تنگه هرمز را نباید به عنوان یک راه حل بلندمدت یا حتی میان مدت نگاه کنیم

سید محمدعلی سیدحنایی، رئیس اندیشکده دیپلماسی ملل در توضیح جزییات بیشتر تصریح کرد: کنوانسیون ژنو سال 1958 در مورد دریای سرزمینی نخستین تلاش رسمی کشورها در چارچوب یک معاهده برای سروسامان دادن به عبور از تنگه های بین المللی در راستای تکمیل تدوین حقوق بین الملل عرفی بود. این کنوانسیون ضمن شناسایی تنگه های بین المللی و نظام حقوقی  دریای سرزمینی حاکم بر آن، حق عبور بی ضرر را برای سایر کشورها مقرر داشت و عبور به عنوان یک حق منوط به بی ضرری در این کنوانسیون مصوب شد.

سیدحنایی افزود: کشورها در سال 1982 با تصویب معاهده دیگری تحت عنوان کنوانسیون حقوق دریاها، رژیم حقوقی عبور ترانزیت را برای تنگه های بین المللی مقرر نمودند که سهلگیری بیشتری نسبت به عبور بی ضررداشت. تفاوت این دو رژیم حقوقی این است که عبور بی ضرر امکان تعلیق عبور در شرایط اضطراری و امنیتی با اطلاع قبلی و برای مدت محدود ممکن است، اما چنین تجویزی درعبور ترانزیت وجود ندارد.

رئیس اندیشکده دیپلماسی ملل خاطرنشان کرد: نکته اینجاست که جمهوری اسلامی تاکنون به کنوانسیون 1982دریاها ملحق نشد و لذا الزام حقوقی بر این مبنا برای رعایت قواعد عبور ترانزیتت وجود ندارد و ایران می تواند هم چنان بر مبنای همان عبور بی ضرر پیش برود؛ منتهی ممکن است ادعا شود ایران به لحاظ عرفی ملزم به رعایت چنین مقرراتی است، اما اعتراض دائمی ایران نسبت به عبور ترانزیت و تاکید مکرر بر عبور بی ضرر طی سال های متمادی از عدم التزام ایران به حقوق عرفی مبنی بر عبور ترانزیت حکایت دارد.

سیدحنایی تاکید کرد: با این حال چنانچه بیان شد مطابق هیچ یک از رژیم های حقوقی فوق ایران مجاز به انسداد غیرمحدود تنگه هرمز نیست و این عمل به خصوص با توجه به اهمیت تنگه مذکور به زودی می تواند اجماع جهانی علیه ایران را فراهم کند. این مقررات در شرایط صلح بوده و بالطبع در شرایط جنگی متفاوت است. بنابراین بر خلاف عقیده ای که سال های پیش دائما در ایران خواستار انسداد تنگه هرمز بودند، موضع جمهوری اسلامی در تامین آزادی کشتیرانی بین المللی اقدامی اصولی بوده و اکنون نیز بر مدار همان موضوع اصولی باید چنین بیان شود که ایران تنگه هرمز را نبسته است و صرفا کشتی های مرتبط با دولت های متخاصم جواز عبور از تنگه را ندارند و ایران قادر است کما فی السابق در راستای تعهد خودش به آزادی کشتیرانی، تجارت جهانی و عبور بی ضرر از تنگه هرمز امنیت لازم را برای کشتی های غیر متخاصم تامین کند.

سیدحنایی در توضیح جزییات بیشتر تصریح کرد: به این ترتیب تنگه هرمز عملا در شرایط فعلی بسته نمانده و درواقع امنیتش محدود شده است و به اهرم فشاری برای متجاوزان به ایران استفاده می شود تا بتواند اجماع جهانی علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی برای اتمام جنگ و عدم تکرار آن بیان شود. نکته این است که این اجماع در حال حاضر علیه آمریکا و اسراییل وجود دارد، اما درحال حاضر میان مدت و درازمدت باتوجه به مباحث حقوقی که مطرح شد و مهمتر ازآن فشارهای اقتصادی که دنیا متحمل می شود، امکان شکل گیری اجماعی علیه ایران و برعکس شدن این بازی به ضرر ایران نیز وجود دارد؛ به این معنا که کشورها کمااینکه درحال حاضر زمزمه هایش را در اروپا می شنویم، اجماعی برای بازگشایی تنگه هرمز بکنند و یا اینکه ایران را محاصره کنند که ایران هم متحمل آسیب شود.

وی با اشاره به اینکه ما تنگه هرمز را نباید به عنوان یک راه حل بلندمدت یا حتی میان مدت نگاه کنیم، افزود: تنگه هرمز یک راه حل استراتژیک و یک راهبرد تاکتیکی برای ما در شرایط  کوتاه مدت جنگی و وارد کردن شوک به اقتصاد جهانی و منطقه ای است. اگر بخواهیم این را به عنوان یک اهرم بلند مدت حفظ  کنیم، ممکن است به جای اجماع علیه متخاصم باعث اجماع علیه خودمان شود. نکته حائز اهمیت این است که باید یاد بگیریم از امتیازاتی که داریم در لحظه استفاده کنیم و اهرم های خودمان را برای امتیاز گیری حفظ کنیم. منتهی متاسفانه اهرم هایی را که در طول ده های گذشته داشتیم را نه تنها درست استفاده نکردیم بلکه بعضا آن اهرم را برای امتیاز گرفتن از دست دادیم یا آن اهرم برعلیه خودمان شده است.

سیدحنایی خاطرنشان کرد: حاکمیت باید این هوشمندی را داشته باشد که تا این جای کار این اهرم که اهرم بسیار مثبتی برای ایران بوده است، توانسته جنگ را تا حد زیادی محدود کند و توانایی امتیاز گیری را برای ما به ارمغان بیاورد، باعث شود این اهرم ما از دست برود یا مجبور شویم این اهرم را محدود کنیم یا برخلاف خودمان عمل شود.

رئیس اندیشکده دیپلماسی ملل با ارایه راه حل مناسبی درباره تنگه هرمز گفت: راه حل مناسب این است که ما با همکاری کشورعمان و هم چنین برخی از کشورهای صاحب نیروی دریایی قدرتمند در جهان طی تشکیل یک کنسرسیوم مشترک خدماتی را برای برقراری امنیت و عبور و مرور در تنگه هرمز فراهم آوریم که از عابران دریافت کنیم. این به اقتصاد ملی، اقتدار سیاسی و نظامی کشور و مطالبات بخشی از مردم کمک می کند و در عین حال براساس رعایت شرایط حقوق بین المللی است و خلاف قواعد حقوق بین المللی نیست و نمی تواند اجماعی را علیه ایران شکل بدهد. چون کشوری مثل عمان و ابرقدرت های دیگر هم در این کنسرسیوم حضور دارند و اینکه منافع را تقسیم کنیم بهتر از این است که منافعش را از دست بدهیم و باعث شود به اهرم فشاری علیه خودمان تبدیل شود.