اهمیت فهم مردم برای تحقق حکومت اسلامی
محمد مولوی
فهم مردم همواره در طول تاریخ مورد توجه امامان شیعه بوده است. معصومین(ع) سختیهای بسیاری را متحمل شدند تا درک مردم از موقعیت زمانی و آنچه هدف خلقت است بالا برود تا تصمیم درست را گرفته و مسئولیت آن را نیز بپذیرند. امیرالمونین علی(ع) با اینکه تنها چند ضربه شمشیر با خیمه معاویه فاصله داشتند به خاطر عدم درک سربازان لشکرشان تن به حکمیت دادند. او امام مردم است و قرار نیست با خدعه کار پیش برود. مردم باید به شرایط و اوضاع آگاه شوند. اما اتفاقی شگفت‌آور افتاد! پس از عقد قرار داد صلح، گروهى از سپاه ایشان به شدت اعتراض کردند.
حضرت فرمود: خود شما ديديد كه من با متاركه جنگ و انتخاب ابوموسى به حكميت مخالف بودم ولى در اثر فشار و اصرار خود شما جنگ خاتمه يافت و ابوموسى را هم عليرغم عقيده من خودتان براى حكميت انتخاب كرديد و اكنون هم ما بر سر رأى اولى هستيم و در صدد حمله مجدد به شام مي‌باشيم پس شما هم ما را كمك كنيد. خوارج در پاسخ گفتند: تو و ما كافر شده بوديم ما توبه كرديم ولى تو به همان حال باقى مانده‌اى اول بايد توهم توبه كنى آن‌گاه ما هم مجددا تو را يارى مي كنيم![1]
در خطبه 27نهج البلاغه مظلومیت مقتدرین مرد را می‌بینیم که به مردم زمان خود می‌فرماید: چون در تابستان شما را به جهاد و جنگ فرا می خوانم، می‌گویید: اینک هوا در اوج گرماست، مهلتمان ده تا گرمای سخت فروکش کند. چون در زمستان دستور بسیج می‌دهم و به جهاد می‌خوانمتان، می‌گویید: اینک اوج سرماست. مهلتمان ده تا سرمای سوزان بگذرد! تمامی فرصت‌ها در فرار از گرما وسرما گذشت، و به راستی وقتی شما چنین از گرماو سردی هوا گریزان هستید، به خدا سوگند از برق شمشیرها گریزان تر خواهید بود.
حتی افرادی که خود را پیرو حضرت می‌دانستند و با ایشان بیعت کرده بودند، وقتی دیدند که در جنگ‌ها غنیمتی نصیبشان نمی‌شود و نمی توانند زن‌ها و بچه‌های سپاه دشمن را به اسارت بگیرند، در مواضع خود تعلل می‌کنند و با امام خود درگیر می‌شوند که چرا از غارت مردم بصره جلوگیری کردند. اینان برای امام علی(ع) و امام حسن(ع) حتی به اندازه خلفای پیشین نیز جایگاه و شأنی قائل نبودند! معاویه در زمان امام حسن(ع) برای سرنگونی ایشان، راه‌های بسیاری را امتحان کرد که به نتیجه نرسید. اما هنگامی که سستی مردم و برخی یاران حضرت را دید، فرمان جنگ مستقیم را صادر کرد. به گفته شیخ مفید (ره)، ترکیب لشکر امام حسن علیه السلام اینگونه بود: گروهی از شیعیان خاص امام که بسیار محدود و انگشت شمار بودند. گروهی از مردم کوفه که حضرت را بعنوان خلیفه پنجم می شناختند و همراهی شان با سپاه امام، نه از جان و دل بلکه از روی بی میلی بود. گروهی از قبایل که نه به خاطر برحق بودن امام مجتبی علیه السلام در عرصه حاضر شدند بلکه صرفاً به تبعیت از روسای خود، حضور پیدا کردند. گروهی از خوارج، که چون از یک سو حساب امام مجتبی علیه السلام را از امیرالمومنین علیه السلام جدا کرده بودند و از سوی دیگر جنگ با معاویه ملعون را جایز می دانستند. فلذا با لشکر امام، همراه شدند. گروهی سودجو و غنیمت طلب، که به دنبال منفعت حاصل از این جنگ بودند.[2]
امام حسن(ع) برای سپاهیان خود سخنرانی کردند اما افراد بسیاری مجال صحبت به حضرت ندادند. آنها که سودای منفعت از جنگ را درسرداشتند خیمه حضرت را غارت کرده و سجاده را از زیر پای حضرت کشیدند!
امام حسن(ع) فریاد برآوردند که ای مردم، اگر راه رضایت خداوند متعال را انتخاب می‌کنید، پیشنهاد صلح معاویه را از بین می‌برم و همه باهم به جنگ وی می‌رویم. اما اگر دنیا و لذت‌های دنیایی را می‌طلبید صلح با معاویه انتخاب شماست؛ که مردم دومی را انتخاب کردند. در همین جریان عده‌ای به معاویه نامه نوشته بودند که ما فرزند علی را می‌کشیم و سرش را برایت می‌آوریم!
امام حسن مجتبی(ع) با معاویه به صورت مشروط صلح کردند و تاکید داشتند که وی هیچکدام را عملی نمی‌کند و همین هم شد. اما بازهم مردم درکشان نرسید! بسیاری از نزدیکان پیامبر که فرماندهان سپاه ایشان نیز بودند، به حضرت دشنام دادند و القاب بسیار بدی را نثار ایشان کردند. عده‌ای اما پشیمان از واقعه، به مرور زمان دست به قیام‌هایی زدند که معاویه آنان را شکست داد. فرماندهان سپاه معاویه به پیروان امام علی(ع) به شدت در طول دوران خلافت وی هجوم می‌آوردند.
مردم باید درک می‌کردند که فتنه‌ها روز به روز سخت‌تر می‌شود و در هرشرایطی چطور باید راه رضایت حضرت حق را پیش گرفت و از امام خود حمایت کرد تا به بهشتی که خداوند متعال به آن وعده داده است دست یابند. بهشت را به بها می‌دهند نه بهانه...
خداوند متعال، انسان را با نعمت تعقل و اختیار از دیگر موجودات متمایز ساخت و وی را اشرف مخلوقات نامید. بر همین اساس، انسان ابتدا باید تفکر کند و آنچه را از تحقیق بدون تعصب دریافت کرده، در راه جلب رضایت الهی عمل نماید. پیامبرانِ بسیاری برای یادآوری این نکته مهم برگزیده شدند و امامان شیعه همواره تلاش کردند تا درک مردم در این راه افزایش یابد.
امام حسین(ع) که جان عالم به فدایشان شود فرمودند مثل من با مثل یزید بیعت نمی‌کند. فرزند 6ماهه اباعبدالله تا حبیب 75ساله، در قیام مقدس کربلا فدای اسلام ناب محمدی شدند تا تاریخ بنویسد و مردم همواره از خود پیرامون این واقعه عظیم سوال کنند.
شیعیان بسیاری به حضرت نامه‌ها نوشتند و از ایشان خواستند قیام کنند. مردم منتظر کوفه دعا کردند ناله‌ها سردادند که آقا بیا... اللهم عجل لولیک الفرج گفتند. مسلم آمد. باید از مسلم بن عقیل حمایت می‌کردند برای رسیدن به حسین بن علی(ع). اما یک به یک شانه خالی کردند. عده‌ای از آنها پس از واقعه کربلا پشیمان شده و گروه توابین را درست کردند. فهم مردم همیشه برای پیشوایان شیعه مهم است. مردم باید تربیت شوند تا امام زمان(عج) ظهور کنند. مردم باید پای کار یوسف زهرا(س) باشند.
بنی‌صدر رای بسیاری بالایی را کسب کرد. همچنین قدرت بسیاری به وی داده شد از جمله فرماندهی کل قوا. پس از تسخیر لانه جاسوسی و استخراج اسنادی که جاسوسی وی را اثبات می‌کرد عده‌ای نزد امام امت رفتند و مسئله را شرح دادند اما ایشان برای اعلام عمومی موضوع مخالفت کردند. بعد از اینکه مسئله عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر در مجلس مطرح شد، طی تماسی که با رهبرکبیر انقلاب گرفته شد دیگر از جانب ایشان اصراری برای حفظ اسناد در میان نبود.[3] امام خمینی(ره) صبر کردند تا مردم به این درک برسند.
مردم باید تربیت شوند و درکشان افزایش یاید تا امام زمان که ظهور کرد یارشان باشند نه دشمنشان. فتنه‌ها سخت‌تر و سخت‌تر می‌شود و مردم اگر موقعیت و حق را نشناسند از انجام عمل درست شانه خالی می‌کنند. سیستمی که درست نشود و مردمی که تحقیق نداشته و موقعیت را درک نکنند، هرچقدر افراد مغرض را حاکمان جامعه از بین هم ببرند، آن سیستم افراد نیرنگ بازتری را می‌سازد.
[1] سایت دانشنامه اسلامی، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت علیه السلام -yon.ir/EKE2g
[2] سایت مشرق نیوز، گفتگو با دکتر رجبی دوانی - yon.ir/wlRZv
[3] سایت باشگاه خبرنگاران- به نقل از کتاب اسناد لانه جاسوسی آمریکا - yon.ir/hv40b
18
بسیار خوب