سختی آب چیست و چگونه طول عمر منبع آب شما را نصف میکند؟
سختی آب، همان مقدار املاح معدنی محلول مثل کلسیم و منیزیم در آب است که اگر کنترل نشود، رسوب میسازد و عمر منبع ذخیره و تجهیزات شما را کوتاه میکند.
آب سخت مزایا و معایب متعددی دارد و از لحاظ سلامتی معمولاً بیخطر و حتی تا حدی مفید است. در واقع سختی آب، همان مقدار املاح معدنی محلول مثل کلسیم و منیزیم در آب است که اگر کنترل نشود، رسوب میسازد و عمر منبع ذخیره و تجهیزات شما را کوتاه میکند. به همین دلیل برخی افراد مایل به نگهداری از آن در مخازنی مانند مخزن 5000 لیتری پلی اتیلن هستند تا ضمن استفاده از مزایای آن، بابت نگهداری در مخزنی مناسب خیالشان راحت باشد. در ادامه با ما همراه باشید تا بررسی کنیم که سختی آب چیست و جزئیاتی را در اینباره بررسی نماییم.
سختی آب دقیقا چیست؟
وقتی آب در مسیر خود از داخل لایههای سنگی و خاک عبور میکند، بخشی از املاح معدنی این لایهها را در خود حل میکند. هرچه این املاح بیشتر باشد، آب سختتر است و هرچه کمتر باشد، آب نرمتربه حساب میآید. مهمترین یونهایی که باعث سختی آب میشوند کلسیم و منیزیم هستند و در کنار آنها یونهایی مثل آهن، روی و منگنز نیز میتوانند در سخت شدن آب نقش داشته باشند.
از نظر علمی، سختی آب را معمولا بر اساس مجموع یونهای کلسیم و منیزیم اندازه میگیرند و آن را با واحدهایی مثل میلیگرم بر لیتر یا ppm بیان میکنند. در یک تقسیمبندی رایج:
- آب نرم سختی حدود ۵ تا ۶۰ میلیگرم بر لیتر دارد؛
- آب متوسط بین ۶۰ تا ۱۲۰؛
- آب سخت بین ۱۲۰ تا ۱۸۰؛
- و آب خیلی سخت بالاتر از ۱۸۰ میلیگرم بر لیتر است.
هرچه عدد سختی بالاتر باشد، احتمال رسوبگذاری، جرم گرفتن لولهها، کاهش راندمان دستگاهها و مشکلات پوستی و بهداشتی بیشتر میشود.
کاربردهای آب سخت چیست؟
آب سخت بهدلیل داشتن کلسیم و منیزیم محلول، در بسیاری از شهرها بهعنوان آب شرب و مصرف روزمره به کار میرود و ضمن تأمین بخشی از املاح معدنی بدن، برای شستوشوی کف، حیاط، سیفون و آبیاری معمولی نیز استفاده میشود، هرچند در کشاورزیِ حرفهای و صنایع حساس معمولاً قبل از ورود به سیستمهای آبیاری قطرهای، بویلرها و تجهیزات حرارتی، سختی آن کاهش مییابد تا از رسوب، گرفتگی و افت راندمان جلوگیری گردد.
مزایا و معایب آب سخت
مزایا و معایب سختی آب چیست؟
|
مزایا آب سخت |
معایب آب سخت |
جنبه |
|---|---|---|
|
منبع طبیعی کلسیم و منیزیم، معمولاً برای اغلب افراد بیخطر است. |
ممکن است برای افراد با مشکلات کلیوی یا رژیم محدود املاح مناسب نباشد. |
سلامت |
|
بعضیها طعم معدنیتر و سنگینتر آن را دوست دارند. |
برای بعضی افراد طعم گچی یا فلزی و نامطلوب دارد. |
طعم |
|
مزیت مستقیم قطعی برای پوست و مو گزارش نشده است. |
خشکی و خارش پوست، کدر و زبر شدن مو و تشدید شوره. |
پوست و مو |
|
- |
ایجاد رسوب آهکی، کاهش فشار آب، کوتاه شدن عمر منبع آب، آبگرمکن و لوازم خانگی. |
لوله و تجهیزات |
|
ـ |
کف کمتر صابون و شامپو، نیاز به شوینده بیشتر، لکه سفید روی ظروف و شیرآلات. |
شستوشو |
روش نگهداری از آب سخت
اکنون که متوجه شدید سختی آب چیست، اگر قصد نگهداری و استفاده از آن برای مصارف مختلف را دارید این روشها را در نظر بگیرید:
- نگهداری آب سخت در مخازن ذخیره
آب سخت را در مخازن استاندارد (ترجیحا پلی اتیلنی)، دربدار و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید تا از آلودگی و خوردگی جلوگیری شود. تخلیه رسوبات کف و شستوشوی دورهای مخزن ضروری است.
- کنترل کیفیت و بهداشت آب سخت ذخیرهشده
کیفیت آب از نظر بو، رنگ و کدورت بهطور منظم بررسی شود و در صورت مشاهده تغییر، مخزن شسته و آب تعویض گردد. برای شرب، پس از ذخیرهسازی بهتر است یک مرحله تصفیه یا ضدعفونی انجام دهید.
- مدیریت رسوب و سختی در زمان نگهداری
رسوبات تشکیلشده در کف و جداره مخزن باید در فواصل منظم پاکسازی شوند. استفاده از سیستم سختیگیر و سرویس دورهای آن به کاهش رسوب کمک میکند.
- تفکیک کاربرد آب سخت ذخیرهشده
نوع مصرف آب (شرب، بهداشتی، صنعتی یا آبیاری) از قبل مشخص گردد. برای مصارف شرب و تجهیزات حساس، کاهش سختی یا تصفیه تکمیلی توصیه میشود، اما برای شستوشو و آبیاری معمولاً همان آب سخت کافی است.
سختی آب چگونه منبع و لولهها را خراب میکند؟
شاید در نگاه اول، سختی آب فقط یک موضوع کیفی به نظر برسد اما در عمل، همین املاح بهظاهر بیخطر، روزبهروز در داخل منبع، لولهها، مبدلهای حرارتی و شیرآلات تهنشین میشوند و با تشکیل رسوبهای سخت، سیستم را فرسوده میکنند.
حداکثر مدت نگهداری آب سخت در مخزن
- اگر آب سخت قابل شرب را در مخزن آب تمیز، دربدار، خنک و دور از نور نگه دارید، معمولاً تا حدود ۶ ماه، و در شرایط ایدهآل تا ۶–۱۲ ماه قابل استفاده است، بهشرط کنترل منظم بو و ظاهر.
- برای مصرف روزمره خانگی، توصیه عملی این است که آب ذخیرهشده را هر ۳–۶ ماه یک بار کامل تخلیه و با آب تازه جایگزین کنید تا ریسک رشد میکروبی و تغییر طعم و بو کاهش یابد.
- اگر قرار است بعد از مدت طولانی برای نوشیدن استفاده شود، باید قبل از مصرف جوشاندن، فیلتراسیون یا ضدعفونی (مثلاً کلرزنی یا UV) انجام گردد.
چگونه طول عمر منبع آب را با کنترل سختی، دو برابر کنیم؟
اگر قصد دارید آب سخت را در مخزن خود نگهداری نمایید، باید سختی آب را کمتر کنید تا طول عمر مخزن شما افزایش یابد. خبر خوب این است که سختی آب، کاملا قابل مدیریت خواهد بود. اولین قدم، اندازهگیری سختی آب منبع خواهد بود؛ این کار با یک آزمایش ساده در آزمایشگاه یا استفاده از کیتهای سختیسنج میدانی انجام میشود و عددی دقیق به شما میدهد تا بدانید با چه سطحی از سختی طرف هستید. بعد از شناخت وضعیت، بسته به کاربرد آب و حساسیت تجهیزات، میتوان از راهکارهای مختلفی استفاده کرد، مثل:
- سیستمهای تبادل یونی (سختیگیر رزینی) که یونهای کلسیم و منیزیم را با یونهای سدیم جایگزین کرده و عملا آب را نرم میکنند.
- اسمز معکوس، برای کاربردهایی که به آب با سختی بسیار پایین نیاز دارند، مانند برخی صنایع یا آب آشامیدنی در مناطق با سختی شدید.
- روشهای شیمیایی و آهکدهی، برای کاهش سختی موقت در سیستمهای بزرگ صنعتی.
- استفاده از تجهیزات مغناطیسی و الکترونیکی، برای کاهش چسبندگی رسوبات و آسانتر شدن شستوشوی دورهای، هرچند این روشها سختی را بهطور کامل حذف نمیکنند.
سخن آخر
اگر در منطقهای هستیم که با آب سخت مواجهیم و مجبور به ذخیرهسازی و استفاده کردن از آن هستیم، باید با روشهای کاهش آسیب سختی آب نیز آشنا باشیم. بهجای تعویضهای زودهنگام و هزینههای سنگین، با سه اقدام ساده میتوانیم از سیستم خود محافظت کنیم: انتخاب یک مخزن استاندارد و مقاوم مثل مخازن پلیاتیلن، کنترل و کاهش اصولی سختی آب، و شستوشو و رسوبزدایی منظم منبع و لولهها. نتیجه این رویکرد هوشمندانه، چند برابر شدن عمر منبع و تجهیزات، کاهش هزینه تعمیر و تعویض، و در عین حال استفاده ایمن و پایدار از مزایای آب سخت در مصرف روزمره خواهد بود.
