کتاب «ساکنان عرب اقلیم فارس» منتشر شد

 کتاب «ساکنان عرب اقلیم فارس در قرون اسلامی نخستین (یکم تا پنجم هـ. ق.)» ترجمه پژوهشی از فائق نجم مصلح، پژوهشگر و استاد بخش تاریخ دانشگاه بغداد است که در ۱۰ فصل، وضعیت و حضور گروه‌های عرب در اقلیم فارس را از آغاز دوره اسلامی تا سده پنجم هجری بررسی می‌کند.

نویسنده در این پژوهش تلاش کرده است با مراجعه به منابع تاریخی و جغرافیایی، نام قبایل، شخصیت‌ها و امیران عربی را که در قرون نخستین اسلامی به فارس آمده و در بخش‌هایی از این سرزمین ساکن شده‌اند، شناسایی و بررسی کند. بخشی از این افراد و قبایل نیز در ادامه با دیگر گروه‌های عرب ساکن در اقلیم فارس پیوند یافته‌اند.

مصلح در مقدمه پژوهش، موقعیت جغرافیایی فارس و ارتباط آن با سواحل خلیج فارس و سرزمین‌های عربی را از عوامل مؤثر در رفت‌وآمد و جابه‌جایی جمعیت میان دو سوی خلیج فارس می‌داند.

به اعتقاد او، وجود خلیج فارس اگرچه یک مرز طبیعی میان دو منطقه ایجاد کرده، اما در دوره‌های تاریخی مانع مطلق ارتباط میان سواحل عربی و کرانه‌های شرقی خلیج فارس نبوده است.

این پژوهش نخستین‌بار در سال ۱۹۹۰ میلادی در قالب یک مقاله علمی در یک فصلنامه منتشر شده بود و اکنون با ترجمه فارسی در قالب کتاب در اختیار مخاطبان ایرانی قرار گرفته است.

نویسنده در این اثر، علاوه بر بررسی قبایل و افراد عرب ساکن فارس، به زمینه‌های تاریخی حضور آنان و ارتباطشان با تحولات سیاسی و اجتماعی این منطقه نیز توجه دارد.

یکی از ویژگی‌های این اثر، اتکای آن به منابع تاریخی و جغرافیایی کهن است. مصلح برای گردآوری و بررسی اطلاعات مربوط به قبایل و شخصیت‌های مورد بحث، از مجموعه‌ای از منابع و متون تاریخی استفاده کرده و داده‌های پراکنده درباره حضور عرب‌ها در فارس را در یک پژوهش موضوعی گرد آورده است.

این کتاب در عین تمرکز بر اقلیم فارس، بخشی از مجموعه مطالعات فائق نجم مصلح درباره حضور عرب‌ها در سرزمین‌های ایرانی به شمار می‌رود. این پژوهشگر مقالات علمی ـ پژوهشی دیگری نیز درباره ساکنان عرب در دیگر اقلیم‌های سرزمین‌های تاریخی ایران منتشر کرده است.

سکینه نعامی ترجمه فارسی این اثر را بر عهده داشته است. او نویسنده و مترجم آثار عربی و فارسی است و در ترجمه متون تاریخی و مرتبط با حوزه خلیج فارس نیز فعالیت دارد.

در فرایند انتشار ترجمه فارسی، حسن عبداللهی، نویسنده و مترجم کنگانی، مقابله متن عربی با ترجمه فارسی را انجام داده است. حسین عباسی نیز ویراستاری کتاب را بر عهده داشته و در پانوشت‌های اثر توضیحاتی درباره برخی اصطلاحات، نام‌ها و موضوعات تاریخی ارائه کرده است.

«ساکنان عرب اقلیم فارس در قرون اسلامی نخستین (یکم تا پنجم هـ. ق.)» از سوی نشر لوگوس منتشر شده و توزیع آن در کتابفروشی‌های کشور توسط نشر ققنوس انجام شده است.

این کتاب می‌تواند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ ایران در دوره اسلامی، تاریخ جنوب ایران، مطالعات خلیج فارس، تاریخ روابط ایران و جهان عرب و همچنین پژوهش‌های مربوط به جابه‌جایی و استقرار جوامع عرب در سرزمین‌های ایرانی مورد توجه قرار گیرد.