهش تنش‌ها در خاورمیانه و خلیج فارس ایفا کند.»

نگاهی به مواضع اخیر چین و در راس آن، ابتکارها و پیشنهادهای مطرح شده از جانب شی جین‌پینگ، به روشنی نشان دهنده حسن نیت پکن برای کمک به ایجاد یک خاورمیانه عاری از تنش، صلح آمیز و حرکت آن در مسیر توسعه همه کشورهای این منطقه است و چین خاورمیانه عاری از تنش به هم به سود تمام کشورهای این منطه و هم به سود خود می داند. مهم ترین خصوصیت ابتکارات و طرح های پیشنهادی چین این است که برخلاف مدل های رفتاری غربی-آمریکایی، چین هرگز به دنبال سلطه جویی و مداخله جویی در نظامی سیاسی و حکمرانی کشورها از جمله در خاورمیانه نیست بلکه بر حل ریشه ای مسائل و ترویج صلح و ثبات از روش های عادلانه مبتنی بر ایجاد اعتماد متقابل و ایجاد زمینه های توسعه مشترک و روابط برد-برد در قالب سرنوشت مشترک برای تمام بشریت تاکید دارد.

میانجیگری موفق چین در احیای روابط ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ نیز به عنوان یک شاهد زنده نشان داد که این منطق کارآمد است و این مدل حتی می تواند در شرایط کنونی که روابط ایران و با کشورهای حوزه خلیج فارس به دلیل جنگ افروزی آمریکا تا حدودی تنش آلود شده، بار دیگر عملی و اثرگذار باشد.

وانگ یی در دیدار روز گذشته با عراقچی در پکن نیز محورهای بسیار مهمی را مطرح کرد که سیگنال مهمی برای منطقه و جهان داشت. وزیر امور خارجه چین تاکید ضمن تاکید مجدد کشورش بر گفت‌وگو میان ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس، احترام متقابل به حاکمیت ارضی و امنیت ملی، و حفاظت از منافع مشترک منطقه‌ای از طریق روش‌های سازنده، به صراحت اعلام کرد که «در خصوص مسائل خاورمیانه، چین به عنوان یک کشور بزرگ و مسئولیت‌پذیر، به مشارکت در برقراری صلح و ثبات، تسهیل گفت‌وگوهای صلح و پاسداری از انصاف و عدالت ادامه خواهد داد.»

این صراحت لهجه چین برای تمایل به کمک و حمایت از تلاش ها برای کاهش تنش ها در خاورمیانه و تاکید آن بر ضرورت بازگشت ایران و آمریکا به تفاهمنامه اسلام آباد، می تواند حاکی از افزایش امید و افق های روشنی در آینده خاورمیانه با نقش آفرینی پررنگ‌تر چین همراه با مسئولیت پذیری و صلح طلبی این کشور باشد.

عراقچی که به عنوان سکان‌دار دستگاه دیپلماسی ایران، مهم‌ترین ماموریت او در شرایط کنونی ادامه رایزنی های دیپلماتیک برای ایجاد روزنه های برای پایان دادن به تشن های کنونی میان ایران و آمریکا با حفظ منافع ملی ایران است، در سفرش به پکن‌، ضمن استقبال از پیشنهاد چهار گانه شی جین‌پینگ برای حفظ صلح و ثبات در خاورمیانه و ابتکار چهار‌گانه او برای ارتقای امنیت مشترک در منطقه، تاکید کرد که «ایران آماده است همکاری با چین را در این چارچوب تقویت نماید و مشتاقانه منتظر ایفای نقش پررنگ‌تر چین در کمک به صلح و ثبات منطقه است.»

این جمله عراقچی که «ایران مشتاقانه منتظر ایفای نقش پررنگ‌تر چین در کمک به صلح و ثبات منطقه است»، عملا نشان می‌دهند حسن اعتماد ایران به طرف چینی و دعوت رسمی ایران از چین برای برداشتن گام های بیشتر در مسیر کمک به کاهش تنش و ترویج صلح در این منطقه است.

تماسی تلفنی را که عراقچی روز گذشته و همزمان با حضورش در پکن، با ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به عنوان طرف میانجیگر ایران و آمریکا انجام داد، باید در چارچوب برنامه‌های این سفر مورد ارزیابی قرار گیرد و نشان داد که «پکن به کانون یک تحرک دیپلماتیک چندجانبه تبدیل شده است». این تماس تلفنی وقتی بیشتر اهمیت و معنا پیدا می کند که وزیر امور خارجه ایران در لابلای گفت و گویش با همتای چینی، تاکید کرد که ایران خواهان تداوم درگیری نیست و امیدوار است به راهکارهای دیپلماتیک بازگردد و درعین حال، همچنان بر حفظ حقوق و منافع خود پافشاری می‌کند. «ایران تأکید دارد که تفاهم حاصل‌شده با ایالات متحده همچنان معتبر است.»

در همین راستا، تاکید وزیر امور خارجه ایران در رایزنی‌های خود مبنی بر اینکه «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد همچنان معتبر است»، نشان داد که ایران علی‌رغم آمادگی برای دفاع از منافع خود، راه را برای دیپلماسی باز نگه داشته است. اکنون تهران از چین می‌خواهد با بهره‌گیری از نفوذ بین‌المللی خود، برای احیای این روند دیپلماتیک و پایان دادن به کابوس جنگ در خاورمیانه گام‌های بلندتری بردارد.