ترامپ هیچ گزینه مناسبی برای بازگشایی تنگه هرمز ندارد

 وقتی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا ماه گذشته میلادی یادداشت تفاهم با ایران را برای پایان دادن به جنگ امضا کرد، با افتخار گفت که «به هر آنچه که برای رسیدن به آن برنامه‌ریزی کرده بودیم، دست یافته‌ایم. جنگ خلیج فارس پایان می‌یابد و تنگه هرمز بازگشایی می‌شود.» اما کمتر از یک ماه بعد، به نظر می‌رسد که این توافق در حال فروپاشی است؛ جنگ از سر گرفته شده و تردد از طریق تنگه متوقف شده است.

نشریه انگلیسی اکونومیست با این مقدمه نوشت: «اما در حال حاضر، هر دو طرف سعی در محدود کردن حملات خود دارند. و آنچه بیش از هر چیز دیده می‌شود، این است که هیچ‌کدام مشتاق بازگشت به جنگ تمام‌عیار نیستند.»

با این حال، بخش زیادی از این تفاهم‌نامه اکنون بی‌اعتبار است. آمریکا پیش از این، معافیت تحریم‌هایی را که به ایران اجازه فروش نفت می‌داد، لغو کرد. در ۱۳ ژوئیه ترامپ اعلام کرد که محاصره کشتیرانی ایران را نیز از سر خواهد گرفت. او همچنین این ایده متوهمانه را مطرح کرد که آمریکا خود برای تأمین امنیت کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند، عوارض دریافت کند. به نوشته اکونومیست، رئیس جمهور آمریکا می‌خواهد تنگه هرمز را دوباره باز کند، اما هیچ راه خوبی برای انجام این کار ندارد.

به نوشته اکونومیست، در مرکز این مناقشه، اختلاف نظر بر سر این تفاهم‌نامه وجود دارد. بند پنجم آن بیان می‌کند که ایران «ترتیباتی را برای عبور ایمن کشتی‌های تجاری اتخاذ خواهد کرد.» مانند بخش زیادی از  تفاهم‌نامه، این بند مبهم نوشته شده است. آمریکا آن را به این معنی تفسیر می‌کند که ایران مین‌ها را جمع‌آوری و تنگه را باز خواهد کرد. ایران استدلال می‌کند که این بند همچنین حق مدیریت ترافیک را به آن می‌دهد.

مسیر معمول از طریق تنگه که به عنوان طرح جداسازی تردد شناخته می‌شود، یک کریدور ۶ مایلی از عمیق‌ترین آب‌های آن است، اما اکنون کشتی‌ها مجبورند بین مسیرهای جایگزین یکی را انتخاب کنند؛ شمال از طریق آب‌های ایران یا جنوب از طریق آب‌های عمان. نیروی دریایی آمریکا هفته‌هاست که به اسکورت نفتکش‌ها در مسیر دوم مبادرت می‌کند.

نشریه انگلیسی نوشت: «ایران می‌گوید که مسیر عمان در حال حاضر بسته است. آمریکا اصرار دارد که این مسیر همچنان باز است، اما در اینجا، واژه‌ها کمتر از واقعیت اهمیت دارند. اگر صاحبان کشتی‌ها فکر ‌کنند که ممکن است مورد حمله قرار گیرند، اکثر آنها تنگه هرمز را بسته در نظر می‌گیرند. کپلر (Kpler)، یک شرکت ردیاب کشتی می‌گوید که ترافیک نفتکش‌ها از ۲۵ مه در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد. طبق گزارش ویندوارد (Windward)، یکی دیگر از شرکت‌های مشابه نیز تنها ۱۱ کشتی در ۱۲ ژوئیه از این تنگه عبور کردند که نسبت به ۳۶ کشتی در هفته قبل کاهش یافته است.»

اکونومیست می‌نویسد: «بنابراین، آمریکا دوباره به فشار روی آورده است. یک گزینه برای ترامپ ادامه حملات محدود به سایت‌ها و تجهیزات نظامی ایران است. مشکل این است که موج جدید حملات از این دست در طول پنج شب، رفتار ایران را تغییر نداده است. دلیلی وجود ندارد که فکر کنیم شب ششم یا شصتم، تفاوتی ایجاد خواهد کرد. حتی اگر آمریکا بتواند تمام پرتابگرهای ساحلی ایران را از کار بیندازد، این کشور می‌تواند به شلیک به کشتی‌ها از داخل خاک خود ادامه دهد. بسیاری از موشک‌ها و پهپادهای آن بردی بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر دارند.»

گزینه دوم تشدید تنش است. با این حال، نشریه انگلیسی می‌نویسد که انجام این کار ریسک دارد و هیچ تضمینی برای بازگشت آن وجود ندارد. بمباران زیرساخت‌های حیاتی در ایران، حملات متقابل به کشورهای خلیج فارس را به دنبال خواهد داشت. استقرار نیروهای زمینی تقریباً به طور قطع از نظر واشنگتن غیرممکن است. در هشت ژوئیه، ترامپ تهدید همیشگی خود را برای «تصرف» جزیره خارگ، محل ترمینال اصلی صادرات نفت ایران تکرار کرد، اما این هم به بازگشایی تنگه هرمز که بیش از ۶۰۰ کیلومتر دورتر است، کمکی نخواهد کرد.

این نشریه افزود: «شاید به نظر برسد که بازگرداندن محاصره، دردسر کمتری دارد. این امر، آمریکا و ایران را به وضعیتی بازمی‌گرداند که بین اوایل آوریل، زمانی که برای اولین بار آتش‌بس اعلام کردند و امضای تفاهم‌نامه در ۱۷ ژوئن حاکم بود. در واقع، این یک رقابت نفس‌گیر بود تا ببینند کدام طرف تحت فشار اقتصادی، زودتر کوتاه می‌آید. اما نتیجه، حصول یک توافق موقت بود که به نظر می‌رسد از هم پاشیده است. و هیچ تضمینی وجود ندارد که ایران بار دیگر محاصره را بپذیرد. اگر قرار باشد حملات بزرگتری را به کشورهای خلیج فارس از سر بگیرد، ترامپ باید بین جنگ تمام عیار و عقب‌نشینی یکی را انتخاب کند.»

گزینه سوم رئیس جمهور آمریکا این است که به دنبال کمک در جای دیگری باشد. اکونومیست می‌نویسد: «حمایت معناداری در راه نخواهد بود. یک مأموریت چندجانبه برای تأمین امنیت تنگه روی کاغذ وجود دارد و انگلیس و فرانسه برای همکاری با عمان برای پاکسازی مین‌ها ابراز تمایل کرده‌اند، اما درگیری‌های مجدد، برخی از شرکت‌کنندگان احتمالی را از ارسال کشتی‌های جنگی باز می‌دارد. ژاپن همچنان مردد است. کشورهای خلیج فارس تمایلی به دخالت ندارند، مبادا ایران تلافی کند و نیروی دریایی آنها نیز احتمالاً در شرایط مناسبی نیست. در این میان، چین از ایران خواسته است که تنگه را بازگشایی کند، اما تنها کاری که انجام داده، اصرار بوده است.»

نشریه اکونومیست می‌نویسد: «اکنون ترامپ، خود را در جایی می‌بیند که سه ماه پیش از آنجا شروع کرده بود؛ سیاست هویج و چماق نمی‌تواند ایران را به بازگشایی تنگه متقاعد کند. با این حال، این بن‌بست برای ایران نیز هزینه‌های واقعی دارد. بسیاری در تهران استدلال می‌کنند که رها کردن کنترل هرمز، آنها را از اهرم فشار در درگیری آینده محروم می‌کند. واقعیت این است که تا زمانی که ایران موشک و پهپاد داشته باشد، می‌تواند تنگه را ببندد. کنترل هرمز امروز برای ایران به عنوان یک وسیله اهمیت دارد، نه یک هدف؛ این امر فقط در تجارت برای منافع ملموس ارزشمند است.»

رسانه انگلیسی معتقد است که ترامپ هیچ مسیر نظامی برای دستیابی به اهداف خود ندارد و نمی‌تواند تنگه را باز بمباران کند؛ ایران هم نمی‌تواند در صورت ادامه محاصره سودی ببرد. براساس این نوشتار، گزینه کم‌خطرتر برای هر دو طرف، توافقی است که در حال نابود شدن است.