نارضایتی‌ها و التهابات اجتماعی هنگامی به صورت رخداد اعتراض خیابانی به عرصه ظهور و بروز می‌رسند که مردم در بازه‌های زمانی مختلف از طریق ساز و کارهای تعریف شده نتوانند به مطالبات خود دست پیدا کنند؛ حال اگر این اعتراضات چند دوره متوالی تکرار شوند و در هر دوره بنا به دلایلی باز هم مردم از طریق اعتراضات نیز نتوانند به خواسته‌های خود برسند در نهایت تجمیع و انباشت مطالبات اعتراض های پیشین در قالب برخی رفتارهای رادیکال ظاهر خواهد شد مانند اتفاقی که در دی ماه ۱۴۰۴ شاهد بودیم و منجر به از دست رفتن جان هزاران انسان شد.

رفتارهایی که از سال‌های گذشته و بویژه در ماه‌های اخیر نسبت به طغیان آن هشدار داده شد اما در نهایت وقایع دی ماه رقم خورد و حال این پرسش حیاتی مطرح است که چگونه به فکر حل پایدار مسائل و مشکلات اجتماعی باشیم و یک بار برای همیشه از تکرار حوادث مشابه پیشگیری کرد تا نه تنها نارضایتی‌های مردم به شکل آتش زیر خاکستر باقی نماند بلکه نیروی جوان و مولد جامعه به جای کف خیابان در عرصه کار و تلاش برای توسعه کشور به کار گرفته شود. در راستای پاسخ به این پرسش با محسن غرویان، استاد حوزه علمیه گفتگو کرده‌ایم. در ادامه مشروح گفتگو با وی را می‌خوانید:

به نتیجه نرسیدن تلاش‌های مردم برای بهبود زندگی باعث نارضایتی آنها می‌شود

محسن غرویان در پاسخ به پرسشی در زمینه علل اعتراضات اخیر به خبرنگار سیاسی ایرنا گفت: کشور تقریبا در شرایطی بحرانی قرار دارد و تحت فشارهای بیرونی زیادی است. از همه مهم‌تر تحریم‌های اقتصادی است که بیگانگان بر کشور ما وارد کرده‌اند و باعث شده تا سطح قیمت طلا، دلار و سایر ارزهای خارجی افزایش یافته و ارزش پول ملی افت شدید پیدا کند و در نتیجه قدرت خرید مردم پایین بیاید.

استاد حوزه علمیه افزود: مردم، کسبه، اصناف و اقشار مختلف این همه برای تامین معاش خود تلاش می‌کنند، اما می‌بینند همچنان عقب هستند و هزینه زنده بودن و زندگی کردن برای آنها بسیار بالا رفته است. این وضعیت به طور طبیعی برای آنها نارضایتی ایجاد می‌کند و به خصوص زمانی که آنها خود را با مردم برخی کشورهای توسعه یافته و حتی همسایه مقایسه می‌کنند و شاهد هستند که دیگران برای زندگی خود نیاز به این همه هزینه و تلاش ندارند، این نارضایتی افزایش می‌یابد.

نحوه ارتباط اقتصاد کشور با سیاست‌های کلان و دیپلماسی نیاز به بازبینی دارد و این‌ها جزو توقعاتی است که مردم از حکمرانی کشور دارند.

وی با بیان اینکه منشاء این نارضایتی‌ها بیشتر یک امر اقتصادی است، اظهار داشت: همانطور که مقام معظم رهبری و سایر مسئولان نیز اشاره کردند ما در این زمینه و مسائل مربوط به معیشت مردم مشکلاتی داریم و البته نحوه ارتباط اقتصاد کشور با سیاست‌های کلان و دیپلماسی هم نیاز به بازبینی دارد تا مشکلات مردم حل شود و این‌ها جزو توقعاتی است که مردم از حکمرانی کشور دارند.

در اعتراضات اخیر دشمنان از شرایط بحرانی مردم ما سوءاستفاده کردند

غرویان در پاسخ به پرسشی درباره علت تفاوت جنس اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ با ادوار پیشین و کشیده شدن خشونت به کف خیابان‌ها اظهار داشت: در اعتراضات اخیر دشمنان بویژه آمریکا و اسرائیل از فرصت استفاده کرده و از شرایط بحرانی مردم ما سوءاستفاده کردند؛ آنها در جنگ ۱۲ روزه نتوانستند به اهداف خود که «تغییر نظام» بود، دست پیدا کنند و دوباره برای دستیابی به آن برنامه‌ریزی کردند و به این نتیجه رسیدند که باید دست به هرج و مرج و کشته‌سازی بزنند تا همه مردم درگیر آن شوند و به کف خیابان‌ها بیایند و در نهایت زمینه تغییر نظام ایجاد شود.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه روحیات شخصی رئیس‌جمهور آمریکا از جمله انحصارگرایی و قدرت‌طلبی نیز در به خشونت کشاندن اعتراضات مردم دخیل است، تصریح کرد: وی روحیات خود را در امور داخلی کشورهای مختلف دخالت می‌دهد؛ مانند رفتاری که در ونزوئلا کرد و مشابه این رفتارها را می‌خواهد درباره گرینلند نیز اجرا کند. رئیس‌جمهور آمریکا تمایل دارد کل جهان را تسخیر کند و قدرت خود را به جهانیان نشان دهد. بنابراین این روحیات وی نیز در تغییر رنگ و بوی اعتراضات اخیر در کشور موثر بود و آن را خشن‌تر کرد.

غرویان افزود: در جریان اعتراضات اخیر تقابل با آمریکا در سطح بالایی شکل گرفت در حالیکه در جنگ ۱۲ روزه علی‌الظاهر تقابل ما با اسرائیل بود اما در این اعترضات رسما رئیس‌جمهور آمریکا از اغتشاشگرانی که در میان معترضین رخنه کرده بودند، حمایت کرد و به آنها وعده داد کمک‌های آمریکا در راه است و به این ترتیب مقابله با نظام جمهوری اسلامی ایران را به صورت رسمی کلید زد و هنوز هم تهدیدهای وی مبنی بر مداخله در امور داخلی کشور ادامه دارد. این رویه باعث شد تا اعتراضات اخیر که با اغتشاش آمیخته شد، نسبت به دورهای گذشته متفاوت شود.

عوامل انفجارهای اجتماعی و التهاب‌های جمعی یک شبه پدید نمی‌آید

وی در پاسخ به پرسشی در این زمینه که هر چند نقطه عزیمت اعتراضات دی ماه، مسائل اقتصادی بود و از نارضایتی کسبه و اصناف آغاز شد ما به نظر می‌آید در ادامه سویه‌های دیگری نیز بر آن افزوده شد، آیا به نظر نمی‌رسد افزون بر مسائل اقتصادی، به سایر مطالبات معترضین نیز در ادوار پیشین پاسخ درستی داده نشده و به همین علت این مطالبات در اعتراضات اخیر سر ریز کرد؟ گفت: این مسئله کاملا درست است و به هر حال عوامل و اسباب تحولات اجتماعی آن هم به این شکل خشن و قهرآمیز یک شبه پدید نمی‌آید. برخی زمینه‌های پیشینی وجود دارد که به تدریج تجمیع شده و زمینه انفجارهای اجتماعی و التهاب‌های جمعی را فراهم می‌کند

باید به افکار چهره‌های سیاسی متعادل‌تر و روشنفکران که در میان مردم جایگاه دارند، بیشتر توجه شود

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه باید در سیاست‌های کلان کشور تحول و تجدید نظرهایی صورت گیرد، بر ضرورت پررنگ شدن نقش مردم در نظام حکمرانی تاکید کرد و گفت: به نظر من باید نقش مردم بیشتر و پررنگ‌تر شود، مشارکت مردم و توجه به افکار عمومی و سرمایه اجتماعی در سیاست‌های کلان حکمرانی باید بیشتر شده و معادلات سیاسی داخلی و خارجی بازبینی شود. باید به افکار و اندیشه های چهره‌های سیاسی متعادل‌تر و روشنفکران و نخبگان جامعه که در میان مردم جایگاه دارند، بیشتر توجه شود و میدان برای نقش آفرینی آنها فراهم شود.

تنوع فکر سیاسی باید در جامعه مورد توجه قرار گیرد

غرویان ادامه داد: تنوع فکر سیاسی باید در جامعه مورد توجه قرار گیرد و از افراط و تفریط در میان هر دو طیف اصلاح‌طلبان و اصولگرایان پرهیز شود. هنوز شاهدیم که در مجلس برخی تندروها با سخنرانی‌های خود اعتدال روحی و روانی مردم و آرامش جامعه را بر هم می‌ریزند. اینها باید تعدیل شوند و به فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی بر تقویت اتحاد و انسجام ملی و پرهیز از تفرقه و اختلاف توجه کنند در حالیکه متاسفانه عده‌ای تندرو هنوز توجه نمی‌کنند و شرایط خطیر کشور را در نظر نمی گیرند.

وی با تاکید بر ضرورت رعایت بیشتر اعتدال از سوی برخی نهادهای نظارتی اظهار داشت: نهادهای نظارتی باید در بررسی صلاحیت‌ها تجدید نظر و از برخی تنگ نظری ها دست بردارند؛ انتخابات خبرگان و شوراها در پیش است و باید نوعی آزادی‌های فکری و سیاسی به مردم و منتخبین آنها داده شود تا مطالبات جامعه تجمیع نشود و شاهد حضور نمایندگان افکار و اندیشه های مختلف در عرصه رقابت های انتخاباتی باشیم و شرایط برای برگزاری انتخابات با مشارکت پرشور مردم فراهم شود.

استاد حوزه علمیه در پاسخ به پرسشی درباره علل نادیده گرفته شدن نقش روشنفکران در جامعه و حلقه‌های واسط میان مردم و حاکمیت گفت: باید در نهادهای تصمیم گیر و تصمیم ساز چهره‌های به روزتری و نگاه‌های جدیدتری حضور داشته باشند که با وضعیت ایران، جهان، جوانان، روشنفکران و مکاتب سیاسی جدید آشنایی کافی داشته باشند.

باید یک انقلاب فکری در اندیشه سیاسی تصمیم‌گیران ایجاد شود

غرویان ادامه داد: ضرورت دارد به نسل روشنفکران دینی توجه بیشتری شود و یک انقلاب فکری در اندیشه سیاسی تصمیم‌گیران و سیاست ورزان ایجاد شود؛ در غیر این صورت همین مشکلات ادامه خواهد یافت. باید در میان روشنفکران دینی و طلاب جوان تغییراتی ایجاد شود و خود را با تحولات جهانی هماهنگ کنند و بتوانند با نسل نو ارتباط برقرار کنند و به پرسش‌های آنها که ناشی از تحولات و رویدادهای روز جهان است، پاسخ دهند.

غرویان در پاسخ به پرسشی درخصوص تصمیم بزرگ اقتصادی دولت در حذف ارز ترجیحی با هدف مقابله با رانت و فساد اقتصادی و کمک به معیشت مردم و انتقادات درمورد زمان اجرای این تصمیم، گفت: به هر حال هدف رئیس‌جمهور پیشگیری از رانت‌خواری و قطع دست واسطه‌ها است تا یارانه‌ها مستقیما به خود مردم برسد. اما باید راهکارها کارشناسانه‌تر صورت بگیرد و این مسئله بر عهده اقتصاد دان‌ها و مسئولان بانک مرکزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی و سایر مسئولان اقتصادی است تا بتوانند این فرآیند را بگونه‌ای مدیریت کنند که فشار بر دهک‌های پایین درآمدی کمتر شود.

جامعه در شرایط کنونی نیاز به اعتدال دارد نه افراط و تفریط تا انسجام ملی نیز به طور خودکار شکل گیرد.استاد حوزه علمیه در توضیح راهکار برون رفت مجموعه حاکمیت از شرایط موجود و پیشگیری از افراطی شدن اعتراضات اظهار داشت: بهتر است از شخصیت‌های سیاسی معتدل، خوشفکر و دارای اندیشه نو که در مقاطع مختلف مسئولیت های مهمی در کشور برعهده داشته اند استفاده بیشتری شود. این افراد باتجربه هستند و در صحنه‌های متعدد سیاسی حضور داشتند و تفکر آنها تفکر اعتدالی است؛ جامعه در شرایط کنونی نیاز به اعتدال دارد نه افراط و تفریط؛ این افراد مقبولیت عمومی دارند و می‌توانند با گروه‌های مختلف سازگاری یابند.

باید از افکار جناح‌ها و احزاب مختلف برای حفظ ایران استفاده شود

غرویان افزود: اگر از افراط و تندروی ها کناره گیری کنیم و اعتدال در همه مسائل به خصوص در مسائل سیاسی حاکم شود، انسجام ملی نیز به طور خودکار شکل می‌گیرد و تفرقه‌ها کم می‌شود زیرا اعتدال همان عدالت است. پس باید از افکار و اندیشه جناح‌ها و احزاب مختلف برای حفظ ایران استفاده شود و این جناح بازی‌های تند و تیز و تفرقه افکنی ها کنار گذاشته شود. برخوردهای تند و افراطی تاکنون هیچ سودی به نفع کشور نداشته است، اگر زمینه برای انسجام اجتماعی و استفاده بیشتر از سرمایه اجتماعی فراهم شود اعتراضات نیز به سمت رادیکال شدن نمی‌رود.

وی در ارزیابی تاکید رئیس‌جمهور بر مسئولیت دولت و حاکمیت در برابر همه آسیب دیدگان و ماموریت به گروه‌های مختلف از جمله دانشگاه برای بررسی علل و عوامل نا آرامی‌ها گفت: دستور رئیس‌جمهور برای مدیریت شرایط فعلی بسیار لازم و مهم است. برخی از جوانان بازداشت شده در روزهای اخیر نسبت به مسائل کشور بسیار بی‌اطلاع هستند و دشمنان آنها را به کف خیابان می‌آورند. این نسل نیاز به آگاه سازی و تبیین مسائل سیاسی و اجتماعی دارند و گرنه مورد سوءاستفاده دشمن واقع می‌شوند.

غرویان در پایان تاکید کرد: وظیفه روشنگری نسل جوان بر دوش دانشگاه و روحانیت است تا حرف‌های نو به آنها گفته شود زیرا با روش‌های سنتی گذشته نمی‌توانیم نسل جوان را حفظ کنیم و اگر تغییر رویه ندهیم اینها از دست خواهند رفت و این همان دستور رئیس‌جمهور است.