وال استریت ژورنال:
ایران امسال بیش از هر زمان دیگری نفت صادر کرد اما پول کمتری درآورد/ اکنون افرادی که نفت ایران را میفروشند، کارمزدهای بالاتری طلب کردهاند/ خریداران هم بهطور فزایندهای از محدودیتهای ایران استفاده میکنند تا تخفیف نفتی بیشتری بگیرند
ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری طی سالهای اخیر نفت صادر کرد و با دور زدن تحریمها نفت خام خود را — عمدتاً به چین — فروخت. با این حال، سود تهران از این کالا بهشدت سقوط کرد.
وال استریت ژورنال نوشت: ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری طی سالهای اخیر نفت صادر کرد و با دور زدن تحریمها نفت خام خود را — عمدتاً به چین — فروخت. با این حال، سود تهران از این کالا بهشدت سقوط کرد.
کاهش قیمت جهانی نفت خام باعث فشرده شدن قیمتها شد، اما بخش عمده افت درآمد ناشی از شبکهای از واسطهها و خریدارانی بود که از وابستگی ایران به درآمد نفتی سوءاستفاده میکنند. آنها میدانند تهران راههای اندکی برای تخلیه نفت تحریمشده خود دارد، جز از طریق «ناوگان سایه» — شبکهای جهانی از نفتکشهای سالخورده که دولت ترامپ آن را با تحریمها و حتی نیروهای ویژه هدف قرار داده است.
اکنون کسانی که در تجارت نفت ایران نقش دارند، برای جابهجایی نفت خام خواهان کارمزدهای حتی بالاتری شدهاند. خریداران نیز بهطور فزایندهای از محدودیتهای اعمالشده علیه ایران استفاده میکنند تا نفت تحریمشده را با تخفیفهای عمیقتری بخرند.
سقوط درآمد نفتی بحران اقتصادی ایران را تشدید کرده است. این ماه، آمریکا در واکنش به اتفاقات اخیر، تحریمهای جدیدی اعمال کرد. وزارت خزانهداری اعلام کرد این اقدامات شامل مجازات افراد و نهادهایی است که با «پولشویی درآمدهای حاصل از فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران به بازارهای خارجی» ارتباط دارند.
در حال حاضر به نظر میرسد تهدید اقدام نظامی آمریکا علیه ایران فروکش کرده باشد، هرچند مقامهای دولت ترامپ میگویند همه گزینهها همچنان روی میز است.
تهران، بهعنوان یکی از اعضای بنیانگذار اوپک، مسئول حدود ۳ درصد از تولید روزانه نفت جهان است. برخی تحلیلگران برآورد میکنند فروش سالانه نفت خام ایران در سال گذشته حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده و ایران حدود دوسوم آن را بهعنوان سود نگه داشته است. به گفته مقامها و تحلیلگران صنعت نفت، سود تهران در سالهای پیش گاهی بسیار بالاتر بوده، هرچند ارقام دقیق در دسترس نیست.
گریگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در شرکت مشاورهای اوراسیا گروپ، گفت تحریمها باعث شده ایرانیها و دیگر فعالان این تجارت مجبور شوند واسطههای جدیدی برای دور زدن محدودیتها ایجاد کنند. او گفت: «همه سهم خودشان را برمیدارند.»
قطع اینترنت که در سراسر ایران در این ماه اعمال شد، باعث شده سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) دید بسیار محدودی نسبت به وضعیت فعلی بخش نفت ایران داشته باشد و این موضوع تلاشها برای پایش سطح تولید و حفظ ثبات بازار را پیچیده کرده است. به گفته نمایندگان کشورهای خلیج فارس در اوپک، اعضای عرب این سازمان از اختلال جدی در ارتباط با همتایان ایرانی خود خبر دادهاند.
ایران نفت خام خود را عمدتاً به پالایشگاههای کوچک چینی موسوم به «تیپات» میفروشد — پالایشگاههایی که در سطح بینالمللی فعالیت نمیکنند، اما برای رقابت در داخل چین به نفت ارزان نیاز دارند.
کاهش درآمد نفتی به درآمدهای ارزی ایران ضربه زده است؛ درآمدهایی که کشور برای پرداخت هزینه واردات و حمایت از پول ملی بهشدت تضعیفشده خود، ریال، به آنها وابسته است.
نفت خام سال گذشته به دلیل افزایش تولید در سراسر جهان و نگرانیها درباره وضعیت اقتصاد جهانی سقوط کرد. هر بشکه نفت برنت — شاخص جهانی نفت — اکنون حدود ۶۶ دلار معامله میشود و نفت معیار آمریکا حدود ۶۱ دلار است. هر دو نسبت به یک سال قبل نزدیک به یکپنجم کاهش یافتهاند. قیمتها در روزهای اخیر نیز با نوسان همراه بوده، زیرا معاملهگران احتمال اختلال در جریان عرضه را میسنجند.
ایران نفت خام خود را عمدتاً به پالایشگاههای کوچک چینی موسوم به «تیپات» میفروشد — پالایشگاههایی که در سطح بینالمللی فعالیت نمیکنند، اما برای رقابت در داخل چین به نفت ارزان نیاز دارند
ترامپ اعلام کرده است بر کشورهایی که با ایران تجارت میکنند تعرفه ۲۵ درصدی اعمال خواهد کرد؛ تهدیدی تازه علیه شریان حیاتی نفت ایران.
برو گفت: «سناریوی پایه من کند شدن یا حتی کاهش تولید و صادرات نفت ایران است.»
تأثیر اعلام تعرفه ترامپ بر صادرات نفت ایران تاکنون آشکار نشده، اما همچنان تهدیدی جدی به شمار میرود. تحلیلگران میگویند واشنگتن شاید بخواهد از اعمال تعرفه جدید علیه چین — خریدار اصلی نفت ایران — پرهیز کند، چرا که با پکن به آتشبس تجاری رسیده است. اما وضع عوارض تازه بر شرکای ایران میتواند دور زدن تحریمها را برای تهران دشوارتر و پرهزینهتر کند.
از زمان جنگ ژوئن با اسرائیل، تهران توانسته با وجود تحریمها حجم صادرات نفت خود را تثبیت کند و حتی در برخی ماهها افزایش دهد. بنا بر دادههای کپیتال اکونومیکس، ایران در اکتبر نزدیک به دو میلیون بشکه در روز صادر کرد — بالاترین سطح طی چند سال اخیر. در مجموع سال ۲۰۲۵، ایران بیش از هر سالی از ۲۰۱۸ به این سو نفت فروخت.
برای دستیابی به این هدف، ایران به چین و ناوگان سایه خود تکیه کرده است؛ ناوگانی که بنا بر وبسایت پایش کشتیها TankerTrackers.com اکنون شامل ۶۱۳ نفتکش است، از جمله ۱۸۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام.
پالایشگاههای کوچک «تیپات» چین که این ناوگان آنها را تغذیه میکند، کمتر در معرض تحریمها قرار دارند و عطش آنها برای نفت تخفیفدار، بشکههای ایرانی را جذاب میکند. بنا بر کپیتال اکونومیکس، نفت ایران حدود ۱۵ درصد از واردات نفت خام چین را تشکیل میدهد. چین واردات نفت ایران را در آمار رسمی خود لحاظ نمیکند.
با این حال، ایران تنها گزینه تیپاتها نیست. نفت روسیه — که از زمان حمله مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از سوی غرب طرد شده — نیز در فهرست خرید انرژی چین قرار دارد. این موضوع به خریداران چینی اجازه داده برای بشکههای ایرانی تخفیف بیشتری مطالبه کنند.
از زمان اعمال تحریمهای جدید غرب علیه ایران در سال گذشته، ارزش نفت خام ایران نسبت به برنت کاهش یافته است: طبق دادههای شرکت Kpler، اگر در ابتدای ۲۰۲۵ هر بشکه نفت ایران تنها یک دلار ارزانتر از شاخص جهانی بود، تا پایان سال این فاصله به ۸ دلار رسید.
رساندن نفت خام به پالایشگاههای چینی نیز دشوارتر و پرهزینهتر شده است. هزینه انتقالهای موسوم به «کشتی به کشتی» — که برای پنهان کردن منشأ واقعی محموله لازم است — افزایش یافته، زیرا همه حلقههای زنجیره تأمین نفت تحریمشده با هزینههای جدید روبهرو شده و قیمتهای خود را بالا بردهاند.
همایون فلکشاهی، رئیس تحلیل نفت خام در Kpler، گفت: «مشکل اصلی لجستیک است. لجستیک یعنی هزینه بالاتر. لجستیک یعنی واسطههای بیشتر؛ و این یعنی درآمد کمتر.»
تحلیلگران میگویند ایرانیها همچنان راههایی برای دور زدن تحریمها پیدا خواهند کرد، اما باید با درآمد پایینتر کنار بیایند.
با تعقیب نفتکشهای ناوگان سایه توسط دولت ترامپ در آبهای بینالمللی، انتظار میرود هزینههای حملونقل نیز افزایش یابد. آمریکا تاکنون شش نفتکش حامل نفت ایران، روسیه یا ونزوئلا را توقیف کرده و وعده اقدامات بیشتری داده است.
در همین حال، دستگیری نیکلاس مادورو، مرد قدرتمند ونزوئلا، توسط دولت ترامپ در این ماه، تهران را از یک متحد قدیمی و شریک در بازار سیاه نفت محروم کرد. تمایل ترامپ به سرازیر کردن نفت ونزوئلا به بازار برای کاهش قیمتها میتواند چالشی برای تهران ایجاد کند، هرچند بازسازی صنعت فرسوده ونزوئلا سالها زمان خواهد برد. در کوتاهمدت، کاهش جریان نفت کاراکاس به چین میتواند به ایران اجازه دهد سهم بازار خود را در آنجا افزایش دهد.
