امام صادق(ع) پایه‌گذار تمدن عمیق اسلامی است/ ماجرای تنور و ۱۰۰ هزار شمشیرزن شیعه
حجت‌الاسلام والمسلمین حسن رضایی‌مهر گفت: تشخیص امام صادق(ع) این بود که در وضعیت موجود که شرایط قیام وجود ندارد به تبیین و تثبیت عقاید شیعی بپردازد و معارف تشیع را نهادینه سازد و فرهنگ و تمدن عمیق اسلامی را بنا گذارد.
شکل‌گیری تمدن اسلامی در پرتو سیره علمی و عملی حضرات معصومین (ع) آن هم در فضاها و تنگناهای مختلف سیاسی، مذهبی و... امر مبارکی است که بر همه مسلمانان لازم است تا در مسیر شکوفایی آن قدم برداشته و چونان قرون گذشته، جهانیان را مقهور اقتدار اسلام و تمدنی اسلامی کنند. امام صادق (ع) در تمدن‌سازی اسلامی نقش اساسی داشته‌اند که لازم است این مهم از زوایای مختلف مورد توجه و تأسی قرار گیرد.
* قبل از ورود به بحث، درباره مفهوم‌شناسی تمدن اسلامی و جایگاه آن در اندیشه اسلامی توضیحاتی ارائه دهید.
- هر چند در این خصوص تعاریف متعددی مطرح شده است، اما به نظر می‌رسد گویاترین تعریف آن است که بگوییم تمدن اسلامی عبارت است از مجموعه‌ای از عقاید و ارزش‌های برخاسته از معارف اسلامی که در پیشرفت حوزه‌های مختلف علمی و هنری و تألیف و شکل‌گیری نهادهای سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و .. در جوامع اسلامی تأثیرگذارند. با توجه به این معنا از تمدن اسلامی، علوم و فنون و آنچه در حوزه حکمت نظری و عملی قرار دارد، همه در مفهوم تمدن اسلامی جا می‌گیرند. شکل‌گیری تمدن اسلامی را در قرون دوم تا هشتم و اوج شکوفایی آن در علوم و فنون مختلف و پی‌ریزی و نهادینه‌سازی نهادهای مرتبط با مدنیت اسلامی را می‌توان در فاصله قرون دوم تا پنجم در تاریخ ثبت شده است و تمدن اسلامی در این قرون به گونه‌ای بود که رهبری علمی و شرافت تمدنی خود را بر جهان استیلا بخشیده بود.
تمدن اسلامی طبیعتاً تمدنی را در نظر گرفته‌ایم که از منبع آموزه‌های دینی گرفته شده است و چنین امری کاشف از جایگاه مهم تمدن اسلامی در آموزه‌های دینی است
اما در خصوص جایگاه تمدن اسلامی در آموزه‌های دینی باید گفت که وقتی می‌گوییم تمدن اسلامی طبیعتاً تمدنی را در نظر گرفته‌ایم که از منبع آموزه‌های دینی گرفته شده است و چنین امری کاشف جایگاه مهم تمدن اسلامی در آموزه‌های دینی است و می‌توان گفت روح معارف اسلامی تولید‌کننده چنین تمدنی بوده است و این مطلب قلمرو زمانی و مکانی خاصی ندارد. بنابراین اگر در برهه‌ای تمدن اسلامی محقق شده و حتی به اوج خود رسیده است و در برهه‌ای دیگر شاهد آن نبوده‌ایم، منشأ رفتاری دارد یعنی مربوط به عملکرد مسلمین بوده است. برای توضیح عرض می‌کنم که امور دینی متعددی را می‌توان نام برد که در تأیید اهمیت تمدن اسلامی و تکون آن مؤثر و دخیل بوده‌اند.
ـ در دوران امامت امام صادق (ع)، هفت خلیفه به شرح زیر تکیه بر مسند خلافت زدند: از خلفای اموی؛ هشام بن عبدالملک، ولید بن یزید بن عبدالملک، یزید بن ولید بن عبدالملک، ابراهیم بن ولید بن عبدالملک، مروان بن محمد و از خلفای عباسی عبدالله سفاح و منصور دوانیقی. گزارش‌های تاریخی بیانگر آشفتگی فراوان اوضاع سیاسی این دوران است که بد نیست در این مجال اشاره‌ای کوتاه به آن‌ها داشته باشیم:
دوران امام صادق (ع) به لحاظ سیاسی، دورانی بسیار متلاطم بوده است. بدیهی است کار هدایت مردم که رسالت امام صادق (ع) بود در این آشفته بازار سیاست چقدر سخت و سنگین بوده است
در درون حاکمیت وضعیت سیاسی بسیار مضطرب است. با مرگ هشام، ولید بر مسند خلافت می‌نشیند و عیاشی و میگساری او باعث قتلش می‌شود. سال بعد وقتی یزید فرزند ولید در شرف مرگ است، ابراهیم، پسرش، جانشین او می‌شود، اما به سرعت توسط لشکرکشی مروان بن محمد از خلافت برکنار می‌شود، قیسیان با عبدالملک بن مروان درمی‌افتند، اما بعد با پسرش هشام همراه می‌شوند. در این دوره اختلاف قبایل هم چشمگیر است.
جنگ‌های برون حاکمیتی نیز در این دوران فراوان بود. جنگ با ترکان خزری و رومی، ناآرامی‌ها و شورش‌ها در قلمرو خلافت اموی، خروج خوارج اباضیه در یمن و تسلط یافتنشان بر مدینه به مدت سه ماه، قیام زید بن علی بن حسین به سال ۱۲۳ ه‍جری در کوفه، شروع نهضت عباسیان در سال ۱۲۹ ه‍جری در خراسان توسط ابومسلم و سرانجام به خلافت رسیدن ابوالعباس سفاح و شورش‌های متعدد دیگری در دوره عباسی انجام شد و پس از آن قیام علویان صورت پذیرفت، مانند حرکت محمد بن عبدالله نفس زکیه و قیام ابراهیم، برادر نفس زکیه. حرکت‌های استقلال‌طلبانه را نیز نباید از نظر دور داشت. به هر حال دوران امام صادق (ع) به لحاظ سیاسی، دورانی بسیار متلاطم بوده است. بدیهی است کار هدایت مردم که رسالت امام صادق (ع) بود در این آشفته بازار سیاست چقدر سخت و سنگین بوده است.
منبع: فارس
منبع: فارس
728
