چرا خودروهای نجومی همچنان مشتری دارند؟

خودرو طی سال‌های گذشته به تدریج از یک کالای مصرفی به یک دارایی سرمایه‌ای تبدیل شده است. در چنین شرایطی خریدار خودرو لزوما مصرف‌کننده نیست، بلکه فردی است که به دنبال حفظ ارزش دارایی خود در برابر تورم، بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش ارزش پول ملی است.

در بسیاری از اقتصادهای جهان، خودرو کالایی مصرفی محسوب می‌شود. به همین دلیل نیز ارزش آن بلافاصله پس از خرید کاهش می‌یابد. اما در ایران طی سال‌های گذشته روندی معکوس شکل گرفته است. خودرو نه تنها ارزش خود را از دست نمی‌دهد، بلکه در بسیاری از مقاطع به یکی از سودآورترین بازارهای دارایی تبدیل شده است.

در چنین فضایی، افزایش قیمت الزاما به معنای افت تقاضا نیست. برعکس، در بسیاری از موارد رشد قیمت‌ها به تشدید انتظارات تورمی و تقویت انگیزه‌های سرمایه‌ای منجر می‌شود و حتی خریداران بیشتری را به بازار می‌کشاند.

نکته قابل‌توجه آن است که فروش سریع خودروهای گران‌قیمت یا استقبال از محصولات مونتاژی با قیمت‌های نجومی، الزاما به معنای رونق بازار خودرو نیست. اتفاقا این پدیده می‌تواند نشانه‌ای از حذف تدریجی مصرف‌کنندگان واقعی باشد. امروز بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی حتی توان خرید خودروهای اقتصادی را ندارند. فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوارها به حدی افزایش یافته که خرید خودرو برای بسیاری از افراد به آرزویی دور از دسترس تبدیل شده است.

در گذشته بخش عمده متقاضیان خودرو را خانوارهایی تشکیل می‌دادند که برای رفع نیاز حمل‌ونقل اقدام به خرید می‌کردند. اما اکنون بخشی از تقاضا به سمت سرمایه‌گذاران، صاحبان نقدینگی و افرادی سوق یافته که خودرو را ابزاری برای حفظ ارزش دارایی می‌دانند. از همین رو، فروش سریع خودروهای بسیار گران‌قیمت را نمی‌توان نشانه سلامت بازار دانست.

در واقع بازار خودروی ایران در حال تجربه نوعی دو قطبی شدن است. از یک‌سو میلیون‌ها نفر از دسترسی به خودرو محروم شده‌اند و از سوی دیگر گروهی محدود همچنان در خرید خودروهای گران‌قیمت یا سرمایه‌گذاری در این بازار فعال هستند.

محدودیت واردات، تعرفه‌های سنگین، موانع متعدد در مسیر رقابت، تداوم انحصار و کندی فرآیند خصوصی‌سازی از جمله عواملی هستند که به تدریج خودرو را به کالایی کمیاب و جذاب برای سرمایه‌گذاری تبدیل کرده‌اند. در بازاری که عرضه محدود است و رقابت به اندازه کافی وجود ندارد، افزایش قیمت پدیده‌ای غیرمنتظره نیست.

از این منظر، مخالفت صرف با افزایش قیمت‌ها نمی‌تواند راه‌حل پایداری برای بازار باشد؛ زیرا تا زمانی که عوامل بنیادی شکل‌دهنده تقاضای سرمایه‌ای پابرجا باشند، رفتار بازار نیز تغییر چندانی نخواهد کرد.