دریاچه شورابیل اردبیل در مسیر ثبت جهانی
دریاچه شورابیل به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی و مراکز تفریحی استان اردبیل هر سال میلیونها گردشگر و مسافر را به خود جذب میکند و به تازگی به منظور مدیریت بهتر به عنوان تالاب برای ثبت در کنوانسیون بینالمللی رامسر پیشنهاد شده است.
نام “شورابیل” (شور + بیل به معنی دریاچه یا مرداب) حکایت از گذشته این دریاچه دارد و گفته میشود آب آن بسیار شور و قلیایی و دارای خاصیت درمانی برای برخی بیماریهای پوستی و رماتیسمی بوده و برخی شهروندان همچنان به این خواص دریاچه اعتقاد دارند.
دریاچه شورابیل در ارتفاع یک هزار و ۳۶۵ متری از سطح دریا قرار دارد ، مساحت کلی دریاچه و اراضی حاشیه آن حدود ۱۸۰ هکتار برآورد میشود و البته در برخی منابع مساحت آبگیر آن به تنهایی حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هکتار ذکر شده که این مقدار با توجه به فصول و میزان بارندگی متغیر است.
پیرامون دریاچه که برای پیادهروی، دوچرخهسواری و استفاده تفریحی مورد استفاده قرار میگیرد، حدود هفت کیلومتر است و میانگین عمق شورابیل در اغلب فصول از یک تا چهار متر اعلام شده و مناطق عمیقی نیز دارد و متاسفانه افرادی نیز به علت بیمبالاتی در آن غرق شدهاند.
دریاچه شورابیل اردبیل که امروزه به عنوان منطقه نمونه گردشگری شورابیل شهرت یافته نه تنها یک جاذبه طبیعی، بلکه یک مرکز تفریحی و ورزشی فعال محسوب میشود و امکانات قایقرانی ، مسیرهای دو و میدانی و دوچرخهسواری را فراهم کرده است.
شورابیل در جنوب شهر اردبیل قرار دارد و دسترسی به آن از طریق خیابان اصلی شهر آسان است ، این دریاچه زیستگاه مناسبی برای پرندگان مهاجر است و گونههایی مانند پلیکان، اردک چشم طلایی، حواصیل، و انواع پرندگان بومی و مهاجر در فصول مختلف در این منطقه مشاهده میشود.
گردشگران ترجیح میدهند به جای اقامت در هتل، شب را در فضای باز و در کنار دریاچه سپری کنند و کمپها محلی امن و مشخص برای برپایی چادر و استفاده از امکانات اولیه در طول شبانهروز فراهم کرده است.
منابع آب دریاچه در گذشته، شور بوده و بعدها با پروژههای شیرینسازی و تزریق آبهای شیرین ( چاهها و منابع جانبی) بهبود یافته است و با این اقدامات زیرساختی در مسیر پایداری زیستمحیطی قرار گرفته تا کیفیت این جاذبه آبی به صورت بلندمدت حفظ شود و شورابیل همچنان به عنوان یکی از نمادهای توسعه استان باقی بماند.
حداکثر عمق این دریاچه در قسمتهای مرکزی و عمیقتر به حدود ۶ متر میرسد ، در دهههای اخیر به دلیل کاهش سطح آب و نیاز به حفظ کاربری گردشگری اقداماتی برای شیرینسازی آب صورت گرفت و این کار به صورت کلی با انتقال آب شیرین رودخانههای محلی و چاههای اطراف انجام شد و در نتیجه اکنون آب دریاچه به طور کلی شیرین و مناسب برای زیستآبزیان (از جمله ماهی) و پرندگان آبزی شده است.
شهرداری اردبیل در راستای زیباسازی محیط دریاچه به ساماندهی پارک باغ بهشت و بوستان، توسعه فضای سبز، ساحلبندی اطراف دریاچه و استانداردسازی تجهیزات شهربازی به صورت مستمر اقدام کرده تا فضای تفریحی شورابیل از سطح کیفی بالایی برخوردار شود.
از مهمترین اقدامات شهرداری اردبیل در حوزه دریاچه شورابیل میتوان به احداث پارک خانواده در محدوده دریاچه اشاره کرد، این پروژه عظیم در مرحله نخست با مساحتی حدود ۳۳ هزار متر مربع اجرا و بعد به امکانات جدیدی برای اقامت و تفریح خانوادهها مجهز شد.
بررسی ثبت جهانی شورابیل
سرپرست معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل از تلاش برای ثبت جهانی شورابیل خبر داد و گفت: با توجه به ظرفیت ها و ویژگیهای زیست محیطی شورابیل و واقع شدن آن در حریم شهر، به منظور حفاظت و بهرهبرداری خردمندانه از این تالاب و تقویت ارتباط مثبت برنامهریزان شهری و این زیستبوم ارزشمند ثبت این تالاب به عنوان تالاب شهری در کنوانسیون رامسر بررسی شد.
یوسف مهدی زاده افزود: همچنین همکاری های لازم به منظور احداث سایت پرندهنگری، انجام پایش دورهای تالاب با مشارکت دستگاه های مرتبط و حفاظت از تنوعزیستی آن در دستور کار شهرداری اردبیل و محیط زیست استان قرار گرفته است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل نیز گفت: ذخیره سازی آب ، کاهش تخریب سیل ، مهار فرسایش ، تغذیه سفره های زیر زمینی ، پالایش آب ، تعدیل آب و هوای محلی ، حفظ ذخایر ژنی گیاهی و جانوری ، آبزی پروری ، تولید محصولات کشاورزی ، تامین انرژی و کاربرد گردشگری از کارکردها و اهمیت تالاب هاست.
کیومرث سفیدی افزود: از مجموع ۱۸ تالاب موجود در استان اردبیل، پنج تالاب حفاظت شده نئور، تالابهای رود ارس، تالاب میل مغان، تالاب آت گلی و طاووس گلی مشگینشهر منشاء طبیعی دارند و تالاب ها از جمله تالاب شورابیل همه ساله میزبان بیش از ۷۰ گونه پرنده مهاجر هستند.
وی با اعلام اینکه اساس سیاست سازمان حفاظت محیط زیست پیشگیری است، اظهار کرد: عدم تامین و رعایت حق آبه زیست محیطی ، تغییر کاربری اراضی تالابی ، عدم ملاحظات زیست محیطی ، پروژه های عمرانی ، ورود آلاینده های مختلف ، شکار غیرمجاز ، قاچاق ، خشکسالی های مداوم ، بهره برداری بی رویه از آب تالاب و منابع آب های زیرزمینی اطراف از جمله عوامل تخریب تالاب ها است.
وی با اعلام اینکه با ثبت جهانی شورابیل، مقدمات نگهداری و استفاده بهینه از آن فراهم تر خواهد شد، گفت: بر خلاف گذشته که توسعه به معنای "چیرگی بر طبیعت"بود، در دهههای اخیر مفهوم توسعه، تحولات زیادی به همراه داشته و امروز به معنای استفاده بهینه و صیانتی از طبیعت و حفظ آن برای نسلهای آینده است.
یکی از جلوههای مهم طبیعی که آثار رفتارهای انسانی را در بازه زمانی کوتاه خود نشان میدهد تالابهاست، برای همین حفاظت و بهرهبرداری خردمندانه از تالابها بسیار مهم است و به عقیده کارشناسان، ثبت دریاچه شورابیل اردبیل به عنوان تالاب شهری در کنوانسیون رامسر ضروری است.
کنوانسون رامسر چه جایگاهی دارد
یکی از تصمیمات مبتنی بر خرد جمعی جهانی برای حفظ و صیانت تالابها کنوانسیون رامسر است که با انگیزه مشارکت بینالمللی و همکاری همهجانبه در مطالعه، بررسی، حفاظت و بهرهبرداری خردمندانه از تالابهای مهم و به خصوص تالابهایی که اهمیت حیاتی برای پرندگان آبزی، کنار آبزی، بومی و مهاجر دارند، تشکیل شده است.
نخستین معاهده بینالمللی زیست محیطی در سال ۱۳۴۹ خورشیدی (۱۹۷۱ میلادی) شکل گرفت که به «کنوانسیون رامسر» مشهور شد؛ در آن سال حدود ۱۸ کشور به عضویت این کنوانسیون درآمدند اما امروز بیش از ۱۷۰ کشور عضو هستند و تالابهای زیادی را پوشش میدهند.
کنوانسیون رامسر طی حدود ۵۶ سال فعالیت تلاش کرده است تا زمینه ارتقای حفاظت و بهبود وضعیت تالابها را در سراسر دنیا فراهم کند.
برابر آمار و مستندات موجود، در کشور ما سه میلیون هکتار تالاب وجود دارد که اگر بهدرستی حفاظت شوند نقش موثری در مدیریت صحیح آب دارند. تالابها به قدری دارای اهمیت هستند که در تقویم جهانی روزی (دوم فوریه) برای آنها در نظر گرفته شده است.
همچنین بحران آب به قدری برای جامعه کنونی ما مهم شده که بسیاری از مسوولان و دانشگاهیان را برای یافتن راه نجات تالابها به تکاپو انداخته است.
۲۵ مجموعه تالابی ایران در کنوانسیون زیست محیطی رامسر به ثبت رسیده که ١.۴ میلیون هکتار مساحت کل تالابهای کشور را به خود اختصاص داده است.
