پابرهنه می‌جنگیدیم/ بعث، ابایی از کشتن غیرنظامیان نداشت
زوایای ماجراهای ۸ سال دفاع مقدس در غرب کشور، همچنان نیاز به واکاوی دارد. در سومین مطلب یادبود واقعه سردشت، با یکی از رزمندگان حاضر در غرب کشور گفتگو می کنیم.
مسعود دقیقی از رزمنده‌های بسیجی دوران دفاع مقدس بوده که از نوجوانی، یعنی از حدود ۱۳ سالگی به جبهه رفته است. او در سن حدود ۱۵ سالگی افسر عملیات بوده و بعدها فرماندهی گردان را هم بر عهده داشته است. او از نزدیکترین نیروهای بسیجی به سردار شهید احمد کاظمی بود که در همان دوران این شهید به او گفته بوده که «تو یکی از فرماندهان برجسته جنگ خواهی شد!». دقیقی برادر سه شهید است و ناگفته بسیاری درباره جنگ، از زوایایی کمتر دیده شده به جنگ دارد. او در تیرماه ۶۶ در حین بمباران سردشت در این منطقه حضور داشته و به بهانه این روز با او به گفت‌وگو نشستیم.
آقای دقیقی، اولین سوالی که ممکن است درباره بمباران سردشت پیش بیاید این است که «چرا سردشت؟»؛ شهری در شمال غرب ایران و با فاصله‌ای زیاد از محلی که معرکه جنگ در آن داغ بوده است. چه شد که عراق دست به این حمله شیمیایی زد؟
پیش از پاسخ به سوال شما باید عرض کنم که طبیعی است من وقایع را از دید و با استنباط خودم مطرح می‌کنم. خیلی از اطلاعاتم ممکن است تحت تاثیر این برداشت و استباط شخصی باشد، که البته من از این دید و استباط دفاع می‌کنم. اینها چیزهایی است که دیدم و اگر من نگویم چه دیده و فهمیده‌ام، چه کسی باید بگوید؟ مخاطبان و دیگران هم باید حرف‌ها را بشنوند و بر اساس آنها و سخنان دیگران استنباط کنند. مستند همین است که چیزهایی را که دیده‌ام بگویم و دیگران پازل‌ها را کنار هم بگذارید و نتیجه‌گیری کنند.
استنباط من است که ما در سال ۶۵ در جبهه‌های جنوب به بن‌بست خوردیم و دیگر نمی‌توانستیم عملیات بزرگی انجام دهیم. کما اینکه در سال‌های قبلش هم این اتفاق برای ما افتاده بود. مثلاً در سال ۶۴ بعد از عملیات بدر، ارتشی‌ها آمدند و گفتند سپاه نمی‌تواند از نیروهای بسیج درست استفاده کند و ما نیروهای بسیج را می‌خواهم که با آنها عملیات کنیم. یکی از اصلی‌ترین کسانی که این پیشنهاد را ارائه کردند شهید صیاد شیرازی بود.
بدین ترتیب در آن زمان که می‌توان گفت دوره فترت جنگ بود و ما نمی‌توانستیم عملیات بزرگی را در جنوب اجرا کنیم، ما را به ارتش مأمور کردند. مجموعاً ۲۰ گردان بودیم که به منطقه اشنویه رفتیم و در همین منطقه سردشت و جبهه‌های شمال غرب که در آذربایجان غربی قرار داشت با دشمن مقابله می‌کردیم. آنجا عملیات «قادر» را انجام دادیم که عملیات دل‌چسبی نبود و ۴ گردان پیاده ما در کوهستان ماندند و گم شدند که بسیاری از آنها اسیر شدند و تعدادی را هم که حدود دو هفته بعد از عملیات رفتیم و آوردیم، گرسنه و تشنه و زخمی در منطقه مانده بودند. بعد از آن چند باری باز به جنوب آمدیم ولی باز هم در اوایل سال ۶۶ باز هم به غرب و منطقه بانه و سردشت آمدیم و مهیای عملیات‌های نصر ۱ و ۴ و ۵ و سلسله عملیات‌هایی شدیم که در تا زمستان و بهار سال بعدش تداوم داشت.
بنابراین انگیزه‌ای که ما را وارد جنگ در مناطق شمال غربی کرد این بود که چون در جنوب عملیاتها قفل شده بود، برای انجام عملیاتهایمان به این مناطق آمدیم. حضور ما هم در منطقه باعث می‌شد نیروهای صدام، بمبارانها، آتش‌های توپخانه و نیروهایشان را به آنجا معطوف کند و چون ما در شهر مقر و موقعیت داشتیم به هر حال شهرها هم از گزند بمبارانها در امان نمی‌ماندند. کما اینکه ارتش صدام از هیچ ابایی نداشتند که مردم را بمباران کنند و بر اساس آن آمدند شهر سردشت را هم بمباران کردند.
دلیل این قفل شدن عملیاتها در جنوب چه بود؟
تردید نکنید که به دلیل برتری نظامی و تجهیزاتی عراق بود. آنها از از نظر تعداد نیرو و لشکر از ما برتر بودند و هم از لحاظ تجهیزات و امکانات نظامی و تسلیحاتی و توپخانه‌ای برتری داشتند. این برتری دو به یک هم نبود، شاید ده به یک بود، حتی شاید بیشتر از اینها.
روز هفتم تیرماه و بمبماران شیمیایی سردشت! آن زمان دقیقاً کجا مستقر بودید و مشاهدات شما از آن بمباران چه بود؟
در منطقه سردشت عموماً در خطوطمان برای کارهای مهندسی و شناسایی می‌رفتیم. یک موقعیتی داشتیم که یک مدرسه‌ای در شهر سردشت بود و ما آنجا استراحت می‌کردیم. یعنی به اصطلاح عقبه ما آنجا بود. اما زمانی که بمباران شد ما در خط بودیم و به ما خبر دادند که شهر بمباران شیمیایی شده است. وقتی به شهر برگشتیم غبار بمباران شیمیایی هنوز در هوا بود و گروه‌های «ش.م.ر» می‌رفتند آنجا و شروع به پاکسازی می‌کردند. یادم هست که در آن روز تنش و تقلای زیادی در شهر به وجود آمده بود. نیروهای پاکسازی همه‌جا را سفید می‌کردند و مردم در رفت و آمد بودند و هر کسی تلاش می‌کرد خود را از آن معرکه نجات دهد.
وضعیت خود شما چطور بود؟
ما در سال‌های قبل از این بمباران، مثلاً در بدر، خیبر، فاو، جزیره مجنون و غیره بمباران‌های شیمیایی بسیار بزرگی دیده بودیم و هر روز با گلوله توپ و موشک و تانک و غیره روبه‌رو بودیم و بمباران‌های توپخانه‌ای می‌شدیم که میزان قابل توجهی از این بمبارانها هم شیمیایی بود، به همین دلیل این بمباران سردشت که با چند هواپیما آمدند و چند بمب انداختند و رفتند، برای ما خیلی عادی بود و بزرگ به نظر نمی‌رسید. ولی ناگواری و سهمگینی آن واقعه برای ما به خاطر این بود که مردم، زنها، بچه‌ها و سالخورده‌ها آسیب دیده بودند. حتی می‌توانم بگیم که بمباران سردشت در مقایسه با بمباران حلبچه اصلاً بمباران محسوب نمی‌شد و فاجعه‌ای که در حلبچه اتفاق افتاد واقعا وحشتناک بود. اما به هر حال ما به خاطر وضعیت مردم غیرنظامی و زنها و کودکان بسیار ناراحت بودیم.
کسی از مردم سردشت را دیدید که آسیب قابل توجهی دیده باشد؟
وقتی به شهر برگشتیم رفتیم فضا را دیدم. آمبولانس‌ها درگیر بودند و آدم‌ها و مجروحان را جابه‌جا می‌کردند. مردم دسته دسته می‌آمدند در مراکز اورژانس‌هایی که آنجا مستقر شده بود، تست می‌دادند به آنها کمپوت می‌دادند. کسانی هم که حال خرابی داشتند به آنها رسیدگی می‌شد. خودم آسیب قابل توجهی که حال آدم را دگرگون کند در سردشت ندیدم، ولی در جلبچه زیاد دیدم.
در آن زمان، منطقه‌ای که شما در آن عملیات می‌کردید چقدر با شهر سردشت فاصله داشت؟
حدود ۱۲ کیلومتر با خود شهر فاصله داشتیم و فکر می‌کنم حالت پدافند بعد از عملیات نصر ۴ بود که این اتفاق افتاد.
شما داشتید ۱۲ کیلومتر جلوتر با دشمن می‌جنگیدید، چرا دشمن آمد سراغ شهر و آنجا را بمباران کرد؟
نه. ما را هم دائم می‌زدند، ولی آن روز استثنائا شهر را هم بمباران کردند.
یعنی مدام شما را با بمبهای شیمیایی بمباران می‌کردند؟
بله، مدام شیمیایی می‌زدند. هم شیمیایی، هم غیرشیمیایی. اگر می‌بینید بمباران شهری مانند سردشت این‌قدر بزرگ جلوه می‌کند به این معنا نیست که عراق فقط آنجا شیمیایی زده است. اگر آنجا بزرگ شده، به این خاطر است که مردم بی دفاع در آنجا آسیب دیده‌اند. و الا در دوران جنگ و در جبهه‌ها، مظلوم‌تر از خودمان سراغ نداریم. ما هم مدام زیر آتش شیمیایی بودیم. چون جنگ واقعا نابرابر بود، ما پابرهنه بودیم و آنها دژخیمان تا بن دندان مسلح بودند. به همین خاطر است که می‌گویم آن‌قدر بر سر ما بمب و گلوله شیمیایی ریخته بودند که واقعه سردشت واقعا برایمان اتفاق بزرگ نمی‌آمد.
بله ما هم، هم‌زمان در خط داشتیم بمباران شیمیایی می‌شدیم، ولی در آن شرایط سردشت شلوغ بود. یعنی ما نیروی عقبه زیادی در آنجا داشتیم و در آنجا کلی موقعیت ایجاد کرده بودیم. دشمن هم به همین دلیل آنجا را بمباران کرد.
728
