پتروشیمی مارون؛ اَبَرپیشتاز واقعی توسعه صنایع پاییندستی در ایران
بهرهبرداری همزمان از چهار طرح مهم پتروشیمی مارون با حضور رئیسجمهور، آن هم در قالب افتتاح ۱۲۰ طرح مشارکتی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، صرفاً یک خبر مناسبتی در دهه فجر نیست؛ بلکه نشانهای روشن از شکلگیری یک الگوی جدید و موفق در توسعه صنایع راهبردی کشور است؛ الگویی که در آن «پتروشیمی مارون» بهدرستی میتواند بهعنوان تنها و ابرپیشتاز توسعه صنایع پاییندستی پتروشیمی ایران معرفی شود.
مارون طی سالهای اخیر، برخلاف بخش قابل توجهی از صنعت پتروشیمی که در تولید محصولات بالادستی متوقف مانده، با تمرکز هدفمند بر زنجیره ارزش، عملاً به موتور محرک توسعه صنایع پاییندستی تبدیل شده است. بهرهبرداری از چهار طرح جدید در استانهای خوزستان و اصفهان، گواهی روشن بر این رویکرد است؛ طرحهایی که نهتنها تنوع محصول و ارزش افزوده بالا دارند، بلکه بهطور مستقیم وارد صنایع حساس و راهبردی همچون دارو، شویندهها، صنایع شیمیایی پیشرفته و محیطزیست شدهاند.
نکته کلیدی آنجاست که این جهش توسعهای، بدون پشتوانه حاکمیتی و راهبردی ممکن نبود. سهام مدیریتی پتروشیمی مارون وابسته به ساتا (سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح )است و همین واقعیت، نقش تعیینکنندهای در ثبات تصمیمگیری، تأمین مالی پروژههای بزرگ و عبور از تنگناهای تحریمی ایفا کرده است. وزارت دفاع در این پروژهها نشان داده که نقش آن صرفاً محدود به حوزههای نظامی نیست، بلکه بهعنوان یک بازیگر توسعهساز، در تقویت صنایع استراتژیک و پیشران اقتصاد ملی نیز حضوری فعال و مؤثر دارد.
نگاهی به ماهیت پروژههای افتتاحشده این واقعیت را شفافتر میکند. از تولید انحصاری IPA و مشتقات آن در پتروشیمی آرمان سپاهان گرفته تا راهاندازی نخستین پارک آمین کشور در قالب شرکت پتروناد آسیا، مارون عملاً در حال پر کردن خلأهای تاریخی زنجیره ارزش پتروشیمی ایران است؛ خلأهایی که سالها وابستگی به واردات، خروج ارز و محدودیت رشد صنایع پاییندستی را به همراه داشت. ورود مستقیم به بازار صنایع دارویی، تولید آمینها، اتوکسیلاتها و ترکیبات سولفوته، بیانگر عبور مارون از نگاه سنتی «تولید صرف» و حرکت به سمت «توسعه صنعتی هوشمند» است.
در کنار اینها، پروژه خالصسازی اتیلن اکساید بهعنوان یک حلقه کلیدی، امکان تکمیل زنجیره ارزش گلیکولها و اتوکسیلاتها را فراهم کرده و مارون را از یک تولیدکننده مواد پایه به یک بازیگر زنجیرهمحور ارتقا داده است. این همان نقطهای است که بسیاری از پتروشیمیها در آن متوقف ماندهاند، اما مارون از آن عبور کرده است.
از منظر مسئولیت اجتماعی و زیستمحیطی نیز، طرح جمعآوری و بهسازی مشعلها در مناطق نفتخیز جنوب، نشان میدهد که توسعه صنعتی در این مدل، با ملاحظات محیطزیستی و کاهش اتلاف منابع همراه شده است. جلوگیری از سوزاندن روزانه ۱۸۹ میلیون فوت مکعب گاز، آن هم با سرمایهگذاری مستقیم مارون، پیام روشنی دارد: توسعه پایدار، بخشی جداییناپذیر از راهبرد این مجموعه است.
در مجموع، آنچه امروز در پتروشیمی مارون مشاهده میشود، حاصل همافزایی هوشمندانه میان مدیریت صنعتی، حمایت حاکمیتی وزارت دفاع و مشارکت سایر سهامداران است؛ همافزاییای که مارون را به نمونهای کمنظیر در صنعت پتروشیمی کشور تبدیل کرده است. اگر توسعه صنایع پاییندستی را کلید عبور از خامفروشی و افزایش تابآوری اقتصاد ایران بدانیم، بیتردید پتروشیمی مارون در حال حاضر، نه یکی از بازیگران، بلکه پیشتاز بیرقیب این مسیر است.
در پایان این گزارش، با توجه به ماهیت طرحها و سطح سرمایهگذاری انجامشده، نقش بی بدیل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح (ساتا)، سایر سهامداران، مدیرعامل پتروشیمی مارون و دیگر ارکان تصمیمساز این مجموعه در پشتیبانی، راهبری و فراهمسازی الزامات اجرایی پروژهها مورد تأکید قرار میگیرد؛ بی شک همراهی این مجموعهها در فرآیند تصمیمسازی و اجرا، امکان تحقق این طرحها و پیشبرد برنامههای توسعهای پتروشیمی مارون را در مسیر تقویت صنعت پتروشیمی و سربلندی روزافزون ایران عزیز فراهم نموده است.
