جوانان در دنیا کمتر مشروب میخورند، در ایران چطور؟
خبرنگار: ونوس بهنودگزارشهایی که طی سالهای اخیر منتشر شده نشان میدهد روند مصرف مشروب در نسلهای زد و آلفا کاهشی است. اما این ارقام خوشبین کننده مربوط به ایران نیست.
به گزارش خبر فوری، دختر جوان در شب عروسی خود به خاطر مصرف الکل کور میشود. برادر همسرش از مصرف زیاد میمیرد و عروسی به هم میخورد. این اتفاق آغاز داستان تلخ سریال کوری است که در گوشهای از پیام اخلاقی خود به جامعه، عواقب مصرف الکل را انتقال میدهد. اما نه فیلمها و سریالها و نه هشدار پژوهشگران و جامعه پزشکی نتوانسته قاعدهای که در کل دنیا در حال تغییر است را در ایران تغییر دهد.
کاهش مصرف الکل در دنیا یک ترند است
نسل Z گروه جمعیتی است که پس از نسل هزاره و قبل از نسل آلفا قرار میگیرد. محققان و رسانههای عمومی از اواسط تا اواخر دهه ۱۹۹۰ به عنوان سالهای شروع تولد و دهه ۲۰۱۰ به عنوان سالهای پایان تولد برای نسل Z استفاده میکنند. نسل آلفا نیز گروه جمعیتی پس از نسل زد است. صاحبنظران و رسانهها از سال ۲۰۱۴ بهعنوان سال شروع تولد و از سال ۲۰۲۵ به عنوان سال پایان تولد این نسل یاد میکنند یعنی نسل آلفا افرادی هستند که از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ شمسی متولد شدهاند. خبر فوری بخشی از مطالعاتی که در دنیا بر روی این دو نسل انجام شده و میزان مصرف الکل را ارزیابی کرده در اختیار شما مخاطبان قرار میدهد.
نتایج یک نظرسنجی از دادههای پروفایلهای جهانی YouGov که در آوریل ۲۰۲۲ جمعآوری شده ۴۳ کشور را پوشش داده و شامل بیش از ۱۰۰۰ سوال بوده است.
نتایج زیر به دست آمده است.
در بریتانیا، ۴۳٪ از نسل Z بدون الکل زندگی میکنند.
در فرانسه، ۳۹٪ از جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله بدون الکل زندگی میکنند.
در اتریش و بلغارستان، ۳۷٪ از جوانان بدون الکل زندگی میکنند.
در لهستان، ۳۳٪ از جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله بدون الکل زندگی میکنند.
در بلژیک، ۳۲٪ از جوانان بدون الکل زندگی میکنند.
در سوئیس و پرتغال، تنها ۳۰٪ از جوانان در این گروه سنی بدون الکل هستند.
بیشترین میزان یعنی 49 درصد نیز به آلمان اختصاص یافته است.
پیش از این، نظرسنجی مرکز فدرال آموزش سلامت (BZgA) در مورد الکل برای سال ۲۰۲۱، روند کاهش مصرف الکل در بین جوانان آلمانی را نشان میداد. در سال ۲۰۱۹، تنها ۸.۷ درصد از نوجوانان ۱۲ تا ۱۷ ساله گفتند که به طور منظم (حداقل هفتهای یک بار) الکل مصرف میکنند. این رقم در سال ۲۰۲۱ نیز ثابت ماند.
روزنامه GoodtoKnow نیز در مقاله ای نوشته است: «الکل دلیل اصلی بسیاری از آسیبها، مشاجرات، طلاقها و مرگ و میرها است، بنابراین خبر خوبی است که بچههای امروزی مانند گذشته الکل نمینوشند، اما چه چیزی باعث این تغییر به سمت هوشیاری میشود و آیا فرزندان ما از مصرف الکل پرهیز خواهند کرد؟
در حالی که نسلهای قدیمیتر هنوز در صدر جدول مصرفکنندگان الکل قرار دارند، نسل Z (متولدین بین سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۲) جنبش جدیدی را به سمت هوشیاری رهبری میکنند. نوشیدن زیاد و صبحانههای بیمزه دیگر وجود ندارند و بسیاری به ترک الکل فکر میکنند، در حالی که نوشیدن آگاهانه، نوشیدنیهای الکلی و کنجکاوی هوشیارانه جای خود را پیدا کردهاند. جوانان در حال پذیرش زندگی بدون الکل هستند و سلامت روان و مراقبت از خود را دلایل اصلی کاهش مصرف الکل میدانند.
نوشیدن الکل احمقانه و کسل کننده است
فیونا یاسین، رواندرمانگر خانواده و بنیانگذار و مدیر بالینی کلینیک موج، میگوید: «روند کاهش مصرف الکل توسط جوانان و نوجوانان در یک دوره قابل توجه اتفاق افتاده است. مزایای مصرف کمتر الکل توسط جوانان یا عدم مصرف الکل، بسیار گسترده است.
این برای نسل بعدی چه معنایی دارد؟ نسل A (آلفا) نظرات خودشان را در مورد الکل دارند. من میدانم که فرزند ۱۱ سالهام نظرات خودش را در مورد الکل دارد. بعد از چندین سال که توانستم او را با دوستانش به میخانه ببرم، حالا کاملاً از رفتن به آنجا امتناع میکند. او میگوید آدمهای «احمق» در میخانه هستند و آنجا «کسلکننده» است (او اشتباه نمیکند). بنابراین، آیا فرزندان ما به نسلی از نوجوانان و بزرگسالان هوشیار تبدیل خواهند شد؟ »
آخرین آمارها، چیزی را که به نظر میرسد تغییر به سمت هوشیاری است، تأیید میکند. آمار NHS در مورد مصرف الکل در بریتانیا، تفاوتهای چشمگیری را بین سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۱۹ در تعداد جوانانی که گفتهاند در ۱۲ ماه گذشته الکل ننوشیدهاند، نشان میدهد. درصد جوانان هوشیار از ۲۸ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۳۸ درصد در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته است.
یک نظرسنجی اخیر توسط Drink Aware همچنین نشان داد که نسبت جوانانی که الکل مصرف نمیکنند از ۱۴درصد در سال ۲۰۱۷ به ۲۱درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. حتی یک نظرسنجی Tesco که هفته گذشته انجام شد، ادعا میکند که تقریباً یک چهارم (۲۴درصد) از نسل Z قصد دارند در وعده غذایی روز کریسمس خود آب بنوشند و ۳۱درصد نیز قصد ندارند در شب سال نو اصلاً الکل بنوشند.
مصرف الکل در کشورهای پردرآمد رو به کاهش است
مطالعات منتشر شده در روزنامه GoodtoKnow نشان میدهد میزان نوشیدن الکل در جوانان در اکثر کشورهای پردرآمد در اروپا، ایالات متحده، استرالیا و نیوزیلند به شدت در حال کاهش است. در طول قرنطینههای همهگیری، نسل Z استرالیا دو برابر نسلهای قدیمیتر احتمال داشت که مصرف الکل را کاهش دهند - با ۴۴درصد کاهش مصرف. در نیوزیلند، مصرف الکل در نوجوانان بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲ به نصف کاهش یافت و همچنان رو به کاهش است. چه به دلایل سلامتی، چه به دلایل سلامت روان یا صرفاً رد فرهنگ نوشیدن نسل قبلی، جوانان در سراسر جهان به طور فزایندهای به الکل نه میگویند.
همچنین یک مطالعه گالوپ در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که کاهش قابل توجهی در نوشیدن الکل در بین جوانان ۱۸ تا ۳۴ ساله وجود دارد، به طوری که تنها ۵۰درصد گزارش میدهند که مینوشند، در حالی که دو دهه قبل ۷۲درصد گزارش میدادند. طبق گزارشها، دلایل این تغییر شامل افزایش آگاهی در مورد سلامتی، هزینه بالای یک شب بیرون رفتن و تغییر پویایی اجتماعی پس از کووید است.اعضای نسل Z حدود یک سوم کمتر از نسلهای قبلی آبجو و شراب مصرف میکنند. آنها همچنین با سرعت قابل توجهی بیشتر به سمت نوشیدنیهای بدون الکل در حال تغییر هستند.
اخیراً، یک گزارش OhBEV نشان داد که نسل زد ۲۰ درصد کمتر از نسل هزاره (Millennials) و نسل بیبی بومر (Baby Boomers) الکل مصرف میکنند.
یک مطالعه S. Nielsen نشان داد که ۴۷ درصد یا تقریباً نیمیاز نسل زد هرگز نوشیدنی الکلی مصرف نکردهاند.
رتبه نهم ایران از 189 کشور در مصرف مداوم نوشیدنی الکلی
تحلیل مصرف الکل در ایران مانند بسیاری از آسیبهای اجتماعی به بن بستهای اعداد و ارقام واضح و پژوهش شده میرسد. با این وجود آمارهای در دست نیز چندان وضعیت خوشایندی را ترسیم نمیکند.
گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 1401نشان میدهد سرانه مصرف الکل در ایران یک لیتر است و در میان مصرفکنندگان «مداوم» نوشیدنیهای الکلی، ایران رتبه نهم را میان ۱۸۹ کشور جهان به خود اختصاص داده است. به ادعای این منبع هر ایرانی بالای ۱۵ سال که بهطور مرتب الکل مینوشد، در سال ۲۰۱۶ بهطور میانگین ۲۸.۴ لیتر الکل خالص مصرف کرده است و این رقم در سال ۲۰۱۰ به میزان ۲۴.۸ لیتر بوده است.
همچنین بنا به اظهارنظرهای رسمی سالانه بیش از پنجمیلیون نفر در کشور مصرفکننده الکل هستند.
آمارهای تکاندهنده اما به همینجا ختم نمیشوند. خبرگزاری مهر در سال 1401 در گزارشی عنوان کرده است که در یک نظرسنجی غیررسمی، ۴۷.۷ درصد یک جامعه آماری دوهزار نفره گفتهاند به تناوب نوشیدنیهای الکلی مینوشند. از میان آنها ۲۴.۳ درصد «گاهی» مشروبات الکلی مصرف میکنند، ۷.۹ درصد «ماهانه»، ۸.۸ درصد «هفتگی» و ۶.۴ درصد بهصورت «روزانه» مصرف الکل دارند.
5 استان پر مصرف
سال گذشته محمدرضا قدیرزاده مدیرکل حوزه ریاست سازمان پزشکی قانونی در سومین سمینار علمی«سوء مصرف و اعتیاد به الکل از دیدگاه طب بالینینی و قانونی» سخنرانی کرد که مهمترین بخشهای آن به نقل از ایسنا به این شرح است:
- استانهای تهران، البرز، اصفهان، لرستان و کرمانشاه بیشترین مصرف الکل را به خود اختصاص داده و در مقابل بوشهر، سیستان و بلوچستان، چهارمحال و بختیاری و مرکزی نیز بر اساس آمارهای سال ۱۳۹۰ کمترین مصرف را در حوزه الکل دارند.
- در حال حاضر هیچ آماری در خصوص شیوع و میزان مصرف الکل در کشور نداریم/ آمارهای پزشکی قانونی نیز تنها به آمار مسمومیتها و مرگ و میر ناشی از مصرف الکل ارتباط دارد.
- متاسفانه آنچه در جامعه در خصوص مصرف مشروبات الکلی میبینیم آن چیزی نیست که آمارها به ما میگویند.
ایرانیها مشروبات غلیظتر مینوشند
- حدود ۶ درصد مردم ایران تجربه مصرف الکل دارند.
- شیوع مصرف و اختلال الکل در کشور حدود یک درصد است. ۰.۷ درصد این افراد دچار وابستگی و ۰.۳ درصد آنان دچار سوء مصرف الکل هستند.
- شاخص مصرف سنگین دورهای در دنیا ۶.۳ درصد است، اما بنابر آمارهای غیررسمی این شاخص در کشور ما ۱۹ درصد است یعنی فردی که در کشور ایران مشروبخواری میکند نسبت به افراد دائمالخمر در کشورهای اروپایی سه برابر بیشتر الکل مصرف میکند.
بیشتر بخوانید: مسمومیت الکلی زمانبر است
- بر اساس آمار سال ۱۳۹۴ ستاد مبارزه با موادمخدر در حال حاضر ۵.۲ مصرفکنندگان تریاک، ۲۶ درصد شیشه، ۲۲.۶ الکل، ۱۵.۹ درصد کراک و ۹.۸ درصد هروئین در کشور وجود دارد.
- مجموع چرخش مالی و خرید و فروش مشروبات الکلی در کشور ۶۵۸ میلیارد تومان است و ۲۳ کارخانه تولید الکل در کشور وجود دارد.
-درباره آمار مرگ و میر ناشی از مصرف الکل ارجاعی به پزشکی قانونی، سال ۸۹، ۱۴۵ مورد، سال ۹۰، ۹۳ مورد، سال ۹۱، ۱۳۶ مورد، سال ۹۲، ۱۳۵ مورد و سال ۹۳، ۸۱ مورد مرگ و میر ناشی از مصرف الکل ارجاعی به پزشکی قانونی در کشور داشتهایم.
بیشتر بخوانید: افزایش مرگهای ناشی از مصرف الکل در تهران
- هر چه غلظت الکل در نوشیدنی افزایش یابد خطر آن نیز بیشتر خواهد شد به همین دلیل به علت پایین و مشخص بودن غلظت الکل در کشورهای خارجی خطر آنها کم است این در حالی است که در ایران غلظت الکل در مشروبات الکلی اصلا مشخص نیست.
- متاسفانه به علت آنکه افراد مصرفکننده مشروبات الکلی در ایران میزان وابستگیشان به این مواد افزایش مییابد، افراد ارائهکننده این مشروبات در بیش از ۶۰ الی ۷۰ درصد آنها متادون، ترامادول و دیازپام اضافه میکنند به همین دلیل فردی که مشروب مصرف میکند همزمان متادون، ترامادول و دیازپام را نیز دریافت میکند.
مصرف افزایش یافته اما آمار دقیق نداریم
معضلی که این روزها قربانیان بسیاری را گرفتار خود میسازد در ایران به درستی مطالعه نمیشود. سعید صفاتیان، تحلیلگر و پژوهشگر اعتیاد، درباره وضعیت فعلی مصرف الکل در کشور در مصاحبه ای گفته است: با مشاهده مراجعه بیمارانی که به مراکز ترک اعتیاد و همچنین مراکز ویژه ترک الکل میآیند، میتوان گفت که در حال حاضر نیز میزان مصرف در کشورمان در حال افزایش است و از طرفی سن مصرف الکل هم در جامعه ما پایین است.
او ادامه میدهد: در ایران متاسفانه شروع مصرف الکل در نوجوانان با آبجو نیست؛ شروع با الکل بالای ۴۰ درصد است که این باعث میشود میزان سرانه مصرف الکل در این افراد بالا برود؛ یعنی امکان دارد که یک جوان ۲۰ ساله ایرانی در طول هفته ۳_۴ بار از الکلی استفاده کند که بالای ۴۰ درصد است و بالطبع عوارض متعددی برای او به دنبال خواهد داشت. در هر صورت عدد مصرف الکل در کشور ما بالا است، چون کشفیات الکل در کشورمان بالا است، ولی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور عدد و رقم خاصی را ارائه نمیکند.
آیا میتوان به تقلید سبکهای ادایی امیدوار بود؟
مطابق ماده 264 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 « خوردن مسکر موجب حد است، اعم از آنکه کم باشد یا زیاد، مست کند یا نکند، خالص یا مخلوط باشد به حدی که آن را از مسکر بودن خارج نسازد. با وجود برخوردهای مکرر پلیس مصرف مشروبات الکلی همچنان روند افزایشی دارد. گویی این برخورد قهری هم نتوانسته بازدارندگی کافی را داشته باشد و این تجارت پرسود حتی موجب سوءاستفاده گروهی دلال و تولیدکننده غیرمجاز هم شده است.
از طرفی همهگیرترین رسانه دیداری یعنی سینما در طول سالهای اخیر بیشتر از ارائه کد اخلاقی درست در مصرف الکل به عادی سازی صحنههای مصرف آن و القای همهگیری آن گرایش داشته است. گویی مانند شیرینی و میوه، بدون مشروبات الکلی نه می توان مهمانی گرفت، نه در میتینگ کاری تصمیم گیری کرد و نه در کنار دوستان لذت برد.
بیشترین تاثیرپذیری نسلهای جوان و نوجوان ایرانی از فضای مجازی است. زیست مجازی در ترندهای جدید خود رژیمهای سلامت، تغذیه سالم، ورزش کردن و مراقبت از بدن را تبلیغ میکند. اینفلوئنسرها و بلاگرها با چنین عناوینی خود را یک سروگردن بالاتر نشان میدهند.
بیشتر بخوانید: با این فشارها مردم سمت الکل میروند/ مصرف الکل بهسبک زندگی برخیها تبدیل شده
اما آیا تقلید از آنها میتواند وضعیت مصرف مشروبات الکلی را در نسلهای بعدی ایران تغییر دهد؟ شاید بتوان به شکل گیری تاثیرات آن اشاره کرد اما هنوز بررسیهای جامعی صورت نگرفته است. نسل جدید ایرانی هنوز با عذر سرگشتگی، مشکلات اقتصادی و از دست رفتن سرمایههای اجتماعی به دنبال گریزگاه میگردد. مشروب را نوعی مد و به روز بودن میپندارد و به عنوان یک رکن الزامی تفریح خود قلمداد میکند. شاید برهه خوبی است که با دستگیری به سمت و سوی زندگی سالم کشانده شود.
