نفوذ «لمپنیسم سیاسی» در برنامه ریزی ها کلان کشور / مشکل گروه های مرجع بدون پیشینه است

جهت دهی به افکار عمومی و نقش آگاهی بخش نخبگان و گروه های مرجع در انتخابات؛ موضوعی است که کارشناسان در راستای افزایش مشارکت سیاسی شهروندان بر آن تاکید می کنند.

در آستانه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم و پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، به روال همیشه بسیاری از چهره های هنری - فرهنگی و سیاسی- اجتماعی وارد عرصه فعالیت سیاسی می شوند و در راستای آگاهی بخشی نسبت به نامزدها و گروه های سیاسی شرکت کننده در انتخابات و افزایش مشارکت مردمی ایفای نقش می کنند.

اگر چه انتخابات موضوعی است که در آن بر استقلال رای تاکید می شود اما نمی توان نقش آگاهی بخشی گروه های مرجع را در آن نادیده گرفت.

گروه های مرجع شامل طبقه های گوناگونی همچون خانواده، هنرمندان، ورزشکاران، استادان دانشگاه، روحانیان، روشنفکران، معلمان و به طور کلی نخبگانی هستند که در قالب گروه های نخستین و دومین در جامعه، به عنوان مرجع قرار می گیرند و به نوعی بر افکار، سلیقه و انتخاب های مردم تاثیر می گذارند.

با توجه به افزایش فعالیت ها و تلاش های سیاسی و اجتماعی گروه ها و چهره های شاخص در آستانه برگزاری هر انتخابات در ساختار سیاسی کشور، پرسش هایی در باره میزان و چگونگی اثرگذاری گروه های مرجع در مسیر انتخابات مطرح می شود. در این میان ابهام هایی همچون اینکه گروه های مرجع چگونه می توانند مردم را در انتخاب درست هدایت کنند؟ چرا گروه های مرجع، به حمایت از نامزد یا جریان سیاسی خاصی اقدام می کنند؟ چه عاملی باعث می شود گروه هایی بدون پیش زمینه فعالیت سیاسی در قالب گروه های مرجع، وارد عرصه های انتخاباتی شوند؟، مطرح است که این گزارش پژوهشگر ایرنا در گفت و گو با کارشناسان به آن ها پاسخ می دهد.

** گروه مرجع بیش از یک رای دارد

این گونه برداشت می شود که گروه های مرجع با ورود به عرصه فعالیت های مدنی اعم از سیاسی، فرهنگی، مردمی و صلح طلبانه، وجهه ویژه ای پیدا می کنند، به گونه ای که به پشتوانه نفوذ و تاثیری که میان مردم دارند، به حمایت از یک شخص یا جریان سیاسی و اجتماعی برمی خیزند و گاه نیز خواهان سهمی از امور به عنوان یک مدیر، نماینده مجلس و ... می شوند. چنانچه این سهم خواهی از روی تخصص، آگاهی و بینش سیاسی - اجتماعی صورت گیرد، بجا است اما گاهی این موضوع نه از روی بینش و تخصص سیاسی که به پشتوانه اقبالی است که جامعه در یک زمینه ویژه به آنان دارد؛ چنانکه در چند سال گذشته در کشور تجربه شد و همین موضوع زمینه ساز مشکل ها و مسایلی خواهد شد که جبران آن برای جامعه، هزینه های بسیاری خواهد داشت.

در این خصوص ، «سعید معیدفر» جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران ، گروه های مرجع را سرمایه های فکری، علمی و اجتماعی یک کشور می داند که از درک ژرف تری نسبت به مسایل و آینده جامعه برخوردارند.

نقش نخبگان جامعه به عنوان مرجع هدایت فکری مردم بر هیچ کس پوشیده نیست. در عرصه های مهمی همچون انتخابات نیز این نقشِ هدایت گرانه، با توجه به دامنه وسیع نفوذ و تاثیرگذاری آنان پررنگ تر و موثرتر است.

معیدفر به پژوهشگر ایرنا گفت : ممکن است مردم خیلی از نامزدهای انتخاباتی را نشناسند و درک واقع بینانه ای از آنان نداشته باشند یا فرصت نکنند مواضع و دیدگاه های آنان را در موقعیت های مهم و حیاتی کشور رصد کنند، از این رو در امر انتخاب به افرادی که تجربه و شناخت بهتری در سطح افکار عمومی دارند، اعتماد می کنند و از آنان کمک می گیرند.

این جامعه شناس می افزاید: در رویدادهای مهمی همچون انتخابات، هر گروهی به نخبگان و معتمدان خود مراجعه می کند و براساس نظر آنان دست به انتخاب می زند و این گونه نیست که ما فکر کنیم در انتخابات همه یک رای دارند بلکه نخبگان و شخصیت ها و گروه های مرجع به دلیل دامنه نفوذ و تاثیرگذاری بیشتر، از بیش از یک رای برخوردارند.

به باور معیدفر، این مساله دامنگیر جوامع بدون حزب و سازوکار حزبی است و جامعه ما نیز از این امر جدا نیست. با اینکه سال ها است که این کاستی بزرگ را در انتخابات شناخته ایم اما درصدد حل آن نبوده ایم و هر بار می بینیم افراد ناشناخته و کسانی که شایستگی و تخصص لازم را ندارند در خلاء افراد معتمد یا نخبگان جامعه وارد این عرصه می شوند، به مجلس راه پیدا می کنند یا در مسند امور می نشینند.

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه نباید مجلس، میدان آزمون و خطای افراد قرار گیرد، اظهار کرد : کسانی که باید آزمون و خطای خود را در نهادهای مدنی، احزاب یا صنف های گوناگون نشان دهند در خلاء این بسترها، وارد مجلس می شوند. مردم یک جامعه، نباید هزینه های سنگین آزمون و خطای افرادی را به دوش بکشند که شایستگی لازم را برای گرفتن کرسی های مجلس یا جایگاه های مدیریتی ندارند.

** گروه های مرجع، آگاهی بخش و روشنگر

داشتن پیشینه فعالیت سیاسی و سازوکار حزبی وگروهی برای نمایندگی و انتخاب نماینده، معیاری است که بیشتر اندیشمندان سیاسی و اجتماعی برآن تاکید دارند اما نقش هدایتگری نخبگان و گروه های مرجع نیز موضوعی است که نمی توان آن را نادیده گرفت.

گروه های مرجع به دلیل برخورداری از تجربه، تخصص، توانمندی و اقتدار معنوی و فکری، می توانند با رفتار، دیدگاه ها، مشارکت و مداخله در تعیین مسیر مردم بسیار موثر واقع شوند. مردم نیز در سایه الگو و نفوذ شخصیتِ گروه های مرجع حرکت می کنند.

این موضوعی است که «سیدیعقوب موسوی» جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا درباره آن به پژوهشگر ایرنا گوید: سال 94 که انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری در ایران برگزار شد، نقش گروه های مرجع در بسیج مردم، به ویژه جوانان برای یک امر عمومی به نام مشارکت مدنی، سیاسی یا مشارکت در یک امر حیاتی، انکارناپذیر بود.

به گفته وی نفوذ گروه های مرجع اگر به صورت معقول و هدایتگرانه باشد، می تواندمردم را از ابهام خارج و آنان را به مشارکت در انتخابات تشویق کند در این صورت است که مردم از حالت انفعال و تماشاگر بودن صرف بودن خارج می شوند و آگاهانه درباره سرنوشت خود تصمیم می گیرند.

در عرصه فعالیت های مدنی به ویژه در سیاست و حوزه ای همچون انتخابات، نقش و نفوذ گروه های مرجع بیشتر به چشم می آید زیرا با توجه به پایگاه مردمی این گروه ها، افراد و جریان های سیاسی خواهان جلب حمایت آنان می شوند. اگر از زاویه دیگری بنگریم، گروه های مرجعی که بدون پیشینه فعالیت و تخصص، وارد عرصه انتخابات می شوند به نوعی «لمپنیسم سیاسی» را به وجود می آورند که برنامه ریزی ها را با مشکل روبرو می کند.

موسوی با تاکید بر اینکه، دقت شود از گروه های مرجع چه کسانی انتخاب می شوند، می گوید: انتخاب و روشنگری گروه های مرجع به شناخت و روشنگری جامعه کمک می کند. مردم به پیروی از گروه های مرجع، دست به انتخاب و مشارکت می زنند، اما پذیرش و به رسمیت شناختن گروه های مرجع، موجب نمی شود که مردم احساس مسوولیت نکنند. هر فرد دارای استقلال رای است. گروه های مرجع، فقط نقش روشنگری را برای مردم بازی می کنند.

کوتاه سخن آنکه، گروه های مرجع، از میان طبقه ها و گروه های گوناگون اجتماعی شکل می گیرند و برای مردم نقش الگو و نماد را بازی می کنند. بهر ه گیری از نقش و نفوذ آنان در شرایطی که دشمن خواهان کمترین مشارکت است، می تواند مردم را به شرکت در انتخابات تشویق کند و خیر عمومی را برای همه گروه های جامعه رقم بزند.

منبع: ایرنا

15