نتایج پیمایش ملی از ابعاد پنهان تجمعات شبانه
نتایج پیمایشی ملی درباره تجمعات شبانه در ایران نشان میدهد این اجتماعات در نگاه شرکتکنندگان، بستری برای تقویت همبستگی اجتماعی، مشارکت داوطلبانه و شکلگیری سرمایه اجتماعی بوده است.
این پژوهش که با مشارکت ۴۳ هزار و ۳۹۱ نفر در بازه زمانی هفتم تا یازدهم اردیبهشت سال جاری انجام شده، ابعاد مختلف این حضور جمعی را از منظر انگیزهها، تجربه اجتماعی و پیامدهای آن بررسی کرده است.
مشارکت داوطلبانه؛ شاخص مردمی بودن در سطح ۸۸ درصد یافتههای پیمایش نشان میدهد شاخص «مردمی بودن تجمعات» با میانگین ۸۸.۱۴ درصد در سطح بالایی قرار دارد. این شاخص بر پایه سه مؤلفه «حضور داوطلبانه مردم»، «نقش نهادهای مردمی در برگزاری» و «آزادی در بیان مطالبات و خلاقیتها» سنجیده شده است.
در مهمترین گویه این شاخص، ۹۴.۸ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور مردم در تجمعات «زیاد» یا «خیلی زیاد» داوطلبانه و خودجوش بوده است. همچنین ۹۳.۱ درصد شرکتکنندگان با این گزاره موافق بودهاند که نهادهای مردمی مانند هیأتها و گروههای اجتماعی نقش اصلی در سازماندهی و مدیریت تجمعات دارند.
در بخش مربوط به آزادی در استفاده از شعارها و پلاکاردهای خلاقانه نیز ۸۳.۶ درصد پاسخدهندگان موافقت خود را اعلام کردهاند، در حالی که حدود ۱۳ درصد گزینه «تا حدودی» را انتخاب کردهاند. مجموعه این دادهها نشان میدهد مشارکت مردمی و احساس مالکیت اجتماعی نسبت به تجمعات در سطح بالایی قرار دارد.
همدلی اجتماعی؛ بالاترین شاخص پیمایش
بر اساس نتایج این تحقیق، شاخص «ایجاد همدلی و نزدیکی قلوب مردم» با میانگین ۸۹.۹۱ درصد بالاترین امتیاز را در میان شاخصهای بررسیشده کسب کرده است.
اکثریت قاطع پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور در تجمعات باعث افزایش احساس محبت و علاقه نسبت به دیگر شهروندان شده است.
همچنین در گویه مربوط به تقویت انسجام و وحدت اجتماعی نیز سهم پاسخهای مثبت غالب بوده است.تحلیل این دادهها نشان میدهد تجربه حضور در تجمعات برای بسیاری از افراد فراتر از یک حضور نمادین بوده و به تقویت هویت جمعی و نزدیکی روانی میان افراد منجر شده است. پژوهشگران این وضعیت را نشانهای از تولید و بازتولید سرمایه اجتماعی عاطفی در بستر این اجتماعات میدانند.
توجه به وحدت ملی در سطح ۸۷ درصد
در شاخص «توجه و شکر نعمت وحدت»، میانگین امتیاز ۸۷.۵۴ درصد ثبت شده است. نتایج نشان میدهد ۹۱.۸ درصد پاسخدهندگان معتقدند در تجمعات بر حفظ وحدت اجتماعی تأکید زیادی میشود.
همچنین ۹۲.۸ درصد شرکتکنندگان اعلام کردهاند در این اجتماعات به ابعاد الهی و وحدتآفرین حضور مردم توجه میشود. در عین حال، در گویه مربوط به پرهیز از طرح مسائل اختلافبرانگیز، حدود ۵۰ درصد پاسخدهندگان موافق بودهاند و ۳۴ درصد نیز اعلام کردهاند گاهی مطالبی با مضامین اختلافبرانگیز شنیدهاند. با این حال، در مجموع، شرکتکنندگان تجمعات را بیشتر بستری برای همگرایی اجتماعی ارزیابی کردهاند.
فرصت رشد اجتماعی و هویتی
شاخص «ایجاد فرصت رشد و بلوغ اجتماعی» با میانگین ۸۴.۵۱ درصد از دیگر یافتههای قابل توجه این پیمایش است. پاسخدهندگان در این بخش اعلام کردهاند تجمعات میتواند به تقویت هویت ملی، افزایش آگاهی اجتماعی و انتقال تجربههای جمعی به نسلهای جوان کمک کند.
انگیزههای حضور؛ نقش پررنگ باورهای ارزشی
در بخش بررسی انگیزههای حضور، «انگیزههای ایدئولوژیک و مذهبی» با میانگین ۹۰.۹۰ درصد قویترین عامل تداوم مشارکت گزارش شده است.در گویه «حضور در تجمعات یک وظیفه شرعی و اخلاقی است»، ۷۷.۱۱ درصد گزینه «کاملاً موافقم» و ۱۷.۴۵ درصد گزینه «موافقم» را انتخاب کردهاند.
همچنین ۶۹.۵ درصد گفتهاند حضور در تجمعات برای آنان آرامش معنوی ایجاد میکند و ۲۳ درصد نیز با این گزاره موافق بودهاند.همچنین حدود ۹۲ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور در تجمعات به بخشی از روال زندگی آنان تبدیل شده است.
انگیزههای ملی؛ دفاع از کشور و احساس غرور در شاخص «انگیزههای ملیگرایانه و دشمنستیزانه» نیز دادهها نشان میدهد احساس دفاع از کشور، غرور ملی و واکنش به تهدید بیرونی از عوامل مهم حضور بوده است.
در گویه «حضور در تجمعات نوعی دفاع از کشور است»، ۷۶.۶۱ درصد کاملاً موافق و ۱۸.۳۷ درصد موافق بودهاند. همچنین ۷۴.۲ درصد احساس غرور ملی و ۷۲.۱ درصد احساس خشم نسبت به دشمن را از عوامل انگیزشی حضور خود عنوان کردهاند.
