صلحهای کاغذی؛ جنگهایی که متوقف نمیشوند/ خاورمیانه زیر سایه آتشبسهای شکستخورده!
آسوشیتدپرس در گزارشی به تداوم درگیریها در غزه، لبنان و میان آمریکا و ایران با وجود اعلامهای مکرر آتشبس اشاره کرده است و مینویسد که این توافقها عملاً نتوانستهاند مانع ادامه جنگ و تبادل آتش در جبهههای مختلف شوند.
با وجود آنکه در غزه، لبنان و ایران بارها آتشبسهایی اعلام شدهاند — اغلب با تبلیغات و هیاهوی رسانهای زیاد — این سؤال مطرح است که چرا همچنان جنگ ادامه دارد؟
در هفتههای اخیر، نیروهای اسرائیلی در غزه بخشهای بیشتری از خاک را تصرف کردهاند و دو فرمانده ارشد حماس را به همراه بیش از دهها نفر دیگر کشتهاند. در لبنان نیز نیروهای اسرائیلی در عمیقترین نفوذ خود طی ۲۶ سال گذشته، یک قلعه صلیبی را تصرف کردند؛ در حالی که حزبالله همچنان به شلیک راکت به سمت شمال اسرائیل ادامه میدهد.
در لبنان، جنگ روز سهشنبه نیز نشانهای از کاهش نداشت، حتی پس از آنکه رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ اعلام کرد دو طرف دوباره بر سر کاهش تنش توافق کردهاند.
همزمان، آمریکا و ایران نیز همچنان به تبادل حملات ادامه میدهند و تلاش میکنند به یک آتشبس پایدارتر برسند. ایران کنترل تنگه هرمز را حفظ کرده و همین موضوع به بحران جهانی انرژی دامن زده است، در حالی که آمریکا تلاش میکند محاصره دریایی خود بر بنادر ایران را تثبیت کند.
با وجود همه این درگیریها، هیچیک از طرفها رسماً از آتشبسها خارج نشدهاند، اما به نظر میرسد مفهوم «آتشبس» به سرعت در حال از دست دادن معنای واقعی خود است.
اسرائیل به غزه حمله میکند و پیشروی ادامه دارد
دونالد ترامپ آتشبس اکتبر در غزه را یک دستاورد مهم سیاست خارجی معرفی کرده بود که میتوانست به صلح در خاورمیانه منجر شود. اما با وجود اینکه این توافق به دو سال جنگ گسترده پایان داد و آزادی تمام گروگانهای باقیمانده از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس را به همراه داشت، هیچ پیشرفت جدی دیگری حاصل نشده است.
حماس همچنان خلع سلاح نشده و نیروهای اسرائیلی به جای عقبنشینی، پیشروی کردهاند. یک نیروی تثبیتکننده بینالمللی نیز هنوز تشکیل نشده، ساختار اداره جدید فلسطینی در بلاتکلیفی قرار دارد و بازسازی غزه که تقریباً ویران شده، آغاز نشده است.
صدها هزار فلسطینی همچنان در اردوگاههای چادری زندگی میکنند؛ در شرایطی سخت، همراه با بوی فاضلاب، هجوم جوندگان و ترس دائمی از حملات هوایی اسرائیل.
آمریکا و اسرائیل، حماس را مسئول ادامه بحران میدانند و میگویند امتناع این گروه از خلع سلاح، روند صلح را متوقف کرده است. در مقابل، حماس اسرائیل را به نقض مکرر آتشبس متهم میکند و میگوید حملات اسرائیل از زمان اجرای آتشبس تاکنون دستکم ۹۳۲ فلسطینی — از جمله زنان و کودکان — را کشته است.
در غزه و لبنان، اسرائیل اعلام کرده که حق دارد در برابر تهدیدها یا عبور احتمالی شبهنظامیان از خطوط مرزی (که گاه مبهم و متغیر هستند) اقدام نظامی انجام دهد؛ خطوطی که با پیشروی نیروها دائماً در حال تغییرند.
اسرائیل اکنون حدود ۶۰ درصد غزه را در کنترل دارد، در حالی که این رقم هنگام امضای آتشبس حدود نیمی از منطقه بود. نخستوزیر بنیامین نتانیاهو اخیراً گفته است که اسرائیل قصد دارد این میزان را به ۷۰ درصد افزایش دهد. وزیر خارجه آمریکا مارکو روبیو نیز به قانونگذاران گفته است که این موضع با برنامه واشنگتن برای پایان دادن به جنگ همخوانی ندارد.
ادامه درگیری در جنوب لبنان
آتشبس لبنان که در ماه آوریل برقرار شد، تأثیر اندکی بر درگیری میان اسرائیل و حزبالله مورد حمایت ایران داشته است؛ بهویژه در جنوب لبنان، جایی که تبادل آتش همچنان ادامه دارد و اسرائیل حضور نظامی خود را در خاک لبنان گسترش داده است.
در آخر هفته، نیروهای اسرائیلی پرچم خود را بر فراز قلعه «بوفور» برافراشتند؛ اقدامی که عمیقترین نفوذ آنها به جنوب لبنان از زمان پایان اشغال ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰ محسوب میشود. حزبالله نیز در پاسخ، حملات راکتی عمیقتری به شمال اسرائیل انجام داد.
اسرائیل حتی پس از آتشبس قبلی در سال ۲۰۲۴ نیز حملات خود را ادامه داده بود. حزبالله تا زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آتش خود را متوقف کرده بود؛ حملاتی که به گسترش جنگ منطقهای انجامید. حزبالله به طور رسمی با آتشبس آوریل موافقت نکرد، اما اعلام کرد در صورتی که اسرائیل حملات خود را متوقف و از لبنان خارج شود، به آن پایبند خواهد بود.
اسرائیل میگوید تا زمانی که تهدید حملات راکتی و پهپادی علیه مناطق شمالیاش از بین نرود، به جنگ ادامه خواهد داد؛ چه از طریق اقدام نظامی مستقیم و چه از طریق خلع سلاح حزبالله توسط دولت لبنان.
تبادل حملات آمریکا و ایران
آتشبس گستردهتری که اوایل آوریل میان آمریکا، ایران و اسرائیل اعلام شد، با هدف پایان دادن به جنگ منطقهای و بازگشایی تنگه هرمز شکل گرفت؛ گذرگاهی حیاتی که بسته شدن آن باعث جهش شدید قیمت نفت و فشار اقتصادی جهانی شد.
ایران ابتدا اعلام کرد تنگه هرمز بازگشایی شده، اما پس از اعمال محاصره دریایی آمریکا دوباره تهدید به بستن آن کرد. دونالد ترامپ از ایران خواسته است این تنگه را باز نگه دارد و در مورد برنامه هستهای خود امتیازات اساسی بدهد، در حالی که ایران خواهان پایان واقعی جنگ، لغو محاصره و رفع تحریمهاست.
دو طرف هفته گذشته به توافق نزدیک شده بودند اما به نتیجه نرسیدند. ترامپ بارها تهدید کرده است که اگر ایران از ذخایر اورانیوم غنیشده خود دست نکشد، جنگ را از سر خواهد گرفت.
درگیریها در تنگه هرمز ادامه دارد و آمریکا میگوید از کشتیهای تجاری و نیروهای خود در برابر تهدیدها دفاع میکند، در حالی که ایران نیز به حملات موشکی و پهپادی علیه کشورهایی که میزبان نیروهای آمریکایی هستند پاسخ میدهد.
در روزهای دوشنبه و سهشنبه، آمریکا سایتهای نظامی در ایران را بمباران کرد، پس از آنکه تهران یک پهپاد آمریکایی را سرنگون کرده بود. ایران نیز اعلام کرد نیروهای آمریکایی در کویت و بحرین را هدف قرار داده است؛ اقدامی که آمریکا میگوید آن را رهگیری و خنثی کرده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «ما به حفاظت از نیروهای خود در برابر اقدامات ایران ادامه خواهیم داد و در عین حال از آتشبس جاری حمایت میکنیم.»
