کف دریا، نقطهضعف اینترنت جهان
کابلهای زیردریایی، شریانهای نامرئی انتقال دادهاند؛ زیرساختی که آسیب به آن میتواند مسیر ارتباطات اینترنتی را مختل کند و پیامدهایی فراتر از یک قطعی معمولی داشته باشد.
یک لنگر کشتی، یک تور ماهیگیری، یا یک تصمیم، همین قدر کافیست تا میلیونها نفر در یکسوی جهان به یکباره از اینترنت جدا شوند. کابلهای زیردریایی، همان رشتههای نازکی که بیش از ۹۵ درصد ترافیک بینالمللی دادهی جهان را حمل میکنند، هر سال نزدیک به ۲۰۰ بار در نقاط مختلف جهان آسیب میبینند.
تفاوت میان یک حادثه کوچک و یک بحران بزرگ، در یک چیز نهفته است: چقدر طول میکشد تا ترمیم شود و چه کسانی تا آن روز باید تاوانش را بدهند. در ادامه مروری میکنیم بر چند نمونه از این حوادث در سالهای اخیر، از بالتیک تا تایوان و دریای سرخ.
به گفته آمارهای صنعتی، در سطح جهان سالانه نزدیک به ۲۰۰ مورد بریدگی یا آسیب به کابلهای زیردریایی ثبت میشود که از این میان تعدادی از این حوادث بهخاطر مقیاس آسیب، حساسیت منطقه یا ابعاد سیاسیشان، تبدیل به بحرانهای جدی میشوند. مرور چند نمونه از این حوادث، تصویر روشنی از هزینه واقعی این آسیبپذیری به دست میدهد.
دریای بالتیک، پاییز ۲۰۲۴: وقتی دو کابل همزمان قطع شدند
در نوامبر ۲۰۲۴، در فاصله یک شبانهروز، دو کابل مهم ارتباطی در دریای بالتیک قطع شدند: نخست کابل «BCS East-West Interlink» میان لیتوانی و سوئد، و روز بعد کابل C-Lion1 که فنلاند را به آلمان متصل میکرد. این کابل نزدیک به یکسوم ظرفیت اینترنت لیتوانی را تأمین میکرد؛ به همین دلیل قطع آن بلافاصله نگرانیهای جدی درباره ثبات ارتباطی این کشور برانگیخت.
وزیر دفاع وقت آلمان اعلام کرد هیچکس باور ندارد این بریدگیها تصادفی بوده باشند و آن را احتمالاً یک عمل خرابکارانه توصیف کرد. کشتی چینی «ییپنگ ۳» که در زمان حادثه در نزدیکی هر دو کابل حضور داشت، بعدها تحت بازرسی و تعقیب کشتیهای ناتو قرار گرفت. این حادثه در ادامهی حادثه مشابه اکتبر ۲۰۲۳ رخ داد که در آن دو کابل از هشت کابلی که ستون فقرات ارتباط دیجیتال استونی را تشکیل میدهند، در منطقه انحصاری اقتصادی این کشور آسیب دیدند.
قطع کابلهای لیتوانی-سوئد و فنلاند-آلمان مستقیماً کاربران اینترنت در این چهار کشور را از دسترسی پایدار محروم کرد و در سطحی فراتر، ضربهای به اعتماد به امنیت زیرساخت ارتباطی کل منطقه بالتیک وارد ساخت؛ اعتمادی که آسیبش چنان جدی بود که ناتو را وادار کرد عملیات نظارتی ویژهای با نام «بالتیک سنتری» راهاندازی کند تا از تکرار چنین حوادثی جلوگیری شود.
جزایر ماتسو، تایوان (۲۰۲۳ و ۲۰۲۵): جزیرهای که تنها شد
دو کابل تایما شماره ۲ و ۳ که تنها اتصال دیجیتال این جزایر با تایوان اصلی بودند، در دو حادثه جداگانه، به گفته مقامات تایوانی توسط یک قایق صیادی و یک کشتی باری، قطع شدند. نتیجه، قطعی کامل ارتباط دیجیتال ۱۳ هزار ساکن این جزایر برای نزدیک به ۵۰ روز بود؛ زمانی که طی آن ساکنان محلی فقط به سامانههای ماهوارهای و مایکروویو پشتیبان متکی بودند. این حادثه بهتنهایی میلیونها دلار هزینه ترمیم در پی داشت. الگو در سالهای بعد هم تکرار شد: در ژانویه ۲۰۲۵ دوباره دو کابل ماتسو بهطور کامل قطع شدند و در فوریه همان سال، کشتی «هونگتای ۵۸» به کابل TPKM-3 میان جزایر پنگهو و تایوان آسیب رساند. مقامات تایوانی از سال ۲۰۱۷ تاکنون در مجموع ۳۰ مورد بریدگی کابل در نزدیکی ماتسو را ثبت کردهاند که بیشترشان «تصادفی» توصیف شدهاند.
قطع این کابلها، ساکنان جزایر ماتسو و پنگهو را هفتهها از ارتباط پایدار با دنیای دیجیتال محروم کرد و در مقیاسی بزرگتر، اطمینان تایوان به توان دفاعی زیرساخت ارتباطیاش را در سناریوهای احتمالی تنش با چین زیر سؤال برد؛ نگرانی که با این واقعیت تشدید میشود که تایوان برای تعمیر کابلهایش عمدتاً به کشتیهای ژاپنی، سنگاپوری و فیلیپینی وابسته است و همین وابستگی، تأخیرهایی شش تا هشت هفتهای یا حتی بیشتر را بهدنبال داشته است.
دریای سرخ (۲۰۲۴-۲۰۲۵): گلوگاهی که سه قاره را گروگان گرفت
نیروهای مسلح یمن اعلام کرده بودند که در واکنش به جنایات رژیم صهیونیستی در غزه کشتیهای به مقصد بنادر اراضی اشغالی را هدف قرار میدهند که در فوریه ۲۰۲۴، پس از حمله موشکی به یک کشتی تجاری در دریای سرخ، کشتی آسیبدیده در حالی که لنگرش را روی بستر دریا میکشید، سه کابل مهم بینالمللی( AAE-1، سیکام و EIG) را بهطور همزمان قطع کرد. این سه کابل نقش حیاتی در اتصال اروپا، خاورمیانه و شرق آفریقا داشتند.
ترمیم کامل این آسیب نزدیک به شش ماه طول کشید و تعمیر کابل AAE-1 تازه در آوریل ۲۰۲۵ به پایان رسید. بحران در همین منطقه ادامه یافت: در مارس ۲۰۲۵ کابل «پیس» (Peace) در فاصله ۱۴۵۰ کیلومتری از سواحل مصر قطع شد و تعمیرش ماهها به طول انجامید و در سپتامبر ۲۰۲۵ چهار کابل دیگر آسیب دیدند که تعمیر سهتای آنها پنج ماه طول کشید و چهارمی هنوز خارج از سرویس است. مایکروسافت هم در پی یکی از این حوادث، از افزایش محسوس تأخیر در سرویسهای ابری آژور خود خبر داد.
این حوادث در وهله اول شرکتهای فناوری بزرگ جهانی را که ترافیکشان از این مسیر عبور میکند متضرر کرد، اقتصادهای شرق آفریقا را که برای اتصال به اروپا و آسیا به این کابلها وابستهاند تحت فشار گذاشت و بهطور غیرمستقیم دامنهاش به هر کاربری در جهان رسید که دادهاش از مسیر اروپا-آسیا عبور میکند، مسیری که به گفته برخی تحلیلها، این حوادث در سال ۲۰۲۴ نزدیک به یکچهارم ترافیک اینترنتی میان این دو قاره را مختل کرده بودند.
استونی-فنلاند (۲۰۲۴): وقتی کابل برق هم قربانی میشود
آسیب همیشه محدود به کابلهای داده نیست. در دسامبر ۲۰۲۴، کابل برق زیردریایی Estlink 2 میان استونی و فنلاند بهطور ناگهانی دچار نقص شد و ظرفیت انتقال برق میان دو کشور را از ۱۰۱۶ به ۳۵۸ مگاوات کاهش داد. تعمیر این کابل ماهها طول کشید و دهها میلیون یورو هزینه در بر داشت.
حادثه در وهله اول شبکه برق استونی و فنلاند را که برای تبادل انرژی به این خط وابسته بودند تحت فشار گذاشت، و در سطحی گستردهتر نمونهای شد که نشان میدهد آسیبپذیری زیرساخت زیردریایی محدود به داده نیست، بلکه انرژی را هم در بر میگیرد.
در هیچکدام از این حوادث، آسیب به یک کابل، مسئلهای محلی و گذرا باقی نماند. هر بار، از جزیرهای کوچک در تایوان تا مرکز دادهای در اروپا، زنجیرهای از ذینفعان مثل کاربران عادی، شرکتهای فناوری، شبکههای بانکی و حتی امنیت انرژی یک کشور، درگیر پیامدهای هفتهها یا ماهها قطعی شدند. اینجاست که اهمیت واقعی نظارت، ایمنسازی و حکمرانی بر این زیرساختها روشن میشود.
