فریدون مجلسی، دیپلمات اسبق ایران:
قصد ترامپ برای حمله به ایران کاملا جدی است، اما زمان آن قابل پیشبینی نیست/ مواضع متناقض او با هدف افزایش میزان غافلگیری در ایران است/ توپ در زمین ایران است؛ باید شهامت آشتی با جهان را داشته باشد و جلوی یک جنگ خونین را بگیرد
فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین قصد ترامپ برای حمله به ایران را جدی دانسته و مواضع متناقض او را تلاشی برای افزایش غافلگیری ایران میداند. او ابراز امیدواری میکند که مسئولان از روحیه «تاجر مسلک» رئیس جمهور آمریکا استفاده کرده و ضمن آشتی با جامعه بینالمللی، مسائل را از طریق دیپلماسی رفع کنند.
در اوضاع حساس خاورمیانه و با توجه به افزایش تهدیدها و گمانهزنیها درباره حمله احتمالی آمریکا، چشم مردم به مواضع مقامات ایرانی، آمریکایی و اسرائیلی است. آرایش جنگی که در وضعیت قطع اینترنت، اخبار آن را جسته گریخته میشنویم؛ از اوضاع پایگاههای آمریکایی در منطقه گرفته تا کلیر شدن آسمان ایران در هفته گذشته. در روزهای اخیر خبر تخلیه پایگاه آمریکا در قطر منتشر شده بود و سپس گزارشهایی آمده که حاکی از پایین آمدن سطح هشدار در این پایگاه است. همزمان وزارت دفاع عراق از تخلیه نیروهای آمریکایی از پایگاه عین الاسد خبر داده است. بنابر اعلام وزارت دفاع عراق، ارتش این کشور کنترل کامل این پایگاه را به دست گرفته است. این همان پایگاهیاست که در پی ترور قاسم سلیمانی مورد حمله ایران قرار گرفت.
آمادهباش پایگاههای آمریکا در منطقه را باید در کنار نگرانیهای اسرائیل مطالعه کرد. همان نگرانیهایی که سبب شد نتانیاهو از ترامپ درخواست کند که حمله به تهران را به تعویق اندازد. نگرانی آنها از اینکه بعد از هر تجاوزی، تلآویو مورد هجوم موشکهای ایرانی قرار بگیرد، آنقدر جدی است که نیویورک تایمز با اشاره به هشدار ترامپ به نتانیاهو نسبت به پاسخ ایران به حملات آمریکا، نوشت «ترامپ خطاب به نتانیاهو گفته است: در صورت حمله به ایران، آماده باش که تو باید بهای آن را پرداخت کنی».
رسانههای حاکمیتی در ایران از عقب نشینی ترامپ حرف می زنند. کیهان در سرمقاله اخیر نوشته عقبنشینی ترامپ ناشی از مشاهده آمادگی موشکی ایران در تصاویر ماهوارهای بوده است.
ترامپ از حمله منصرف شده؟
حال سوال اینجاست که با وجود این آرایش جنگی، آیا نگرانی ها از بابت حمله تمام شده است؟ شواهد نشان میدهد کشورهای غربی قصد برداشتن چماق تهدید از سر ایران را ندارند. در نشست اخیر شورای امنیت درباره ایران که پنجشنبه برگزار شد، نماینده آمریکا اکید کرد که «ترامپ در کنار مردم ایران میایستد». والتز در آن جلسه تهدیدهای ترامپ را تکرار و از روی میز بودن همه گزینهها صحبت کرد.
ترامپ، اما در مواضع بعدی خود مدعی شد که بر اساس اطلاعاتی که به دستش رسیده، ایران۸۰۰ اعدام را لغو کرده و همین مساله باعث شده او خودش را قانع کند که فعلا به ایران حمله نکند.
وبسایت اسرائیلی «واللا» نیز روز پنجشنبه مدعی شد درحالی که ترامپ به دنبال اقدام نظامی بوده، مشاوران او مانع این کار شدهاند. این وبسایت نوشت ترامپ خواهان نوعی حمله سریع و قاطع علیه ایران بوده ولی مشاوران ترامپ گفتهاند که نمیتوانند تحقق چنین ضربهای را تضمین کنند. مشاوران ترامپ تأکید کردهاند که وضعیت نظامی ایالات متحده در منطقه بهگونهای است که از پس یک حمله گسترده از جانب ایران در پاسخ به هرگونه اقدام نظامی ایالات متحده برنخواهد آمد؛ موضوعی که والاستریتژورنال نیز آن را تأیید کرده است. منابع روز پنجشنبه به والاستریتژورنال گفتند: «از زمانی که ترامپ در ماه اکتبر دستور اعزام ناو هواپیمابر جرالد فورد را از مدیترانه به کارائیب صادر کرد، هیچ ناو هواپیمابری در خاورمیانه یا اروپا وجود ندارد. این امر، خطر اقدام نظامی علیه ایران [برای امریکا]را بالا میبرد.»
نقش مهم کشورهای منطقه
در این بین، اما کشورهای منطقه نقش مهمی را ایفا کردند، مخالفت جدی ترکیه، عربستان، قطر و عراق با حمله به ایران توانست نظر مقامات آمریکایی را جلب کرده و تردید برای حمله به ایران را افزایش دهد. چنانچه رویترز به نقل از یک مقام رسمی که خواست هویتش فاش نشود، گزارش کرد که چهار کشور عربی شامل عربستان، قطر، عمان و مصر طی روزهای اخیر در دیپلماسی فعالانهای تلاش کردهاند تنشها میان امریکا و ایران را کاهش دهند و از وقوع یک حمله احتمالی به دلیل پیامدهای گسترده آن برای منطقه جلوگیری کنند.
علیرغم مواضع صریح و نگرانی جدی از کشیده شدن دامنه جنگ در صورت حمله به ایران، به کل خاورمیانه، ترامپ حداقل در سطح مواضع اعلامی کاملا عقبنشینی نکرده و همچنان ضد و نقیض میگوید او همچنان که در آخرین موضع گیری مداخله جویانه خود با گزافهگویی از ضرورت تغییر رهبر در ایران سخن رانده است، تلاشهایش برای نامطمئن نگه داشتن اوضاع منطقه را ادامه میدهد.
شاهد آنکه سیانان جمعه شب به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که یک ناوگروه ضربت ارتش امریکا راهی منطقه غرب آسیا شده که نشانهای جدید از تدارک نظامی است. کرولاین لیویت، سخنگوی کاخ سفید نیز در یک نشست خبری، بار دیگر گفت که همه گزینهها درباره ایران روی میز است و تصمیم نهایی درباره ایران را دونالد ترامپ اتخاذ خواهد کرد: «فقط ترامپ میداند که درباره ایران چه کاری میخواهد انجام دهد و او وضعیت را زیر نظر دارد.»
دیپلمات با سابقه ایرانی و تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، اما گزینه حمله نظامی را محتملتر دانسته و تغییر مواضع مکرر ترامپ را ناشی از ویژگیهای شخصیتی او، همچنین تلاش برای افزایش میزان غافلگیری در حمله احتمالی میداند
کجدار و مریز ترامپ برای چیست؟
سخنگوی کاخ سفید در ادامه گفت که ترامپ و تیم او با مقامات ایران در ارتباط بوده و به آنها گفته است که اگر به کشتارها ادامه بدهید، با شما برخورد شدید خواهد شد.
ترامپ از که پیشبینی ناپذیر بودن لذت میبرد، همزمان پنجره دیپلماسی را نیز باز نگه داشته است. روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داد که استیو ویتکاف در گفتوگویی در کنفرانس لابی صهیونیستی «شورای امریکایی- اسرائیلی» در پاسخ به این سؤال که آیا از نظر او اقدام نظامی امریکا علیه ایران محتمل است، گفت: «واقعا امیدوارم راهکاری دیپلماتیک وجود داشته باشد.»
به گفته ویتکاف توافق دیپلماتیک احتمالی با ایران دربرگیرنده چهار موضوع، از جمله غنیسازی هستهای، موشکها و لزوم کاهش موجودی آنها، مواد هستهای که ایران واقعاً آن را در اختیار دارد که حدود ۲هزار کیلوگرم غنیشده تا خلوص بین ۶۷/ ۳ درصد و ۶۰درصد و آنچه نیروهای نیابتی خوانده میشود، خواهد بود.
مواضع ایران، اما مثل همیشه مشخص و صریح است. عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان نیز در مصاحبه خود با فاکس نیوز بار دیگر تاکید کرده که موشک بالستیک قابل اعتمادترین وسیله دفاع ما است. خط قرمزهای ایران در زمینه هستهای و همچنین مساله نفوذ منطقهای نیز کاملا روشن است؛ لذا علیرغم اشاره طرفین به احتمال مذاکره و بحث نیاز آمریکا و ایران به یک توافق دیپلماتیک که بسیاری از کارشناسان از حمله سیدحسین موسویان در روزهای گذشته مورد تاکید قرار دادهاند، گمانه بازگشت به میز مذاکره چندان قوی نیست. احتمال حمله نظامی آمریکا نیز با این کج دار و مریز ترامپ خیلی قوی نیست؛ لذا باید منتظر ماند و دید که در روزهای آتی با توجه به رویکرد ایران، آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه نهایتا چه راهکاری برای عبور از این شرایط حساس و تاریخی یافت میشود.
مجلسی: نقش اپوزیسیون را نادیده نگیریم
فریدون مجلسی، دیپلمات با سابقه ایرانی و تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، اما گزینه حمله نظامی را محتملتر دانسته و تغییر مواضع مکرر ترامپ را ناشی از ویژگیهای شخصیتی او، همچنین تلاش برای افزایش میزان غافلگیری در حمله احتمالی میداند.
او با اشاره به نقش اپوزیسیون داخلی و خارج نشین در وضعیت کنونی، گفت: «در سالهای اخیر هر بار یک گروه اپوزیسیون خود را به نمایش گذاشته است. میتوان این گروه را نادیده گرفت و منکر شد یا حتی میتوان به آنها فحش داد و عبور کرد، اما هیچ یک از این استراتژیها واقعیت، یعنی وجود این گروه را از بین نمیبرد. خطر جدی در مرحله کنونی این است که بسیاری از آنهایی که در داخل آرزو داشتند سیستم از خود نرمش نشان داده و با تدابیری، امید به رفع تحریم را افزایش دهد، اکنون تغییر عقیده داده و به همان اپوزیسیون خارجی که ترامپ هم از آن حمایت میکند، امید بستهاند».
مجلسی با تاکید بر اینکه وضعیت موجود بسیار خطرناک است، گفت: «من امیدوارم که یک قوه عاقله از طریق تغییر اساسی در دورن نظام کنونی، از خودش دفاع کرده و به جای اینکه با یک جنگ و میلیونها کشته، طرف پیروز را به همه خواستههایش برساند؛ تغییری ایجاد شده و ایران نجات پیدا کند».
این دیپلمات پیشین درباره احتمال حمله آمریکا می گوید: «به نظر من ترامپ برای حمله به ایران کاملا جدی است و قصد حمله دارد، اما زمان این حمله قابل پیشبینی نیست. مواضع متناقض ترامپ، گذشته از شخصیت او به عنوان رئیس جمهوری که از کوچه و خیابان و دنیای دلالی به ریاست جمهوری رسیده، با هدف افزایش میزان غافلگیری در ایران است؛ چنانچه در جنگ دوازده روزه نیز با همین فرمول عمل کرد».
وی ادامه داد: «مهمتر از حدس درباره زمان حمله احتمالی، این واقعیت است که ایران باید از فرصت باقی مانده استفاده کند».
مجلسی درباره اهداف احتمالی در جنگ پیش رو، گفت: «آنها اهداف خود را در حمله قبلی نشان دادند و این بار هم حتما اهداف انسانی و استراتژیک خواهند داشت. اگر اقدام متقابل ایران، شامل به موشک بستن اهدافی در کشورهای همسایه یا خود اسرائیل باشد، حتما این درگیری بالا گرفته و زمینهساز آسیبهای بعدی نیز خواهد بود.»
او معتقد است بهترین کار این است که با یک عقلانیت به موقع، در مسیر سازش با جامعه بینالمللی قرار بگیریم و از وقوع جنگ جلوگیری کنیم. این نیز حتما نیاز به شهامتی دارد که امیدوارم مسئولان کشور از خود نشان دهند.
توپ در زمین ایران است یا آمریکا؟
وی درباره احتمال از سرگیری مذاکرات با وجود بالا بودن تنشها، گفت: «با توجه به سخنان اخیر مشکل است که این امر محقق شود، اما مساله فقط مواضع اعلامی نیست. نباید نقش فشارهای قدرتهای پیرامونی را نادیده گرفت؛ چنانچه پایان جنگ ایران و عراق نیز بعد از هشت سال با همین فشارهای جانبی رقم خورد».
مجلسی در تحلیل مواضع کشورهای منطقه طی روزهای گذشته نیز گفت: «کشورهای منطقه آرزو دارند که ایران را در یک وضعیت مصیبتبار و با ملتی خسته و رو به اضمحلال ببینند؛ آنها با همین هدف در جریان امضای برجام مداخله میکردند. اکنون که ظرف ۱۵ سال به اندازه ۵۰ سال از ما در زمینه توسعه پیشی گرفتهاند نیز میخواهند که از یک طرف محیط پیرامونیشان امن و آرام باشد و از طرف دیگر ایران در شرایط فعلی باقی بماند تا قطر به اندازه گاز ببرد و دیگری در نفت سهیم شود و ...؛ آنها ایران را ضعیف با یک ملت درمانده میخواهند.»
وی درباره اثر مخالفت همسایگان با بروز جنگ در منطقه بر تصمیم ترامپ برای حمله به ایران میگوید: «ترامپ بر اساس فرهنگ خیابانی و روحیه تاجر مابانه خود ترجیح میدهد که به جای توسل به جنگ، ایران را به صورت آرام و مسالمت آمیز به عرصه بینالمللی بگرداند. ضمن ایکنه ترامپ مایل نیست کشورهای عربی با جمعیت ۴۰۰ میلیونی و ثروت عظیمی که در اختیار دارند، به یک قطب قدرت دیگر در دنیا تبدیل شده و یک چین دیگر بشوند. آمریکا مایل است که برای این کشورهای عربی در منطقه یک رقیب قابل اطمینان ایجاد کند و این رقیب فقط میتواند ایران باشد، به شرط اینکه در از وضعیت فعلی خارج شده و در مسیر توسعه قرار بگیرد».
این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی می گوید: «۴۷ سال است که توپ در زمین ایران است و متاسفانه منجر به گل به خودی شده است. اکنون نیز پایان این شرایط در اختیار ایران است و امیدواریم با سازش با جامعه بینالمللی از وقوع یک جنگ خونین و آسیبهای بسیار آن برای مملکت جلوگیری کند».
