مردم گناباد، تمدن کاریزی ایران را بنیان نهادند
یک باستان شناس گفت: در حدود 25 قرن گذشته زمانی که تمدن رودخانه ای شوش در دشت پر آب سوزیان و کنار کرخه رونق می گرفت، در شرق ایران و سرزمین بیابانی و خشک، مردم سلحشور گناباد با حفر نخستین قنات، تمدن کاریزی را بنیان نهادند.
رجبعلی لباف خانیکی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، با بیان این مطلب گفت: تمدن‌های پرشکوه رودخانه‌ای در کناره‌های نیل، دجله و فرات و کرخه که معمولا پرزرق و برق و مهاجم یا مورد هجوم بودند، از میان رفته‌اند، اما تمدن‌های متین و محبوب کاریزی که بر مبنای تعاون و تقوا و با بهره‌گیری از علم و فناوری پا گرفته بودند، هنوز زنده اند.
وی با بیان اینکه قنات رگ حیات آن تمدن‌ها محسوب می‌شود، ادامه داد: این قنات‌ها نه تنها در گناباد بلکه در یزد، کرمان، فردوس، قاین، بشرویه و دامغان و صدها و هزاران شهر و آبادی دیگر موجبات زندگی شرافتمندانه را برای مردم فراهم می‌کند.
لباف خانیکی خاطرنشان کرد: میزان باران سالیانه گناباد حدود 160 میلیمتر است و در این سرزمین نسبتا خشک درگذشته‌های دور نیز به دلیل سطح نسبتا صاف و یکنواخت، به شعاع حدود 25 تا 30 کیلومتر چشمه‌ای جوشیده نمی‌شده و رودخانه‌ای جریان نداشته است.
مدیر موزه بزرگ خراسان تأکید کرد: بنیان‌گران تمدن کاریزی حدود 2500 سال پیش با علم به اینکه در عمق حدود 300 متر به سفره سرشار آب خواهند رسید، 33 هزار و 135 متر در درون تشکیلات بتون پیشرفته و آبی جاری کرده‌اند که نه تنها گناباد را سیراب می کند بلکه سرریز یا مازاد آن آب خروشان بر دامان زمین های تفته شمال گناباد نیز جاری شده است.
لباف خانیکی افزود: این قنات علاوه بر کشتزارهای وسیع حداقل سه شهر بن قوژد، برغیون و حوض سرخ تا حدود 40 کیلومتری شمال شهر گناباد را حیات و رونق بخشیده است.
وی تصریح کرد: ارتفاع بقایای رسوبات بر بدنه کوره اصلی قنات تا ارتفاع حدود یک متر حکایت از میزان آبدهی چندین برابر حجم فعلی قنات قصبه دارد؛ اما اگر همین دبی فعلی با 150لیتر آب در ثانیه را هم به عنوان یکی از 596 رشته قنات گناباد مبنا قرار دهیم، میزان خدمات ارزنده ای که به بشریت داده است را می‌توان سنجید که این شاهکار بشری حاصل زندگی و انگیزه‌های بشردوستانه است و پاسداری از این میراث و نگهداری و مرمت قنات را می‌طلبد.
لباف خانیکی خاطرنشان کرد: گمان می کنم با استفاده از ابزارهای مدرن و فناوری بتوان 5 رشته مسدود شده قنات قصبه را که هیچ آسیبی ندیده‌اند، بازگشایی و میزان آبدهی آن را نیز چند برابر کرد.
منبع: ایسنا
10
