ضرورت توجه به علوم‌انسانی در نهاینه‌سازی گفتمان علم/تخلف‌وفساد علمی در دانشگاه‌ها بسیار جدی است
در بیانیه پایانی همایش فرهنگ دانشگاهی و نهادینه شدن گفتمان علم بر ضرورت توجه به علوم انسانی در نهاینه‌سازی گفتمان علم و چاره‌جویی برای مقابله با تخلف و فساد علمی در دانشگاه و مراکز پژوهشی تاکید شد.
همایش فرهنگ دانشگاهی و نهادینه شدن گفتمان علم در راستای نقشه جامع علمی کشور صبح امروز در دانشگاه تهران برگزار شد که جهاد دانشگاهی بیانیه‌ای را در پایان این مراسم ارائه داد.
متن این بیانیه به شرح ذیل است:
«خداوند جان و خرد را شاکریم که این توفیق را نصیب ما کرد تا میزبان جمعی از فرهیختگان و پژوهشگران و دغدغه‌مندان عرصه علم و فرهنگ باشیم و در این راستا بتوانیم نخستین همایش علمی فرهنگ دانشگاهی و نهادینه شدن گفتمان علم را برگزار کنیم.
این همایش بر اساس مساله مهم و دغدغه‌ای نسبتاً فراگیر مبنی بر ارتقای وضعیت علمی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی ایران شکل گرفت و هدف از این اقدام تلاش برای رشد و ارتقای سطح کیفی دانش، بهبود شرایط در مورد علم و شیوه‌های اثرگذاری آن در جامعه است. به زعم ما تأمل در علم در فرهنگ دانشگاهی می‌تواند زمینه‌ای برای ورود به این عرصه و اصلاح فرآیند پیشرفت و ارتقای نهاد علم باشد. با سپاس ویژه از همه سازمان‌ها و اندیشمندانی که به فراخوان همایش پاسخ مثبت دادند و در این هم‌اندیشی ملی مشارکت کردند و به دور از حاشیه‌هایی که امروز دامن علم را گرفته، موجبات این تعاملات علمی را فراهم کرده و این کنش جمعی عام را به منصه ظهور رساندند.
پیش از هرگونه پیشنهادی ذکر این نکته حائز اهمیت است که هر آنچه تاکنون در باب شعارهای سال مبنای برنامه‌ریزی‌های کشور بوده است، از وجدان کاری و انضباط اجتماعی گرفته تا کار سازنده، از اقتدار ملی و اشتغال‌آفرینی گرفته تا همبستگی ملی و مشارکت عمومی، از نوآوری و شکوفایی گرفته تا اصلاح الگوی مثبت، از همت مضاعف و کار مضاعف گرفته تا تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی و اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل محقق نخواهد شد مگر با تقویت نهاد علم.
بر این اساس باور داریم که گفتمان علم در جامعه نهادینه نخواهد شد، مگر آنکه در چارچوب نقشه‌ای جامع به تجمیع توان‌های متفرق دست بزنیم. همچنین بر این باوریم که بهترین و دقیق‌ترین برنامه‌های راهبردی محقق نخواهد شد مگر به یاری و پایبندی کنشگران اصلی نهاد علم و نیز می‌دانیم که پایبندی تنها در صورتی به وقوع خواهد پیوست که تمامی عناصر مرتبط با نهاد علم در تدوین برنامه استراتژیک مشارکت داشته باشند. چراکه تنها در چنین فضایی است که فضای کنش تلطیف، مشارکت جمعی محقق، تحمل سختی‌ها آسان و پذیرش اشتباهات ممکن شده و نوآوری و شکوفایی را شاهد خواهیم بود.
مطابق یافته‌ها و دستاوردهای علمی این همایش اعم از مقالات واصله، سخنرانی‌های ارائه‌شده و نشست‌های پیش‌بینی که در همین راستا برگزار شده بود، می‌توان موارد زیر را به کنشگران عرصه علم و فرهنگ و همچنین مدیران و مسؤولان و سیاست‌گذاران کشور که به‌گونه‌ای مستقیم یا غیرمستقیم که با نهاد علم مرتبط بوده و بر آن اثرگذار هستند، پیشنهاد کرد:
- نهادینه شدن گفتمان علم و تحقق نقشه جامع علمی کشور نیازمند تعامل سازنده با اصحاب علم و فراهم آوردن زمینه‌های عملی پژوهشی و اندیشه‌ورزی است.
- نهادینه شدن گفتمان علم و تحقق نقشه جامع علمی کشور نیازمند جلب مشارکت حداکثری همه صاحبان فکر و اندیشه است و ایجاد فضای مشارکت حداکثری و سلایق متنوع فکری دانشگاه می‌تواند در نهادینه شدن گفتمان علم تاثیر بسزایی داشته باشد. بنابراین یک خط فکری خاص با حذف رقبای دیگر نمی‌تواند در این زمینه موفقیتی به دست آورد.
- در زمینه نهادینه شدن گفتمان علم باید به علوم انسانی بیش از پیش توجه شود، زیرا اگر بناست تحولی در عرصه علم صورت گیرد این اقدام باید با اتکا به علوم انسانی انجام شود.
- توسعه علمی و نهادینه شدن گفتمان علم نیازمند توجه به ابعاد نرم‌افزاری آن یعنی فرهنگ دانشگاهی است.
- فعالیت علمی فعالیتی مقدس است و دستیابی به یافته‌های علمی و پذیرش و نقد آنها درست مانند پذیرش اعتقادات دینی نیازمند آزادی است و این امر جزء در فضای آزاد و برابر محقق نخواهد شد.
- یکی از چالش‌های اساسی دانشگاه و نهاد علم چالش‌های اخلاقی است که نیندیشیدن به آنها و چاره‌جویی نکردن برای اصلاح، تقدس نهاد علم را ذایل و زمینه‌ساز انواع تخلفات و آسیب‌های اجتماعی خواهد کرد.
- نهاد علم چیزی جدا از جامعه و محیط پیرامون آن نیست و اصلاح یکجانبه آن به تنهایی کفایت نمی‌کند. بنابراین از سایر نهادها هم انتظار می‌رود ضمن برداشتن موانع پیش روی نهاد علم به پیشرفت این نهاد یاری برسانند.
- اصلاح فرهنگ دانشگاهی و نهادینه شدن گفتمان علم نیازمند آن است که مروجان این گفتمان بیش و پیش از دیگران به اصول و هنجارهای اخلاقی آن پایبند باشند و خود را نه صاحب، بلکه خدمتگزار و پشتیبان نهاد علم و کنشگران آن بدانند.
- تخلف و فساد علمی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور بسیار جدی است و اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، می‌تواند بحران‌های زیادی برای جامعه ایجاد کند.
- حضور پررنگ صاحب نظران و پژوهشگران در این همایش نشانه خوبی از درک تهدیدات پیش‌روی نهاد علم و وجود عزمی عمومی برای رفع این تهدیدات است.
- هم ترویج و نهادینه شدن گفتمان علم و هم اصلاح آسیب‌های موجود در نهاد علم مستلزم وفاق عام میان کنشگران این عرصه و افزایش تعاملات آنها در قالب برگزاری گردهمایی‌های علمی، کرسی‌های نقد و مناظره و نظریه‌پردازی است.
- هر یک از کنشگران علم در کنار نقد ساختارهای علمی وظیفه دارد خود به عنوان الگویی مناسب در جامعه علمی به ایفای نقش بپردازد.
- چنین به نظر می‌رسد که هنوز علم و پیشرفت علمی مساله نخست کشور نیست و تا چنین چرخشی در نگاه و نگرش مسوولان جامعه رخ ندهد، نهادینه‌سازی گفتمان علم هم با چالش جدی مواجه خواهد بود.
- حاکم شدن گفتمان علم در جامعه مستلزم تغییر همزمان ارزش‌ها، گسترش ارتباطات و تعاملات علمی و همچنین فراهم شدن زیرساخت‌های حقوقی و اقتصادی است.
به گزارش ایسنا، محورهای پنج گانه این همایش شامل ابعاد نظری و مفهومی فرهنگ دانشگاهی، بوروکراسی و فرهنگ سازمانی دانشگاه، ارزش‌ها و نگرش‌های دانشگاهیان، ارتباطات و تعاملات دانشگاهیان و دانشگاه و نهادینه شدن گفتمان علم بود.
تعداد 137 چکیده مقاله به دبیرخانه همایش ارسال شده بود که از این تعداد 116 مورد تایید شد و پس از اعلام نتایج داوری چکیده مقالات همایش و درخواست اصل مقالات، تا این لحظه 60 اصل مقاله دریافت شده است.
منبع: ایسنا
15
