مدیر فرهنگی باید خطر کند/ در این حرفه هیچ تضمین و مهر استانداردی وجود ندارد

متن زیر سخنرانی «شهاب اسفندیاری» عضو هیات علمی دانشگاه هنر و رئیس دانشگاه صدا و سیما در دیدار با رهبری است:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

ما متاسفانه در اغلب زمینه ها، از جمله در زمینه فرهنگ و هنر، نسبت به دستاوردهای عظیم انقلاب اسلامی غافل هستیم. حجاب معاصرت مانع از درک بسیاری از تحولات بزرگی است که در این سالها رخ داده. شاید اگر قرنها بعد پژوهشگران تاریخ فرهنگ و هنر مطالعه کنند که در طی چهار دهه زعامت عالمان دینی و رهبری فقهای شیعه در ایران چقدر تعداد کتاب‌ها و نشریات و فیلم‌ها و تئاتر‌ها و گالری‌ها و کنسرت‌ها و جشنواره‌ها و شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی در ایران افزایش یافته است، بیش از ما شگفت زده شوند. تحقّق چنین رشد و توسعه فرهنگی در ذیل یک حکومت دینی، هم در تاریخ دین و هم در تاریخ هنر قابل تامل و مطالعه است.

در سال 1993 گزارشی به رییس جمهور کره جنوبی دادند که فروش یک فیلم آمریکایی با صادرات یک میلیون اتوموبیل کره ای برابر بوده است. آن زمان 85 درصد بازار فیلم کره در اختیار هالیوود بود. به دستور ریییس جمهور مطالعات و برنامه ریزی جامعی انجام شد و سرمایه گذاری عظیمی با مشارکت بخش های صنعتی آن کشور در توسعه زیر ساخت صنایع فرهنگی و صوتی و تصویری انجام دادند. توسعه آموزشی در حوزه فناوری های جدید رسانه ای را در دستور کار قرار دادند. جذاب ترین رشته های دانشگاهی آنها که برترین نخبگان و استعدادها را به خود جذب می کرد رشته های جدید هنرهای رسانه ای شد. اما متاسفانه وضعیت رشته های هنری در نظام آموزش عالی ما بسیار فقیرانه و رقت انگیز است.

در نتیجه آن سیاست گذاری ها در سینمای کره، در 10 سال گذشته 9 فیلم از 10 فیلم پرفروش این کشور کره ای بودند و فقط یک فیلم آمریکایی در این فهرست بوده است.

همین‌جا می خواهم به یکی از چالش های سیاست گذاری فرهنگی خودمان اشاره کنم. ما در مدیریت فرهنگی معمولا نگاهمان «محصول گرا» است. بحث و جدل های فراوانی معطوف به تک محصول های خوب یا بد در عرصه سینما و سایر هنرها داریم. اما نگاه «ساختارگرا» نداریم. چندان توجه نداریم که کلیت ساختارها و زیرساخت های تولید فرهنگی و هنری ما در چه وضعیتی است و در قیاس با رقبای منطقه ای و جهانی کجا قرار داریم.

پرسش این است که ما چه چشم اندازی برای هنر در دهه پنجم انقلاب اسلامی در ذهن داریم؟

امروزه در سفره فرهنگی مردم ما - اعم از رسمی و غیر رسمی - چه کالاها و محصولاتی قرار دارد؟ آیا برنامه و راهبردی برای کسب سهم بیشتری از این سفره داریم؟ فراتر از مردم کشور خودمان، آیا به فکر همسایگان خود، کشورهای اسلامی، کشورهای فارسی زبان، کشورهای محور مقاومت و سایر کشورهای جهان هستیم؟

تحقق چنین امری نیازمند «مدیریت فرهنگی» قوی و هوشمندانه است. این هم دیگر چالش سیاست گذاری فرهنگی و هنری است که به آن اشاره می کنم. شغل «مدیریت فرهنگی» در جامعه ما از مشاغل سخت و پر خطر است. شغلی که انتظارات از آن بالا است و همه ناکامی های جامعه بر گردن آن انداخته می شود، اما جایگاه شایسته ای ندارد. از یک طرف با هنرمندان مواجه است و از طرف دیگر با سیاستگذاران و سیاستمداران.

مدیر فرهنگی برای آنکه آثار فرهنگی و هنری نو و بدیع و خلاق تولید شود باید خطر کند. باید جسارت کند. در این حرفه هیچ تضمین و مهر استانداردی هم وجود ندارد. چون با انسان خلاق سر و کار داریم نه با ماشین. بگذارید از همین سریال نوروز امسال مثال بزنم. یک مدیر فرهنگی می خواهد تصمیم بگیرد که آیا در موضوع حساس و راهبردی مثل حضور ایران در سوریه و خطر داعش آیا می تواند با یک گروه سریال طنز وارد مذاکره شود یا نه؟ ریسک بسیار بزرگی است. شاید خیلی ها خطر نکنند. اگر نتیجه موفق نباشد دست کم آبرو و حیثیت آن مدیر در خطر است،اگر امنیت اش در خطر نباشد!

اما اگر حاصل کار موفق و تاثیرگذار بشود چه کسی تشویق و تحسین می شود؟ بازیگران و کارگردان و نویسنده و تهیه کننده. اصلا انگار مدیر فرهنگی در آن هیچ نقشی نداشته است. این وضعیت باعث شده بسیاری افراد عطای مدیریت فرهنگی را به لقای آن ببخشند. لذا ما با یک بحران جایگاه در زمینه «مدیریت فرهنگی» مواجه هستیم.

حضرتعالی در سالهای 70 و 71 جلساتی با مدیران رادیو داشتیدکه متن آن جلسات اکنون در پایگاه اطلاع رسانی دفتر تنظیم و نشر آثار شما قرار گرفته است. جلسات شگفت و حسرت برانگیزیاست. به نظرم در آن جلسات شما نسلی از مدیران آینده رسانه ملی را تربیت کردید که در اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 در تلویزیون منشا اثرات و تحولاتی شدند. به آنها اعتماد به نفس دادید و حاصل کار آنها به گونه ای بود که حضرتعالی با حضور در سازمان صدا و سیما در سال 1383 از آنها تقدیر کردید. می خواستم درخواست کنم دستور بفرمایید دفتر حضرتعالی در کنار جلسات و دیدارهایی که با هنرمندان برگزار می کنند، گاهی جلساتی محدود و خصوصی با مدیران فرهنگی و رسانه ای هم تنظیم کنند. امروز نسل جدیدی از مدیران فرهنگی و رسانه ای متعهد و انقلابی وارد عرصه شده اند و با چالشها و مسئله های بسیاری با توجه به مقتضیات زمان مواجه هستند. انشاءالله این نسل هم بتوانند از محضر حضرتعالی استفاده کنند.

این نسل جدید با الهام از پیشگامان و پیش آهنگانی همچون چمران و آوینی، بر عهد و میثاق خود با امام و شهیدان وفادار و استوار هستند و علی‌رغم همه موانع و مشکلات، با دنبال کردن خط روشن تعالی و پیشرفت، که حضرتعالی برای ملت ایران به سوی آینده ای درخشان ترسیم کرده اید، برای تحقق آرمانها و اهداف انقلاب اسلامی از هیچ کوششی فروگذار نکرده و انشاءالله اجازه نخواهند داد غبار ناکارآمدی بر چهره تابناک نظام مقدس جمهوری اسلامی بنشیند.

728