در گفتگو با یک نویسنده و کارگردان تئاتر مطرح شد
تئاتر امروز ما "بلاگر" زده است / تئاتر نباید به یک ایونت سرگرمکننده تقلیل یابد/ «فراموشخانه» واکنشی به حافظه تاریخی ماست
سهاب محبعلی، نویسنده و کارگردان نمایش «فراموشخانه»، در گفتوگو با خبرفوری از تجربه اجرای این اثر، وضعیت امروز تئاتر ایران، مشکلات اقتصادی این هنر، نقش بلاگرها در شکلدهی به سلیقه مخاطبان و دغدغههایش درباره آینده تئاتر سخن گفت.
این کارگردان تئاتر که این روزها در تالار حافظ تئاتر تاریخی "فراموشخانه" را روی پرده برده، معتقد است تئاتر باید کنشگر باشد و مخاطب را با پرسشهای جدی مواجه کند، نه اینکه صرفاً به یک سرگرمی شبانه تبدیل شود.
مشروح گفتگوی سید محمدحسین جلالی با سهاب محبعلی را اینجا ببینید:
«فراموشخانه» اثری تاریخی و وطنپرستانه است
سهاب محبعلی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به سابقه فعالیت خود گفت: «نمایش فراموشخانه سیزدهمین اثری است که به صورت رسمی و عمومی روی صحنه بردهام. در تمام آثارم تلاش کردهام از رئالیسم فاصله بگیرم و تجربههای تازهای را در فرم اجرایی دنبال کنم.»
او درباره تفاوت این اثر با نمایش قبلی خود، «حمله به تایتانها»، توضیح داد: «اجرای حمله به تایتانها یک تجربهگرایی محض بود؛ تلاشی برای اینکه ببینیم چگونه میتوان یک انیمه کاملاً ژاپنی را در قالب یک نمایش جدی روی صحنه آورد. اما فراموشخانه در شرایطی شکل گرفته که حتی نفس کشیدن هم نوعی کنش سیاسی محسوب میشود. با این حال، بیش از آنکه این نمایش را سیاسی بدانم، آن را اثری تاریخی و وطنپرستانه میدانم که درباره فراموشی هشدار میدهد.»
تالار حافظ یکی از بهترین سالنهای تئاتر ایران است
محبعلی با مقایسه تجربه اجرای آثارش در سالنهای مختلف، تالار حافظ را یکی از بهترین سالنهای کشور توصیف کرد و گفت: «به نظر من تالار حافظ از بهترین سالنهای تئاتر ایران است. امکانات حرفهای، همکاری کامل پرسنل و فرصت مناسب برای آمادهسازی اجرا از ویژگیهای این مجموعه است.»
او در ادامه از حمایتهای مدیریت بنیاد رودکی قدردانی کرد و افزود: «با حمایتهای آقای دکتر اللهیاری امکان اجرای این نمایش فراهم شد. البته تالار حافظ مانند برخی سالنهای خصوصی، مخاطب گذری زیادی ندارد و به همین دلیل تبلیغات گسترده برای معرفی آثار در آن ضروری است.»
تئاتر امروز گرفتار ذائقهسازی بلاگرها شده است
این کارگردان درباره وضعیت فعلی تئاتر ایران انتقادهای صریحی مطرح کرد و گفت: «متأسفانه امروز رسانه مرجع را از دست دادهایم و بلاگرها تعیین میکنند مردم چه تئاتری ببینند و چه نبینند. حتی به کارگردان میگویند چه چیزی بسازد.»
او ادامه داد: «تئاتر نباید صرفاً به یک ایونت سرگرمکننده تبدیل شود. اینکه مخاطب فقط برای خندیدن، موسیقی یا چند ساعت خوشگذرانی به سالن بیاید، تعریف تئاتر نیست. تئاتر باید یک تجربه زیستی باشد؛ تجربهای که مخاطب را درگیر کند و او را با پرسشهای جدی روبهرو سازد.»
«فراموشخانه» درباره رنج مردم و حافظه تاریخی است
محبعلی درباره مضمون نمایش خود گفت: «فراموشخانه درباره مسائلی حرف میزند که نسلهای مختلف ایرانی تجربه کردهاند؛ چرخهای از رنج که بارها تکرار شده است. این نمایش تلاش میکند مخاطب را نسبت به فراموشی این تجربه تاریخی حساس کند.»
تئاتر پرکاراکتر انتخاب آگاهانه بود
در بخش دیگری از این گفتوگو، محبعلی درباره دلیل استفاده از تعداد زیاد بازیگران در آثار اخیرش توضیح داد: «نمایش فراموشخانه اساساً برای اجرا در سالنی مانند حافظ نوشته شده بود و طبیعتاً به گروه بزرگی از بازیگران نیاز داشت. البته تولید چنین کاری بدون حمایت تهیهکننده، آقای علی بیطرفان، امکانپذیر نبود.»
او با اشاره به مشکلات اقتصادی تئاتر افزود: «اقتصاد تئاتر ایران بیمار است و متأسفانه بخش زیادی از تصمیمگیریها در اختیار کسانی قرار گرفته که نگاه فرهنگی به تئاتر ندارند. در نتیجه اغلب آثار بر اساس فروش و بازگشت سرمایه تولید میشوند، نه بر اساس دغدغه هنری.»
سه بار مجبور شدیم گروه را از نو تشکیل دهیم
این کارگردان درباره روند دشوار تولید «فراموشخانه» گفت: «ما سه بار این نمایش را از ابتدا آغاز کردیم. از فروردین سال گذشته تمرینها شروع شد اما جنگ ۱۲ روزه، توقف تمرینها، خروج برخی بازیگران و اتفاقات مختلف باعث شد چندین بار گروه را از نو شکل بدهیم.»
او ادامه داد: «پس از اجرای دو نوبت نخست نیز دوباره وقفهای در اجراها ایجاد شد که همه برنامهریزیها و تبلیغات را تحت تأثیر قرار داد.»
تنها معیار ما احترام به مخاطب است
محبعلی مهمترین ویژگی گروه بازیگران نمایش را همدلی و تعهد آنان دانست و گفت: «از همان ابتدا با اعضای گروه عهد کردیم که نه برای پول و نه برای اعتبار شخصی روی صحنه برویم؛ تنها چیزی که اهمیت دارد مخاطبی است که بلیت خریده یا مهمان ما شده و برای دیدن نمایش آمده است.»
او افزود: «بازیگران با تمام توان اجرا میکنند. بسیاری از آنها پس از پایان نمایش، همچنان تحت تأثیر فضای اثر هستند و اشک میریزند. دلیلش این است که نمایش درباره ایران و دغدغههایی است که امروز همه ما با آن زندگی میکنیم.»
بزرگترین دستاورد «فراموشخانه»
محبعلی درباره مهمترین دستاورد این پروژه گفت: «بزرگترین دستاوردم شکل گرفتن یک گروه همدل بود که توانست در مدت کوتاهی به هماهنگی کامل برسد. دستاورد دیگر این بود که احساس میکنم توانستم نسبت به شرایط جامعه واکنشی صادقانه داشته باشم و اثری خلق کنم که مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند.»
متأسفانه امروز رسانه مرجع را از دست دادهایم و بلاگرها تعیین میکنند مردم چه تئاتری ببینند و چه نبینند. حتی به کارگردان میگویند چه چیزی بسازد
تئاتر ایران نیازمند بازنگری جدی است
این کارگردان در پایان گفتوگو با انتقاد از سیاستهای فرهنگی حوزه تئاتر اظهار کرد: «تئاتر امروز بیش از هر زمان دیگری به یک بازنگری جدی نیاز دارد. باید مشخص شود که آیا قرار است تئاتر، هنری دغدغهمند و کنشگر باشد یا صرفاً آثاری سفارشی تولید شوند که سالنهایشان با بلیتهای سازمانی پر شود.»
او در پایان تأکید کرد: «تئاتر بیش از هر چیز به مردم نیاز دارد؛ به مخاطبانی که آگاهانه انتخاب کنند و برای دیدن نمایشهایی بروند که آنها را به فکر فرو ببرد. اگر این اتفاق رخ ندهد، متأسفانه مسیر افول تئاتر ادامه خواهد داشت.»
