سه برگ برنده اقتصاد ایران در دوران پس از تحریم
با افزایش احتمال توافق ایران و آمریکا و رفع تحریمها، سه بخش گردشگری، نفت و گاز و ترانزیت میتوانند به موتورهای اصلی رشد اقتصاد ایران تبدیل شوند.
بررسیها نشان میدهد که موتورهای اصلی رشد اقتصاد ایران پس از رفع تحریمها شامل صنعت گردشگری، بخش نفت و گاز و خدمات ترانزیتی خواهد بود. در مقابل، ناترازی انرژی و ضرورت اصلاح نظام یارانهها میتواند رشد صنایع انرژیبر از جمله فولاد و پتروشیمی، را محدود کند. همچنین محدودیت منابع آب مانعی جدی بر سر توسعه بخش کشاورزی خواهد بود.
برآوردها نشان میدهد اقتصاد ایران میتواند طی یک دوره ۵ تا ۸ ساله، از محل این سه موتور اصلی، حدود ۱۵۰میلیارد دلار به تولید خود اضافه کند. سیاستهای نادرست دهههای گذشته، در کنار تحریمهای ۱۵ سال اخیر، ساختاری نامتوازن برای اقتصاد ایران ایجاد کرده است. از این رو، در صورت رفع تحریمها و اجرای اصلاحات داخلی، اقتصاد ایران میتواند وارد «عصر جدیدی» از رشد و تحول شود.
توریسم؛ نجاتبخش اقتصاد ایران
تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان میدهد که صنعت گردشگری میتواند به یک منبع مهم ارزآوری تبدیل شود؛ بهطوری که این کشور در سالهای اخیر تنها از محل گردشگری سالانه حدود ۵۰میلیارد دلار درآمد مستقیم کسب کرده و با در نظر گرفتن اثرات غیرمستقیم، سهم این بخش به حدود ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی آن رسیده است. ایران نیز از ظرفیتهای بالقوه بسیار بالایی در حوزه گردشگری برخوردار است؛ از میراث تاریخی گسترده و تنوع فرهنگی گرفته تا جغرافیای متنوع و چهارفصل.
نفت و گاز؛ جذابترین حوزه برای سرمایه خارجی
برآوردها نشان میدهد با جذب سرمایهای در حدود ۷۰ تا ۱۰۰میلیارد دلار طی یک بازه ۵ تا ۸ ساله، امکان افزایش تولید نفت به میزان حدود ۲میلیون بشکه در روز وجود دارد. با فرض قیمت متوسط ۶۰ دلار برای هر بشکه نفت، این افزایش تولید میتواند سالانه بیش از ۴۰میلیارد دلار درآمد ارزی جدید برای اقتصاد کشور ایجاد کند.
مطابق برآوردهای کارشناسی، با اصلاح سیاستهای انرژی و بهکارگیری الگوهای بهینه مصرف، امکان کاهش مصرف معادل حدود ۲میلیون بشکه نفت خام در روز وجود دارد. بنابراین در یک افق ۵ تا ۸ ساله، اقتصاد ایران میتواند از دو مسیر همزمان یعنی افزایش تولید و صرفهجویی در مصرف داخلی، ظرفیت صادراتی انرژی خود را تا حدود ۴میلیون بشکه معادل نفت در روز افزایش دهد. این تحول میتواند سالانه بین ۸۰ تا ۱۰۰میلیارد دلار درآمد ارزی برای کشور ایجاد کند.
ترانزیت؛ سومین ظرفیت بالقوه ایران
ایران بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیک خود بهعنوان پیوندگاه سه قاره، ظرفیت قابلتوجهی برای تبدیل شدن به یک هاب ترانزیتی میان مسیرهای کلیدی تجارت جهانی، از جمله کریدور هند-روسیه و چین-اروپا، دارد. این موقعیت میتواند ایران را به یکی از گرههای اصلی شبکه لجستیک منطقهای و جهانی تبدیل کند.
برآوردها نشان میدهد برای توسعه شبکه ریلی، نوسازی و گسترش بنادر و ایجاد زیرساختهای لجستیک مدرن، سرمایهای در حدود ۳۰ تا ۵۰میلیارد دلار طی یک بازه زمانی ۵ تا ۱۰ ساله مورد نیاز است. در صورت تحقق این سطح از سرمایهگذاری و بهبود کارآیی نهادی، درآمد سالانه ایران از محل خدمات ترانزیتی میتواند به حدود ۸ تا ۱۵میلیارد دلار افزایش یابد.
رشد پایدار در ایران، علاوه بر توافق و ثبات در سیاست خارجی، مستلزم اصلاحات اقتصادی داخلی نیز هست. «آزادسازی»، «ثباتسازی» و «خصوصیسازی»، در کنار رفع تحریمها، میتواند ساختار اقتصاد ایران را بهطور بنیادین دگرگون کند.
