۴ عاملی که بر رابطه پزشک و بیمار تاثیرگذار است

دکتر بابك خطي :درمان و سلامت جامعه بر ايجاد رابطه مناسب بين درمانگر و درمانجو استوار است.ارتباط مناسبي كه باعث اعتماد بيمار و پذيرش درمان به طور كامل گردد.بهترين تشخيص ها و انتخاب مناسب ترين درمان ها تا وقتي بيمار با پزشك خود رابطه درست برقرار نكند و به فرآيند درمان به ديده ترديد بنگرد كارايي چنداني ندارد.

نظريه هاي متاخر اخلاق پزشكي هم در اين فرآيند براي بيمار نقش فعال تري قائل شده اند؛پزشك موظف است بعد از شرح حال مناسب و معاينه كامل و ساير اقدامات احتمالي لازم تشخيص خود و روش هاي درماني پيش رو را براي بيمار توضيح دهد و بيمار حق تصميم گيري در مورد انتخاب روش درمان البته تحت راهنمايي پزشك را دارد.

اين رابطه حاصل تعامل چهار مساله اصلي است :،پزشك،بيمار، سياستگذاري بهداشت ودرمان و آموزش پزشكي، رسانه.
بررسي عوامل آسيب در عدم شكل گيري درمانجو-درمانگر مستلزم واكاوي دقيق و بدون سوگيري همه عوامل فوق است.
پزشك:
هر چند اكثريت شاغلين اين صنف با مسوليت پذيري به انجام وظيفه مشغولنداما قطعا مواردي هم مي توان يافت كه به وظايف خود به درستي عمل نمي كند.

الف.رفتاري:مواردي وجود دارد كه پزشك دغدغه اي براي داشتن روي گشاده و ارج نهادن به مراجع ندارد يا عليرغم وجود اين دغدغه آموزش هاي لازم جهت شكل دهي صحيح و پخته كردن آن در دوره تحصيل وجود نداشته است. مراجعين پزشك فراتر از يك مورد بيماري،انسان هايي بازنجيره وسيع عاطفي هستند؛پدران ومادران ارجمند،فرزندان دلبند،خواهران و برادران ارزشمندِ يك خانواده و فاميل .توجه كافي به اين مساله از موارد مهم تحقق اين رابطه است.

ب.ساختاري:مساله بعدي انجام يك روش ساختارمند و تعريف شده براساس متون علمي براي تعيين تشخيص و طراحي درمان است كه شامل اخذ شرح حال دقيق ،انجام معاينه كامل و ساير اقدامات مي باشد.در مواردي اين روند به طور كامل و درست به دلايل مختلف از جمله نداشتن اهميت از نظر پزشك،مراجعان بيش از حد مجاز،نديدن آموزش هاي لازم و...انجام نمي شود.

ج.اخلاقي:تحميل هزينه هاي غيرلازم درماني يا دريافت مبالغ خارج از قانون براي درمان موسوم به زيرميزي مورد ديگري است كه متاسفانه در مواردي از ساختار درمان كشور وجود دارد و عليرغم اندك بودن به سبب بار تخريبي شديد نقش مهمي را در مخدوش نمودن اين رابطه بازي مي كند.

بيمار:
الف:تخصص گرايي
ميل به تخصص گرايي از آفات فرهنگي سال هاي اخير ماست.درصدي از بيماران به مراجعه خط اول به پزشكان عمومي اعتقادي ندارند و تصور مي كنند مراجعه مستقيم تخصصي يا فوق تخصصي سودبيشتري براي آنان دارد،درصورتي كه بررسي اوليه بيماري بهتر است توسط پزشكاني كه با ديد جامع و كلي به بيماري مي نگرند انجام شود تا درمان و درصورت لزوم ارجاع به تخصص مناسب با مشكل انجام شود و مراجعه خط اول به متخصصين و فوق تخصص هايي كه عليرغم داشتن احاطه بر رشته خود خواه ناخواه نگاه جامع كمتري نسبت به ساير موارد غيرتخصص خود دارند علاوه بر هزينه هاي بالاتر غيرلازم تحميلي بر دوش بيمار از نظر كيفيت درماني نيز نتايج مناسبي نخواهد داشت.

ب:تعميم گرايي
در تمام جوامع در حال توسعه كه معمولا به عواملي بالاتر از اراده جمعي براي پيشرفت اوضاع اولويت مي دهند و قهرماني براي بهبود معجزه آساي امور مي جويند فرآيند ديو و دلبرسازي كمابيش وجود دارد.تمام صنف ها از جمله صنف پزشكي ضمن داشتن بدنه خدوم و وظيفه شناس داراي قسمت هاي مشكل دار است و هيچ صنفي داراي عصمت ذاتي نيست.اما در شرايط قهرمان جويي يك سري وقايع و اتفاقات خاص از صنفي يك غول بي شاخ و دم يا برعكس فرشته هاي بي اشتباه مي سازد كه هر دو آن در مقام تعميم اشتباه است.در صنف پزشكي نيز چون همه جا در كنار اكثريتي كه به وظايف خود عمل مي كند ،قسمت هايي است كه فداكارانه تر و فراتر از وظيفه براي درمان بيماران اهتمام مي ورزند و البته قسمتي كه در انجام امور حداقل وظيفه نيز كاهلي مي كند و تنها به كسب منافع مالي به هرشكل اولويت مي دهند .هيچكدام از اين دو طيف نماينده واقعيت وظيفه شناسي ذاتي اكثريت اين صنف نيست وتعميم تلقي فرشته خصالي يا شيطان صفتي هر دو نادرست است.

ج.يكسان شماري خطاي پزشكي و تقصير پزشكي :
اين دو عبارت معني يكساني ندارند.پزشكان بي اشتباه نيستند و گاهي عليرغم داشتن علم ومهارت كافي و صرف دقت لازم آسيب هايي در فرايند درمان بروز مي كند كه اين مساله قسمتي پذيرفته شده در طب مي باشد و بدون لحاظ كردن آن انجام هيچ اقدام درماني(به سبب احتمال اندك عارضه موجود در آن)ميسر نيست و اين موضوع با عدم دقت كافي و عدم رعايت نظامات لازم توسط پزشك حين درمان تفاوت ماهوي دارد.

سياستگذاري بهداشت،درمان،اموزش پزشكي و موارد مربوط
الف.آموزشي:در زمينه آموزش دانشجويان پزشكي وساير رشته هاي مرتبط نياز به نظام مندي و دقت بيشترخصوصا در مباحث آموزش اخلاق پزشكي به نظر مي رسد.به نوعي كه از روش هاي سينه به سينه ي سليقه اي يا صرف تئوري به آموزش هاي كاربردي براي آمادگي در برخورد با شرايط واقعي طبابت تبديل شود.

ب. تامين زندگي:تامين گذران زندگي بسياري از كساني كه به طرح هاي كشوري مثل پزشك خانواده يا طرح تحول سلامت پيوسته اند و حتي گروهي از آنان كه از حق داشتن مطب محروم شده اند بر عهده مسوولين وزارت رفاه و بهداشت است.داستان عجيب عدم تاديه بدهي بيمه ها به وزارت بهداشت و نبودن متولي همراه با مسوليت در بحث مالي بخش سلامت از جمله اين مشكلات است.
بايد تاكيد شود مساله حقوق هاي آن چناني مختص به گروه معدودي از پزشكان است و اكثريت اين صنف برخلاف تصور عمومي اتفاقا در شرايط منصفانه درآمدي قرار ندارد حال سوال اين است پزشكي كه چندين ماه كارانه دريافت نكرده است ومانند ساير اقشار در شرايط مشابه در استرس گذران زندگي ست ،با حداكثر توان مصروفه و شرافت حرفه اي چقدر بر بالين بيمار كارايي خواهد داشت.

رسانه :
پيشرفت روز افزون رسانه فرصت مقتضي براي تعالي دانش و بهبود امور را فراهم كرده است.امر سلامت جامعه نيز از اين مورد مستثني نيست.رصد دقيق شرايط بهداشت و سلامت،انعكاس نقدهايي كه براي بهبود شرايط ارايه مي شود و بررسي دقيق موارد اهمال و خدشه در سلامت جامعه در هر سطح و مقام كه باشد و پيگيري منصفانه استيفاي حقوق سلامت جامعه از وظايف رسانه هاست.اما اين امكان بسيار خوب چون تمام موارد ديگر شرايط سوءاستفاده نيز دارد.متاسفانه بعضي از رسانه هاي به دليل جدال هاي سياسي و يا افزايش مخاطب به هر قيمت و يا هر چيزي كه به جز اولويت داشتن سلامت جامعه است به جاي شفافيت به انعكاس سليقه اي يا خبرسازي اقدام مي كند.اين رويكرد بجز مغشوش كردن فضا و آسيب هاي غيرقابل جبران به رابطه بيمار-پزشك فايده اي ندارد.هر قدر شفافيت ياريگر بهبود و پالايش اين رابطه است ،سعايت عامدانه باعث ايجاد شرايطي مي گردد كه بيماران نتوانند اعتماد شايسته به پزشك بنمايند و پزشكان نيز در موضع تدافعي قرار گرفته ومقدار قابل توجهي از انرژي رواني و جسمي كه مي بايست فقط در كار درمان بيماران مصرف شود زير فشار رسانه هاي بي انصاف و جو مسموم ناشي از آن هدر رود.

تعامل اين چهار مورد خصوصا مرزبندي شفاف بدنه وظيفه شناس جامعه پزشكي با موارد سوءاستفاده و اهمال و نيز قضاوت مبتني برتامل جامعه در مورد مسايل جامعه و اخبار رسانه ها باعث صيانت از رابطه بيمار پزشك مي گردد كه وجود آن شرط اساسي تحقق سلامت جامعه است.

منبع: سلامت نیوز

16