زنان اولین قربانیان شوکهای اقتصادی پیدرپی/میلیون ها زن سرپرست فاقد پوشش بیمه
درحالی که اقتصاد ایران هنوز از شوکهای جنگ، رکود و اختلال طولانیمدت اینترنت خارج نشده، نشانههای تازهای از «زنانه شدن فقر» و گسترش بیکاری در میان زنان کارگر آشکار شده است
درحالی که اقتصاد ایران هنوز از شوکهای جنگ، رکود و اختلال طولانیمدت اینترنت خارج نشده، نشانههای تازهای از «زنانه شدن فقر» و گسترش بیکاری در میان زنان کارگر آشکار شده است؛ روندی که فعالان کارگری درباره پیامدهای اجتماعی آن هشدار میدهند و معتقدند زنان، بهویژه زنان سرپرست خانوار، نخستین قربانیان بحرانهای اقتصادی و محدودیتهای اخیر هستند.
فاطمه وحدت، نایبرئیس اتحادیه زنان کارگر سراسر کشور ، تصویری نگرانکننده از وضعیت معیشتی زنان ارائه کرده و گفته است: «این روزها آدمها را میبینیم که حتی برای خرید نان دچار مشکل هستند». او تأکید میکند که بحران موجود فقط محدود به یک کارخانه یا یک شهر نیست و در بسیاری از نقاط کشور، زنان کارگر اولین گروهی هستند که با کوچکترین بحران اقتصادی یا شرایط جنگی از محیط کار حذف میشوند.
زنان؛ اولین قربانیان بحران
فعالان حوزه کار معتقدند، زنان در بازار کار ایران، پیش از بحران هم در موقعیت نابرابر قرار داشتند؛ سهم بالای اشتغال غیررسمی، قراردادهای موقت، نبود بیمه و دستمزد پایین باعث شده، زنان در دورههای رکود اقتصادی سریعتر از مردان حذف شوند. حالا با تشدید فشار اقتصادی، این شکاف عمیقتر شده است.
فاطمه وحدت میگوید، بیکاری فقط بهمعنای قطع درآمد نیست بلکه مستقیماً امنیت روانی و ثبات خانواده را هدف قرار میدهد. به گفته او، وقتی نانآور خانواده شغلش را از دست میدهد، کل خانواده وارد چرخه آسیب میشود؛ آسیبی که آثار آن، بعدها در جامعه نمایان خواهد شد. در کنار رکود اقتصادی، گسترش مشاغل ناپایدار نیز به نگرانی تازهای تبدیل شده است.
فقری که چهره زنانه پیدا میکند
آمارهای غیررسمی نشان میدهد، میلیونها زن سرپرست خانوار در ایران همچنان فاقد پوشش بیمهای و حمایت پایدار هستند و بخش بزرگی از آنها در اقتصاد غیررسمی فعالیت میکنند. در چنین شرایطی، نبود سازوکار حمایتی مشخص، بحران را تشدید کرده است.
وحدت میگوید بسیاری از زنان حتی نمیدانند در صورت بیکار شدن باید به کجا مراجعه کنند و چه نهادی مسئول رسیدگی به وضعیت آنهاست. او همچنین از نبود نظارت کافی بر اخراجها و ضعف حمایت دولت انتقاد کرده و گفته است: «نباید هزینه بحران فقط روی دوش کارگران و خانوادههایشان بیفتد».
او ادامه میدهد: «وقتی بخش بزرگی از زنان، بهویژه زنان سرپرست خانوار، در مشاغل غیررسمی و بدون بیمه فعالیت میکنند، طبیعی است که در برابر شوکهای اقتصادی آسیبپذیرتر باشند. نبود قرارداد، نبود بیمه و درآمدهای ناپایدار باعث میشود، کوچکترین نوسان اقتصادی مستقیماً معیشت این خانوارها را تحتتأثیر قرار دهد. اگر برای این مسأله تدبیر نشود، خطر افزایش فقر در میان خانوادههایی که مدیریت اقتصادی آنها برعهده زنان است، جدی خواهد بود و این موضوع میتواند، پیامدهای اجتماعی گستردهای نیز به همراه داشته باشد».
همچنین رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران در پاسخ به این پرسش که برای جلوگیری از گسترش فقر در میان زنان شاغل بهویژه زنان سرپرست خانوار چه اقداماتی ضروری است؟ تأکید میکند که: «مهمترین مسأله تقویت شبکههای حمایت اجتماعی و بیمهای برای گروههایی است که در اقتصاد غیررسمی فعالیت میکنند. بسیاری از زنان شاغل در مشاغل خانگی، خدماتی یا پلتفرمی به هیچ نوع پوشش بیمهای دسترسی ندارند. توسعه بیمههای اجتماعی برای این گروهها، حمایت از کسبوکارهای خرد و خانگی، فراهم کردن آموزشهای مهارتی متناسب با نیاز بازار کار و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار از جمله اقداماتی است که میتواند از تشدید مشکلات معیشتی جلوگیری کند. اگر این حمایتها تقویت شود، میتوان از تبدیل مشکلات اقتصادی کوتاهمدت به فقر مزمن در میان خانوادهها جلوگیری کرد».
