۷ فاجعه که در طول تاریخ فضا رقم خوردند
اکتشافات فضایی همواره با هیجان و شادی بسیاری هم از سوی فضانوردان و هم از سوی مردم همراه هستند، اما در طول تاریخ فضا مواردی نیز وجود داشتهاند که به جای موفقیتآمیز بودن، فاجعهبار شدهاند و اندوه را با خود به همراه آوردهاند.
ثبت رکوردهای پرواز فضایی انسان نیازمند یک طرز فکر انتقادی است که در آن سیستمهای کلیدی آزمایش شوند و فضانوردان و کیهاننوردان تحت آموزشهای اضطراری زیادی قرار بگیرند. همه این بررسیها به منظور آماده شدن برای مواقعی است که در طول پرتاب یا در فضا مشکلی پیش میآید.
به نقل از ویونیوز، فضاهای بسته، وسایل نقلیه با سرعتی بالاتر از سرعت صوت، جاذبه صفر و موشکهای بسیار ناپایدار میتوانند مستعد تصادف باشند. سفر فضایی یک کار دشوار است که محاسبات دقیق و اقدامات دقیقتر را در مواقع دشوار میطلبد. با وجود مهندسی دقیق و پروتکلهای سختگیرانه، چندین ماموریت به فاجعه ختم شدهاند.
در این گزارش، فهرستی از هفت حادثه فاجعهبار آورده شده است که در طول سفرهای فضایی رخ دادهاند.
ماموریت «اکسپدیشن ۳۶»(Expedition 36)
«لوکا پارمیتانو»(Luca Parmitano)، فضانورد ایتالیایی آژانس فضایی اروپا در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۳ هنگام کار کردن بیرون از ایستگاه فضایی بینالمللی یک حادثه را تجربه کرد. طی یک پیادهروی فضایی در سیوششمین سفر به ایستگاه فضایی بینالمللی، کلاه ایمنی پارمیتانو به طور غیرمنتظرهای از آب پر شد و با توجه به حضور در فضا، آب آزادانه در اطراف سر او شناور شد و در نهایت، شنیدن یا صحبت کردن با سایر فضانوردان را برای او غیرممکن کرد.
شاید به نظر برسد که راه حل مشکل پارمیتانو واضح بوده است و او میتوانسته آب را بنوشد اما آب از کیسه نیامده بود، بلکه ناشی از نشتی در سیستم خنککننده مایع بود و ایمنی لازم را برای نوشیدن نداشت. به علاوه، نوشیدن آبی که آزادانه در هوا شناور است، چندان آسان به نظر نمیرسد.
به نقل از یونیورس تودی، ویدیوی ثبتشده توسط «کریس کسیدی»(Chris Cassidy)، فضانورد دیگر ماموریت اکسپدیشن ۳۶، مسیر حوضچه درون کلاه ایمنی پارمیتانو را نشان داد. کسیدی با ترسناک خواندن آن وضعیت گفت که اگر نشت ادامه پیدا میکرد، بسیار جدی میشد، اما ناسا پس از گزارش پارمیتانو مبنی بر بروز مشکل، به سرعت پیادهروی فضایی را لغو کرد. پارمیتانو و کسیدی که با هم بیرون بودند، ظرف چند دقیقه به ایستگاه فضایی بینالمللی بازگشتند.
پارمیتانو پس از بازگشت به ایستگاه فضایی بینالمللی، از لباس فضایی خود بیرون آمد. او کاملاً سالم بود، اما به یک حوله تمیز نیاز داشت که به سرعت دریافت کرد. این حادثه و لغو پیادهروی فضایی بعدی، آن را به دومین پیادهروی فضایی کوتاه در تاریخ ایستگاه فضایی بینالمللی تبدیل کرد.
«شاتل فضایی چلنجر»(Space Shuttle Challenger)
فاجعه شاتل فضایی چلنجر که در ۲۸ ژانویه ۱۹۸۶ رخ داد، یکی از ویرانگرترین روزها را در تاریخ اکتشافات فضایی رقم زد. کمی بیش از یک دقیقه پس از بلند شدن شاتل فضایی، نقصی در حلقههای O فضاپیما -واشرهای لاستیکی که تقویتکنندههای موشک آن را از هم جدا میکردند- به شروع آتشسوزی منجر شد که تقویتکنندهها را بیثبات کرد و به خود موشک سرایت کرد. شاتل با سرعتی بیش از سرعت صوت به حرکت درآمد و به سرعت شروع به متلاشی شدن کرد.
این فاجعه به مرگ همه فضانوردان حاضر در فضاپیما از جمله «کریستا مکآلیف»(Christa McAuliffe) شهروند غیرنظامی و از شرکتکنندگان پروژه «معلم در فضا» ناسا منجر شد که قرار بود در فضا به تدریس کلاسها و انجام آزمایشها بپردازد. ماموریت بلندمدت شاتل شامل استقرار ماهوارهها و آزمایش تجهیزاتی برای مطالعه نجوم و «دنبالهدار هالی»(Halley’s Comet) بود. پرتاب شاتل به طور گسترده از تلویزیون پخش نشد اما انفجار و متلاشی شدن شاتل برای تماشاگران روی زمین قابل مشاهده بود.
به نقل از ایبیسی نیوز، در میان متخصصان فنی مسئول پرواز شاتل، همه چیز خوب نبود. اعضای گروه مهندسی که از خطرات ناشی از چنین دمای پایینی برای حلقههای O آگاه بودند، پیشبینی میکردند که خود پرتاب با مشکلاتی روبهرو شود. چهار سال عیبیابی پشت صحنه و شک و تردید نهفته، به خشم و ترس تبدیل شده بود. یکی از مهندسان فریاد زد: «آنها خواهند مرد!»
هیچ یک از این نگرانیها از گروه کوچک افراد داخلی فراتر نرفت. با وجود ابراز این نگرانیها، ماموریت طبق برنامه ادامه یافت، زیرا ناسا مخالف به تعویق انداختن بیشتر پرتاب شاتل بود که پیش از آن چندین بار به تعویق افتاده بود. این فاجعه به تعلیق موقت برنامه شاتل فضایی و ایجاد «کمیسیون راجرز»(Rogers Commission) برای تعیین علت و مقصر این فاجعه منجر شد.
«آپولو ۱۲»(Apollo 12)
به نقل از ناسا، اهداف اصلی ماموریت دومین فرود سرنشیندار روی ماه شامل مجموعهای گسترده از وظایف اکتشافی ماه توسط خدمه ماژول ماه و استقرار بسته آزمایشهای سطح ماه آپولو یا «ALSEP» بود که قرار بود برای جمعآوری دادههای لرزهای، علمی و مهندسی در طول یک دوره زمانی طولانی روی سطح ماه باقی بماند.
دومین سفر سرنشیندار به ماه که «چارلز کنراد»(Charles Conrad)، فضانورد برجسته آمریکایی آن را گامی کوچک برای «نیل آرمسترانگ»(Neil Armstrong) اما گامی بلند برای خودش نامید، بدون وقوع چند حادثه ناگوار نبود. وقتی آپولو ۱۲ در ۱۴ نوامبر ۱۹۶۹ شروع به بلند شدن کرد، قسمت بالای شاتل مورد اصابت دو رعدوبرق متفاوت قرار گرفت که میتوانستند فضاپیما و ماموریت را به خطر بیندازند.
اولین برخورد حتی برای تماشاگران حاضر نیز قابل مشاهده بود و به ایجاد نگرانی و اضطراب درباره ایمنی ماموریت منجر شد، اما با وجود ترس پیشآمده، پس از بررسی سریع همه سیستمهای فضاپیما مشخص شد که هیچ آسیبی به وسیله نقلیه وارد نشده است و طبق برنامه به سمت ماه حرکت کرد.
بازگشت به زمین کمی دردسرسازتر شد. هنگامی که فضاپیما در حال بازگشت به زمین در اقیانوس افتاد، موجی قوی به بدنه آن برخورد کرد و به تکان خوردن و تاب خوردن آن از چتر نجات منجر شد. این نیرو، یک دوربین فیلمبرداری ۱۶ میلیمتری را که به سر «آلن بین»(Alan Bean)، فضانورد آمریکایی بسته شده بود، سرنگون کرد و یک بریدگی ۲.۵ سانتیمتری را پدید آورد. با وجود این، آلن بین کاملاً سالم از آب بیرون آمد، زیرا کنراد به سرعت به عنوان پزشک وارد عمل شد و زخم را پانسمان کرد.
«سایوز ۱»(Soyuz 1)
«ولادیمیر کوماروف»(Vladimir Komarov) یکی از اولین گروه فضانوردان شوروی سابق بود که برای سفر فضایی انتخاب شد. همچنین، او اولین کسی بود که دو بار به فضای بیرونی وارد شد، اما بار دوم آخرین ماموریت او بود. در طول سفر فضایی سایوز ۱ اولین وسیله نقلیه فضایی شوروی که قرار بود در نهایت به ماه برسد، کوماروف با مشکلاتی در فضاپیمای خود روبهرو شد که به مرگ او انجامید.
برنامه ماموریت سایوز ۱ دشوار بود. قرار بود این فضاپیما به دور زمین بچرخد و سپس با سایوز ۲ ملاقات کند. قرار بود این دو فضاپیما سرعت مداری خود را دقیقاً با هم هماهنگ کنند تا اولین گام در اتصال دو فضاپیما به یکدیگر آزمایش شود. پس از آن که کوماروف در مدار زمین قرار گرفت و زمان پرتاب و ملاقات سایوز ۲ فرا رسید، مشکلاتی آشکار شدند که تا حد زیادی نادیده گرفته شده بودند و ماموریت سایوز ۲ متوقف شد.
مرکز کنترل ماموریت توانست تشخیص دهد که یکی از پنلهای خورشیدی سایوز ۱ فعال نشده است و برق فضاپیما را به طور چشمگیری محدود میکند. تجهیزاتی که به برق این پنل خورشیدی نیاز داشتند، به نقص فنی دچار شده بودند و همین امر به ایجاد مشکلاتی در کنترل وسیله نقلیه شده بود. تصمیم گرفته شد که ماموریت نمیتواند ادامه یابد و کوماروف شروع به آماده شدن برای بازگشت به زمین کرد.
پس از بروز برخی مشکلات در عبور از جو، چترهای نجات سایوز ۱ باز شدند، اما از آنجا که به درستی باز نشده بودند، کاهش سرعت فضاپیما را غیرممکن ساختند. سایوز ۱ در ۲۴ آوریل ۱۹۶۷ به زمین برخورد کرد و کوماروف کشته شد. کوماروف اولین قربانی در پروازهای فضایی بود و از زمان مرگش به خاطر شجاعت و مهارتش، بناهای یادبودی در نزدیکی محل سقوط و در روسیه ساخته شده است.
«میر-۱۸»(Mir-18)
کاوشگران فضایی باید در طول مدت اقامت خود در فضای بیرونی از سلامت جسمانی خوبی برخوردار باشند. به دلیل این ضرورت، ایستگاههای فضایی دارای تجهیزات ورزشی هستند که فضانوردان میتوانند از آنها برای حفظ تناسب اندام خود استفاده کنند. در طول ماموریتی به ایستگاه فضایی میر در سال ۱۹۹۵، «نورمن تاگارد»(Norman Thagard)، فضانورد آمریکایی در تلاش بود تا با استفاده از یک وسیله ورزشی برای انجام خم کردن زانو، دقیقاً همین کار را انجام دهد. این وسیله از یک بند الاستیک استفاده میکرد که برای ایجاد مقاومت به پا بسته میشد.
در حالی که تاگارد مشغول ورزش بود، یکی از بندها از پایش جدا شد و به سمت بالا پرتاب شد و به چشمش برخورد کرد. پس از شوک اولیه ناشی از آسیب، تاگارد درد داشت و در نگاه کردن به نور دچار مشکل شده بود. پس از تجویز قطره چشم استروئیدی که ظاهراً در ایستگاه فضایی به راحتی در دسترس داشت، چشم تاگارد شروع به بهبود یافتن کرد و همه چیز به حالت عادی بازگشت.
شاتل فضایی «کلمبیا»(Space Shuttle Columbia)
متلاشی شدن شاتل فضایی کلمبیا در اول فوریه ۲۰۰۳ هنگام ورود مجدد به جو، یکی دیگر از آسیبزاترین حوادث در تاریخ سفرهای فضایی بود. فاجعه کلمبیا دومین حادثهای بود که پس از چلنجر در طول برنامه شاتل فضایی ناسا رخ داد و به غم و اندوه و نگرانیهای گستردهای درباره برنامههای فضایی منجر شد.
این حادثه هنگام پرتاب شاتل و در اثر شکستن تکهای از فوم رخ داد که برای جذب و عایقبندی مخزن سوخت شاتل در برابر گرما و جلوگیری از تشکیل یخ در نظر گرفته شده بود. تکه بزرگ فوم روی باله چپ شاتل افتاد و سوراخی را ایجاد کرد. اگرچه مقامات ناسا از این آسیب آگاه بودند، اما به دلیل دوربینهای بیکیفیتی که برای مشاهده پرتاب شاتل استفاده میشدند، شدت آن مشخص نبود. با توجه به این که فوم مرتب از شاتلهای قبلی جدا شده و آسیب جدی ایجاد نکرده بود، مقامات ناسا معتقد بودند که جای نگرانی وجود ندارد.
وقتی شاتل فضایی کلمبیا پس از اتمام ماموریت سعی در بازگشت به جو داشت، گازها و دود از طریق سوراخ وارد باله چپ شدند و آن را شکستند که به متلاشی شدن بقیه شاتل هفت دقیقه پس از فرود منجر شد. در این حادثه، همه خدمه در فضا جان باختند. برنامه شاتل فضایی ناسا پس از این فاجعه دوباره به حالت تعلیق درآمد.
با وجود این فاجعه، آزمایشی که در طول این سفر اکتشافی انجام شده بود و اثرات بیوزنی را بر فیزیولوژی کرمها بررسی میکرد، از لاشه هواپیما بیرون آورده شد. کرمهای درون پتری دیش هنوز زنده بودند و نمادی از فداکاری خدمه کلمبیا و یادبودی برای تلاشهای آنها به شمار میرفتند.
«پروژه آزمایشی آپولو–سایوز»(ASTP)
پروژه آزمایشی آپولو-سایوز در ژوئیه ۱۹۷۵ شاهکاری در سفر فضایی و سیاست بود. این اولین پرواز فضایی مشترک آمریکا و شوروی بود و پایان رقابت فضایی را بین دو کشور رقم زد. اگر همه تنشهای بین این دو ابرقدرت را کنار بگذاریم، قطعاً باز هم اتفاقات ناگواری رخ خواهد داد. به طور شگفتآوری، خود ماموریت تقریباً بدون نقص تا زمان بازگشت انجام شد.
دو فضاپیما شامل فضاپیمای آمریکایی حامل سه فضانورد و فضاپیمای شوروی حامل دو فضانورد در مدار زمین با هم ملاقات کردند و به یکدیگر متصل شدند و بدین ترتیب، کاوشگران فضایی توانستند بین این دو فضاپیما سفر کنند. آنها با یکدیگر احوالپرسی و هدایایی رد و بدل کردند و برخی آزمایشها را انجام دادند. هر گروه به زبان مادری گروه دیگر صحبت میکرد تا ارتباط را روانتر کند و موانع بین دو کشور را از بین ببرد.
آنها پس از ۴۴ ساعت از یکدیگر جدا شدند و پس از چند روز، دو فضاپیما فرود خود را به سوی زمین آغاز کردند. هنگام ورود مجدد به جو، نقص در سیستم کنترل واکنش و سیستم کنترل ارتفاع، به ورود تتراکسید نیتروژن سمی به کابینی منجر شد که فضانوردان آمریکایی آپولو در آن نشسته بودند. خوشبختانه، کابین پس از فرود فضاپیما تهویه شد و هیچ یک از فضانوردان به شدت مجروح نشدند. آنها به سرعت به بیمارستان منتقل شدند و مشخص شد که به نوعی ذاتالریه ناشی از مواد شیمیایی مبتلا شدهاند، اما همه آنها ظرف چند هفته بهبود یافتند.
