مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی:
پیروزی عزتمندانه با جنگ بیپایان یا بیشترین میزان تخریب یکی نیست/ جنگ برای دفع تجاوز است، نه تبدیلشدن به قدرت مسلط منطقه / دفاع مشروع را تبدیل به هژمونی نکنید
مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی با بیان اینکه «پیروزی فقط با تعداد موشکها و اهداف منهدمشده سنجیده نمیشود»، تصریح کرد گفتمان اعتدالی در سیاست خارجی بر سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» استوار است و همزمان دفاع از کشور، حفظ تابآوری داخلی و باز نگه داشتن مسیر صلح و مذاکره را دنبال میکند.
حسامالدین آشنا در یادداشتی به تشریح گفتمان «اعتدالی» در سیاست خارجی پرداخته و نوشته است که این رویکرد، نه به معنای قرار گرفتن در نقطه میانی میان دو نگاه افراطی و تفریطی، بلکه به معنای «اداره قدرت دفاعی بر پایه سه اصل عزت، حکمت و مصلحت» است.
او در ابتدای یادداشت، با مقایسه دو رویکرد متفاوت درباره جنگ و سیاست خارجی مینویسد: «گفتمان حداکثری، قدرت و اراده دشمن را جدی میگیرد، اما گاه هزینهای را که ایران و مردم منطقه باید بپردازند کمتر میبیند. گفتمان حداقلی، هزینه جنگ را بهدرستی یادآوری میکند، اما گاه مذاکره را جای بازدارندگی مینشاند و تصمیم مهاجم را به واکنشی در برابر رفتار ایران تقلیل میدهد.»
آشنا سپس تأکید میکند: «گفتمان اعتدالی، نقطه وسط این دو نیست. اعتدال یعنی اداره قدرت دفاعی بر پایه سه اصل عزت، حکمت و مصلحت، نه از دفاع گریختن و نه در جنگ ماندن.»
او با استناد به خطبه ۱۵۰ نهجالبلاغه، مینویسد: «حَمَلُوا بَصَائِرَهُمْ عَلَی أَسْیَافِهِمْ» و توضیح میدهد که این عبارت به مؤمنانی اشاره دارد که «از روی آگاهی و عقیده میجنگیدند؛ یعنی شمشیرشان حامل یک فهم و هدف روشن بود، نه جایگزین آن.»
به اعتقاد مشاور پیشین رئیسجمهور، «تمایل به جنگ و لذت پیروزی نباید هدفساز باشد. باید روشن باشد جنگ به عنوان یک ابزار چرا به کار گرفته میشود، از چه مرزهایی عبور نمیکند و با تحقق چه شرایطی متوقف خواهد شد.»
جنگ برای دفع تجاوز، نه اعمال سلطه
آشنا در بخش دیگری از یادداشت، مفهوم «عزت» را در سیاست دفاعی تبیین کرده و مینویسد: «عزت یعنی ایران تجاوز را تحمل نکند و صلح را با تحقیر، تسلیم یا پذیرش امکان حمله بعدی نخرد. کشوری که نتواند از مردم، سرزمین و استقلال خود دفاع کند، صلح را انتخاب نمیکند؛ شرایط طرف قویتر را میپذیرد.»
با این حال، او تأکید میکند که «پیروزی عزتمندانه با جنگ بیپایان یا بیشترین میزان تخریب یکی نیست.» به نوشته آشنا، «ممکن است کشوری در میدان خسارت زیادی به دشمن وارد کند، اما در پایان با اقتصادی فرسوده، جامعهای خسته، همسایگانی هراسان و ائتلافی گستردهتر علیه خود روبهرو شود. چنین نتیجهای را نمیتوان فقط با شمار موشکها و اهداف منهدمشده سنجید.»
او معیار پیروزی را حفظ منافع ملی میداند و مینویسد: «پیروزی زمانی عزتمندانه است که تمامیت ایران حفظ شود، تجاوز متوقف گردد، امکان تکرار آن کاهش یابد و مردم بتوانند با امنیت و اختیار به زندگی خود بازگردند.» به باور او، «اگر جنگ پس از دستیابی به این اهداف، برای ادامه خود هدفهای تازه تولید کند، بهتدریج از دفاع میهنی فاصله میگیرد.»
اهداف جنگ باید روشن باشد
آشنا در ادامه بر ضرورت شفاف بودن اهداف جنگ تأکید کرده و نوشته است: «اعلام اینکه "ما آغازگر جنگ نبودیم" ضروری است، اما کافی نیست. دفاع باید هر روز برای مردم ایران، همسایگان و افکار عمومی جهان اسلام توضیح دهد که چرا ادامه دارد و کجا پایان مییابد.»
او هشدار میدهد: «اگر هدفهای جنگ مبهم بماند و دامنه آنها پیوسته گسترش پیدا کند، حتی یک دفاع مشروع ممکن است در نگاه ناظران بیرونی، به پروژه تنبیه منطقه یا تحمیل هژمونی تعبیر شود.»
مشاور رئیسجمهور در دولت روحانی در پایان این بخش از یادداشت تأکید میکند که «سرشت دفاعی جنگ باید هم در سخن و هم در انتخاب اهداف و شیوه عمل دیده شود.» به گفته او، «ایران باید صریح بگوید: برای دفع تجاوز و جلوگیری از تکرار آن میجنگیم؛ نه برای تصرف سرزمین دیگران، تغییر مرزها، تحقیر ملتها یا تبدیلشدن به قدرت مسلط منطقه.»
