تلقی الیگارشیک از اصلاحات/ طرح سرا وجهه‌سازی برای شورای عالی سیاستگذاری اصلاحات است
اگر مکانیزم مدرن و دموکراتیک سیاست‌ورزی و انتخابات ترجیحی برای شیوه سیاست‌ورزی و نوع گزینش نامزدها و نیز سیاستگذاری کارآمد اصلاح‌طلبان ایجاد شود می‌توان امید به اصلاح در روندهای ناکارآمد اصلاح‌طلبان داشت.
اگر مکانیزم مدرن و دموکراتیک سیاست‌ورزی و انتخابات ترجیحی برای شیوه سیاست‌ورزی و نوع گزینش نامزدها و نیز سیاستگذاری کارآمد اصلاح‌طلبان ایجاد شود می‌توان امید به اصلاح در روندهای ناکارآمد اصلاح‌طلبان داشت و نیاز کنونی جریان اصلاح‌طلب رفتن به سمت مکانیزم واقعی و مدرن و دموکراتیک سیاستگذاری است که متاسفانه به نظر می‌آید این ایده با اهداف مدنظر، به دنبال مغشوش کردن ایده‌ای مدرن است که در صورت داشتن صداقت و اخلاق چنین ابتکاری می‌توانست اثرگذار و مقوم پیوند بدنه اجتماعی اصلاحات با راهبران و ایده‌های اصلاح‌طلبی باشد.
اما به‌نظر می‌آید به‌رغم آنکه این‌گونه تجربیات در کشورهای مختلف به عنوان تجربه موفقی در روند گذار دموکراتیک و مشارکت مردم در امر سیاست‌ورزی محسوب می‌شده اما مدل ایرانی اصلاح‌طلبی این تجربیات را با دستکاری از مسیر اهداف دور نموده؛ به‌گونه‌ای که نمایانگر نوعی بازی سیاسی و مهندسی انتخاباتی باشد.
از این رو هر گونه امکانی که مشارکت محور و با مکانیزم از پایین به بالا باشد و تداعی‌کننده اهمیت جایگاه حامیان و مردم در سیاستگذاری‌ها باشد و بتواند منجر به کارآمدی روش‌های جامعه گریز از اصلاحات گردد، مورد استقبال همه حامیان اصلاحات و تغییر خواهد بود اما با چنین اهدافی که در نتیجه نوعی بازسازی مقطعی و تضمین‌کننده منافع قشری از اصلاح‌طلبان باشد، نه‌تنها همگرایی را موجب نمی‌گردد بلکه سبب نقار و اختلاف و چنددستگی نیز خواهد شد.
رابطه‌ی این طرح با شورای عالی چیست؟
طرح «سرا» مهندسی انتخابات مقدماتی برای وجهه‌سازی دموکراتیک برای شورای عالی سیاستگذاری غیرقانونی و غیردموکراتیک اصلاح‌طلبان است؛ تلقی تخفیف‌گرایانه و الیگارشیک از اصلاحات که به تمامیت‌خواهی میل دارد و دموکراسی هدایت‌شده‌ای که مبین اندک سالاری است؛ اینکه در جامعه مدنی نیز با نگاه از بالا بخواهیم مناسبات شبه‌دموکراتیک را به نام دموکراسی به دیگران تئوریزه کنیم. از دل این نظام مهندسی شده نه نظام حزبی تقویت میشود و نه دال بر تقویت و تمرین دموکراسی است با شکل و مدل انتخاباتی که نیمه‌باز نام گرفته؛ صرفا سامانهای را در اختیار شورایی از اصلاح‌طلبان ناکارآمد تعبیه نموده که منشاء بیشترین تنش‌ها و حاشیه‌های اصلاح‌طلبی بوده‌اند و با روش‌های سال‌های گذشته که اعتبار و سرمایه اجتماعی اصلاحات از کف رفت، نمی‌توان هدایت افکار عمومی و بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان را در جهت احیاء و تقویت اصلاحات بازیابی نمود.
اینکه در این ابتدا با ابهام محتوایی به‌دنبال جلب نظر سایر نیروهای اجتماعی باشیم و پس از آن به‌دنبال مهندسی متناسب بانقطه عزیمت «حفظ هژمونی سیاستگذاری ناتوان فعلی» و مشروعیت‌بخشی به سازوکار ناکارآمد و غیردموکراتیک و منفعت‌طلبانه شورای سیاستگذاری غیرقانونی فعلی باشیم، قابل پذیرش نیست.
ایده «سرا» نه به دنبال تقویت دموکراسی و نه مقوم جامعه مدنی و احزاب سیاسی است و نه ایفای نقش کنترل اجتماعی نهادی شده را از این نهاد می‌توان مطالبه کرد.
چگونه و با چه شیوه‌ای برخی بر جایگاه تصمیم‌سازی برای اصلاحات تکیه زده و حاضر نیستند کمترین اصلاح را در مناسبات خود بپذیرند؛ در چنین حالتی «سرا» را به سراب بدل می‌سازند که در آن نه اعتبار اصلاح‌طلبی بازسازی میشود و نه سرایی برای رفتن در بادی اصلاح‌پذیری و امیدبخشی به سرخوردگی اجتماعی محیا میشود.
آیا طرح سرا می‌تواند به همگرایی در جبهه اصلاحات کمک کند؟
متاسفانه نه‌تنها نگرشی هم‌افزا در سامانه «سرا» پیش‌بینی نشده بلکه با طرح هیجان کاذبی که ایجاد می‌کند موجب سرخوردگی بیشتر خواهد گشت. در این شرایطی که غبار نسیان بر گُرد اصلاح‌طلبان پیچیده،به‌نظر می‌آید شوربختانه روایت دقیقی و روشنی از طرح انتخاباتی برای افکار عمومی اصلاح‌طلبان ارائه نشده و با ابهام‌گویی به دنبال القاء دموکراتیک بودن این ایده هستند.
در این سیستم معیار عضویت محدود و گزینشی است و با خواست شورای عالی افراد در لایه‌های بعدی نیز دعوت می‌شوند و کسب حمایت اعضای شورای‌عالی و یا برخورداری از رای اعضاء سامانهای که مشروعیتش به شعسا برمی‌گردد منحصرا یگانه معبر ورود به انتخابات را با واسطه و مستقیم مجددا شورای عالی اصلاحات می‌دانند. طبیعتا زمانی که تنها مجرای ورود به انتخابات شعسا باشد دموکراتیک نیست.
بسیار مضحک است که همه معبرهای ورود به انتخابات از کانال حمایت شعسا باشد و طرح را مبتنی بر مشارکت و صداقت خواند.
به لحاظ اجرایی این طرح را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در شرایطی که گفته میشود این روند گزینش نامزدها مبتنی بر مشارکت و صداقت است؛ اما عضویت در سامانه متاسفانه هنوز مکانیزم دموکراتیک و مردمی برای انتخاب نامزدها در آن تعبیه نشده و به نظر می‌رسد که طراحی و برنامه‌ریزی صورت گرفته در نوع عضوگیری عمدتا انعکاسی از شخصیت‌ها و احزاب عضو شورای عالی است. در شرایطی که منتقدان شیوه سیاستگذاری اصلاح‌طلبان بیشترین مخالفت را با روند انتصابی اعضای شورای‌عالی که به شیوه غیردموکراتیک انتخاب شده‌اند، دارند در این سامانه شورای محل نزاع اصلاح‌طلبان نقش تعیین‌کننده هم در انتخاب نامزدها و هم در گزینش و جهت‌گیری بدنه اجتماعی رای‌دهندگان خواهند داشت و طبیعتا نمی‌توان بر چنین روندی گزینشی و هدایت‌شده نام شفافیت و صداقت و دموکراتیک نهاد؛ چگونه می‌توان روی این مکانیزم تقلیل‌گرایانه که عضویت در آن توسط نهادی غیردموکراتیک مدیریت میشود شفافیت و امکان مشارکت اصلاح‌طلبی نام گذاشت در صورتی که حامیان واقعی جریان اصلاحات از ایفای نقش مشارکتی محروم و یا به‌صورت گزینشی انتخاب می‌شوند. مادامی که مکانیزم سیاستگذاری اصلاح‌طلبان با معیارهای دموکراتیک و شیوه از پایین به بالا و با مشارکت همه طیف‌های اصلاح‌طلب که دغدغه اصلاحات دموکراتیک دارند و محروم نمودن حق عضویت و نیز دعوت سایر هواداران اصلاحات برای بدنه اجتماعی و منتقد اصلاحات باشد نمی‌تواند موجب همگرایی و همبستگی اصلاح‌طلبان حول ایده‌ای که مبلغ اندک سالاری است گردد.
این امر روشن و بدیهی است که در صورت واگذاری مشارکت واقعی در شیوه انتخاب نامزدهای انتخاباتی به کلیه حامیان اصلاحات در سراسر کشور، با توجه به تعارض میان راس و بدنه اصلاحات، با مخالفت اکثریت اعضاء شورا مواجه می‌شد. اینک تصویب کلیات این طرح حکایت از عمق نگرانی منتقدان دارد؛ چرا که زمانی این شورا بر حسب سهم‌خواهی شکل گرفته و مدیریت این شورا حاضر به پذیرش یک نفر و یک مجموعه منتقد شیوه سیاستگذاری و تعامل این نهاد نشده، چگونه این افراد حاضرند کلیت امر سیاستگذاری انتخاباتی اصلاح‌طلبان را به بدنه اجتماعی واگذارند؟!
ایراد اصلی شما به شورای عالی سیاستگذاری چیست؟
سوابق عملکردی و چیدمان اعضاء شورای عالی حکایت از نوعی ارادت‌سالاری و حامی‌پروری دارد و متاسفانه هیچ نیرویی که در بین جامعه دارای مقبولیت و کارآمدی باشد، نتوانسته از سلیقه‌ها و گزینش مبتنی بر منافع فردی اعضای تصمیم‌گیر شورای عالی عبور کند. تبلیغات و پروپاگاندا حول سازوکار مطرح‌شده کنونی را بیشتر شعاری و با هدف اغواگری می‌دانیم. افراد خاصی فقط به‌دلیل قرار گرفتن ایده «سرا» که توسط شورای ناکارآمد سیاستگذاری اصلاح‌طلبان کلیت آن تصویب شده، عملا با مهندسی و مدیریت این سامانه در راستای جلب حمایت بخشی از بدنه اصلاح‌طلبان، هوادار شورای عالی رای‌سازی یا مهندسی رای در انتخابات شده‌اند. باگ و پاشنه آشیل این طرح محدود کردن عضویت در سامانه است و اینکه فارغ از جهت‌گیری ایجابی، این سامانه باید امکانی را برای بحث مشارکت یا عدم مشارکت در انتخابات یا عدم ارائه لیست توسط بدنه اجتماعی حامی اصلاحات فراهم کند.
عدم امکانی برای ارائه نظر و نگاه بدنه اصلاحات در خصوص نهاد شورای سیاستگذاری بسیار جای سوال دارد؛ که متاسفانه نه تنها این امکان فراهم نشده، بلکه مبنای مشروعیت‌دهنده‌اش شورای سیاستگذاری اصلاح‌طلبان شده است. به نظر می‌آید زمانی که مشروعیت این سامانه با نهاد مسئله‌دار شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان (شعسا) تعریف شده، با هدف تاثیرگذاری بیشتر شعسا است نه محدودیت و کنترل آن.
و از این رو می‌توان گفت که «سرا به دنبال وجهه‌سازی دموکراتیک برای شورای عالی اصلاح‌طلبان» است. چهره‌ها و افرادی که به‌عنوان مجریان انتخابات مقدماتی ظاهر می‌شوند، اعضای شورای عالی سیاستگذاری هستند و تا لایه چهارم فقط می‌توانند به دعوت از حامیان خود (اصلاحات) بپردازند و در لایه چهارم هیچ فردی را نمی‌توان اضافه کرد. طبیعتا می‌خواهند کنترل و احاطه خود را از عضوگیری متناسب با هدف خود از دست ندهند. اینکه قرار بود در بین نیروهای اصلاح‌طلب هر کسی به تناسب وزن و اعتبار اجتماعی‌اش بتواند از میان هواداران اصلاحات نامزد شود و امکانی دموکراتیک برای بسیج نیروهای اجتماعی به نفع اصلاحات ایجاد شود، با ایده‌ای که مشارکتی تقلیل‌گرا و هدفمند را دنبال می‌کند تفاوت دارد. چگونه این تعارض را می‌توان پاسخ داد که لایه نخست این سامانه را اعضای شورای عالی سیاستگذاری تشکیل بدهند که به صورت غیردموکراتیک انتخاب شده‌اند؛ دقیقا شبیه نهادهای انتصابی، همراهان و انصار خود را برای هیئت نظارت‌ها انتصاب می‌کنند. پس با این حال باید بسط و گسترش شوراهای نظارتی توسط شورای نگهبان را در استان‌ها و شهرستان‌ها نظارتی دموکراتیک قلمداد کنیم؛ چرا که نظارت را از چند عضو مرکزنشین شورای نگهبان به اقصی‌نقاط کشور بسط داده. با این توصیف، امکانی با شکل موجه و ژست به ظاهر دموکراتیک برای شورای عالی سیاستگذاری فراهم کرده‌ایم که بتواند تا چهار لایه به تکثیر افراد و نیروها و سمپات‌های خود بپردازد.
بیشترین محل نزاع، خود شورای عالی بوده و با مهندسی کنترل شده و هدایت شده، می‌خواهند شورای پرمساله را دموکراتیک و کارآمد نیز جلوه دهند.
بنابراین مهندسی‌اش بدین‌گونه هست که لایه اول شورای عالی (غیر از نمایندگان احزاب -آن هم دو تا سه حزب که به نوعی دارای ساختار بالنسبه تشکیلاتی هستند) احزابی هستند که برای گرفتن رای و داشتن کرسی سهم‌خواهی در شورای عالی عضو شده‌اند.
در کارزار انتخاباتی سرا، اثرگذاری و جایگاه سیاست‌ورزی افرادی که با رانت و حامی‌پروری در جایگاه چهره ملی نشسته‌اند، از همه حامیان اصلاح‌طلبی در کشور بیشتر است. اگر روایت دقیق از این ایده بیان شود، فاجعه است و نتیجه سیاستگذاری کنترل‌شده که به اسم انتخابات مقدماتی دموکراتیک نام گذاشته شده، خانه‌نشین شدن حامیان جدی اصلاحات با مهندسی گفته‌شده است.
آیا مخالفت با سرا به معنای مخالفت با دموکراسی است؟
ایده‌ای که نه تقویت‌کننده نظام حزبی در کشور باشد و نه بسط‌دهنده مشارکت، امکان سیاست‌ورزی بدنه اجتماعی منتقد و سرخورده اصلاحات را فراهم نمی‌کند. هم‌چنین نه تنها احزاب بر اساس وزن و اعتبار اجتماعی‌شان اثرگذار نیستند، بلکه اثرگذاری چند نفر کارمند دفاتر مدیران اصلاحات را در شورای عالی از همه احزاب واقعی اصلاح‌طلب نیز بیشتر می‌کند. به تدوین‌کنندگان این طرح توصیه میشود که بین خود و دموکراسی این‌همانی تصور نکنند که در صورت چنین مطلق‌نگری و با چنین نگاهی، همان روش‌های برخورد رایج رسمی با مخالفان و منتقدان را پیشه می‌کنیم. اینکه هر صدای منتقد و مخالف را با انگ مخالفت با دموکراسی خفه کنیم، با مبانی دموکراسی در تعارض است. ضمن آنکه صداقت و اخلاق پیش‌نیاز سیاست‌ورزی اصلاح‌طلبانه است.
15
