استقرار بی‌سروصدای جنگنده‌های پاکستان در عربستان | آیا این اتفاق تصادفی است؟

به گزارش خبرفوری به نقل از المانیتور، بر اساس اعلام وزارت دفاع عربستان، این استقرار در چارچوب «توافق دفاعی راهبردی متقابل» میان دو کشور در سپتامبر ۲۰۲۵ انجام شده است. اگرچه این اقدام به‌عنوان پاسخی به حملات اخیر ایران به عربستان معرفی شد، اما تأخیر در اجرای آن (حدود شش هفته پس از نخستین حملات) نشان‌دهنده یک تصمیم حساب‌شده از سوی پاکستان برای حفظ توازن میان نقش میانجی‌گرانه خود در مذاکرات و تعهدات امنیتی در خلیج فارس است.

سابقه همکاری نظامی؛ از آموزش تا پیمان رسمی

روابط دفاعی پاکستان و عربستان سابقه‌ای طولانی دارد و به دهه‌ها همکاری نظامی بازمی‌گردد. توافق ۲۰۲۵ در واقع چارچوبی رسمی برای این همکاری دیرینه فراهم کرده است. با این حال، نکته جدید در این توافق، گسترش مقیاس و آشکارتر شدن همکاری‌ها، به‌ویژه در حوزه استقرار جنگنده‌ها و سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته است.

بیشتر بخوانید:

توقعات آمریکا پیش از دور دوم مذاکرات بیشتر شد | آمریکا شش «خط قرمز» تعیین کرد

جنجال عکس غذای سربازان آمریکایی ناو هواپیمابر | جنگیدن به صرف کفی کفش! | سربازان آمریکایی: ما همیشه گرسنه‌ایم

از دهه ۱۹۶۰، پاکستان نقش مهمی در تقویت توان نظامی عربستان داشته و آموزش خلبانان و نیروهای این کشور را بر عهده گرفته است. نخستین توافق رسمی دفاعی در سال ۱۹۶۷ امضا شد و به تبادل نیروها و رزمایش‌های مشترک انجامید. با تشکیل نیروهای مسلح عربستان در سال ۱۹۸۲، حضور نظامی پاکستان در این کشور گسترش یافت و شمار نیروهای پاکستانی در دوره‌های مختلف بین ۱۰ تا ۲۰ هزار نفر در نوسان بوده است.

در سال‌های اخیر نیز این همکاری تعمیق یافته است. از سال ۲۰۱۷، فرمانده پیشین ارتش پاکستان ریاست ائتلاف نظامی ضدتروریسم به رهبری عربستان را بر عهده داشته است. اکنون برخی برآوردها نشان می‌دهد که با اجرای توافق جدید، تعداد نیروهای پاکستانی در عربستان می‌تواند به بیش از ۵۰ هزار نفر برسد.

مذاکرات اسلام‌آباد و تلاقی دیپلماسی و امنیت

فعال‌سازی این توافق هم‌زمان با یک مقطع حساس دیپلماتیک در اسلام‌آباد رخ داد: نخستین گفت‌وگوی سطح بالای آمریکا و ایران از سال ۱۹۷۹، در شرایطی که آتش‌بسی شکننده برقرار بود. این هم‌زمانی تصادفی نبود. پاکستان تلاش داشت هم در مسیر دیپلماتیک و هم در معادلات امنیتی نقش‌آفرینی کند.

با توجه به وضعیت حساس جنگ، شکست مذاکرات می‌توانست به حملات گسترده‌تر ایران علیه کشورهای خلیج فارس منجر شود و حتی عربستان را وارد درگیری مستقیم کند. در چنین شرایطی، پاکستان خود را برای سناریویی که مقام‌ها آن را «روز قیامت» توصیف کرده‌اند، آماده کرده بود.

استراتژی مرحله‌ای و سیگنال به تهران

تحلیلگران معتقدند استقرار نیروهای پاکستانی تنها یک اقدام نظامی ساده نبود، بلکه پیامی راهبردی به ایران نیز محسوب می‌شد. به گفته برخی کارشناسان، گزارش‌های غیررسمی درباره استقرار ۱۳ هزار نیروی پاکستانی همراه با تجهیزات هوایی نشان‌دهنده آمادگی برای مقابله با تشدید تنش‌هاست.

این رویکرد نشان می‌دهد پاکستان از یک سیاست موازنه‌گرانه صرف، به سمت نقش نظامی فعال‌تر در امنیت خلیج فارس حرکت می‌کند. در عین حال، زمان‌بندی این اقدام به‌گونه‌ای بود که نقش میانجی‌گرانه اسلام‌آباد در مذاکرات آسیب نبیند.

موازنه میان تهران و ریاض

این رسانه ادعا کرده است پاکستان تلاش کرده است میان ایران و عربستان تعادل برقرار کند. در مراحل اولیه، این کشور بیشتر از طریق پیام‌های سیاسی و دیپلماتیک به دنبال بازدارندگی ایران بود، نه اقدام نظامی فوری.

وزیر خارجه پاکستان اعلام کرده بود که به همتای ایرانی خود اعلام کرده است که اسلام‌آباد متعهد به دفاع از عربستان است، اما در عین حال ایران تضمین داده بود تا زمانی که از خاک عربستان برای حمله استفاده نشود، این کشور هدف قرار نگیرد.

کنترل تصویر و نقش میانجی

برخی تحلیلگران معتقدند تأخیر در اجرای توافق دفاعی، بخشی از تلاش پاکستان برای حفظ تعادل میان تعهدات امنیتی و نقش میانجی بوده است. این کشور می‌خواست نشان دهد هم به کاهش تنش متعهد است و هم شریک قابل اعتمادی برای عربستان محسوب می‌شود.

در عین حال، پاکستان احتمالا در آینده نیز نقش واسطه میان تهران و ریاض را حفظ خواهد کرد. تماس‌های دیپلماتیک میان دو کشور همچنان ادامه دارد و اسلام‌آباد در کنار کشورهایی مانند مصر و ترکیه در روند صلح نقش دارد.

اهرم اقتصادی عربستان

نقش عربستان تنها به حوزه نظامی محدود نمی‌شود و بعد اقتصادی نیز اهمیت زیادی دارد. درست پیش از فعال شدن توافق دفاعی، وزیر دارایی عربستان به اسلام‌آباد سفر کرد که نشانه‌ای از حمایت مالی قوی ریاض بود.

پس از آنکه امارات سپرده ۳.۵ میلیارد دلاری خود را از پاکستان خارج کرد، عربستان و قطر با ارائه ۵ میلیارد دلار به تثبیت وضعیت اقتصادی این کشور کمک کردند و ریاض همچنین ۳ میلیارد دلار دیگر در اختیار پاکستان قرار داد.

این الگو جدید نیست. عربستان دهه‌هاست نقش یک پشتوانه مالی برای پاکستان را ایفا کرده است؛ از حمایت از برنامه هسته‌ای این کشور گرفته تا کاهش فشار تحریم‌ها. بنابراین، توافق دفاعی جدید نه‌تنها بر همکاری نظامی، بلکه بر روابط اقتصادی دیرینه نیز استوار است.