آیا انداختن بمب روی گسل شمال تهران موجب تحریک و وقوع زلزله می شود؟

دکتر مهدی زارع - استاد تمام زمین شناسی در این خصوص نوشت: پاسخ را می توان بدین ترتیب  صورت بندی کرد: انفجار یک بمب سنگر شکن  نمی‌تواند به طور مستقیم یک زمین‌لرزه بزرگ را بر روی یک گسل فعال تحریک کند. چرا؟ چون زمین‌لرزه‌ها به دلیل آزاد شدن ناگهانی استرس‌های تجمعی در ژرفای معمولا زیاد – برای یک زمینلرزه با بزرگای هفت روی گسل شمال تهران در ژرفای بین ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر -  در صفحه گسل  ایجاد می‌شوند .استرس جمع شده روی صفحه گسل در چنین ژرفایی  نتیجه حرکت پیوسته و آهسته ورقه های پوسته طی سده های پیشین است .

انفجارهای محلی، هر چه قدر قوی باشند معمولا سطحی بسیار نزدیک به سطح زمین رخ می دهند.  حتی یک انفجار هسته‌ای بسیار بزرگ – مثلاً با قدرت انفجاری معادل  ۱ تا ۱۰ مگاتن که لرزه های معادل بزرگای  ۶ تا ۶.۵ ایجاد میکنند  در سطح یا نزدیک سطح زمین رخ می دهند و انرژی کافی برای تحریک  یک زمین‌لرزه زمینساختی بزرگ در ژرفای حدود ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری ندارند .  انرژی این انفجارها در مقایسه با انرژی آزاد شده در زمین‌لرزه‌های بزرگ نیز معمولا بسیار کمتر است.

بمب‌های سنگر شکن که  برای نفوذ به سازه‌های زیرزمینی ژرف طراحی شده‌اند، قابل نفود به ژرفای کمتر از ۱۰۰ متر هستند هر با حداکثر حجم انفجاری که در کلاهک جنگی می توانند حمل کنند – حدود ۳۰ هزار پوند (۱۳,۶۰۰ کیلوگرم) با بمب‌های سنگرشکن مثل GBU-43/B آمریکا یا FAB-500 روسیه معادل زلزله‌ای تخمینی با بزرگای ۳.۰ تا ۳.۲  ‌ایجاد میکنند.

این در صورتی است که زلزله‌های واقعی با آزادسازی تنش‌های زمینساختی در ژرفای زیاد همراه هستند. زمین‌لرزه‌های زمینساختی به دلیل استرس‌های تجمعی ایجاد می‌شوند نه آزاری  انرژی‌های ناگهانی و محلی. انفجارها ممکن است باعث زمین‌لرزه‌های کوچک یا افت  تنش لحظه ای کوتاه‌مدت در محدوده گسل شوند، اما  برای ایجاد یک زلزله بزرگ کافی نیستند، حتی اگر درست روی محدوده گسل بمباران شود.

مثال بارز و مهم از این موضوع که یک انفجار سطحی یا زیرزمینی شامل انفجارهای هسته‌ای یا سنتی) نمی‌تواند به تحریک یک گسل  فعال بیانجامد، عدم ثبت زمینلرزه طبیعی در هیروشیما و ناگازاکی در بمباران ۶ و ۹ اوت ۱۹۴۵ به رخداد یا تحریک رخداد زمینلرزه طبیعی در این محدوده به شدت لرزه خیز در ژاپن نیانجامبد  

یک انفجار بسیار بزرگ با ۱۰۰ تا ۱۰۰۰+ کیلوتن تی ان تی ممکن است باعث  خردزمین‌لرزه‌ها  شود ولی با لرزش زمین با بزرگای حدود بزرگای حداکثر  ۲ تا ۳  انرژی آزاد میکنند که برای تحریک آزاد شدن استرس در زمین‌لرزه‌های بزرگ ‌کافی نیستند چرا که انرژی‌ شان که باید به صورت مؤثر در صفحه گسل  منتقل شود در عمل بسیار ناچیز است. 

انرژی یک زلزله ۷ با انرژی آزاد شده حدود ۷.۵ × ۱۰¹۵ جول یا معادل ۲۰۰ میلیون تن تی ان‌تی — بر اساس محاسبات زلزله شناسی مهندسی  - و  انرژی یک بمب سنگ‌رشکن بزرگ مثلاً ۱۰۰۰ کیلوتن با انرژی آزاد شده حدود ۴.۲ × 10¹³ جول یا معادل ۱.۲ میلیون تن تی ان‌تی — بر اساس تبدیل انرژی هسته‌ای تخمین زده می شود.

بمب‌های سنگرشکن معمولاً تا ۱۰۰۰ کیلوتون (۱ میلیون تن تی ان‌تی) معدل انفجار ماده منفجره  طراحی می‌شوند ولی  بمب‌های بزرگتر - حدود ۱۰۰۰۰ کیلوتن  نیز وجود دارند که  بسیار نادرند. بنابراین زلزله با بزرگای  ۷.۰  حدود  ۱۸۰۰ برابر ممان بمب سنگرشکن ۱۰۰۰ کیلوتنی انرژی آزاد میکند و  زلزله با بزرگای  ۷.۰ از نظر انرژی و ممان، بسیار قدرتمندتر از هر بمب سنگرشکنی  حتی بمب‌های هسته‌ای بزرگ – هستند.  زلزله‌ها انرژی را به صورت مکانیکی و درون ‌زمینی منتقل می‌کنند به صورت موج‌های لرزه ای نشان داده و ثبت می شوند. و بمب‌ها انرژی را به صورت مکانیکی و موضعی منتقل می کنند که  به صورت موج‌های صوتی و تنش‌های موضعی ثبت می شوند.